Σάββατο, 9 Οκτωβρίου 2021

ἀτομικὴ ἰδιοκτησία καὶ χριστιανικὴ πίστη

 


    […] Μποροῦμε νὰ συνοψίσομε τὸ κεφάλαιο ποὺ ἀναφέρεται στὴν ἰδιοκτησία μ’ αὐτὲς τὶς λέξεις: «ἀλλὰ ἂν κάποιος ποὺ ἔχει τὰ πλούτη τοῦ κόσμου δεῖ τὸν ἀδερφό του σὲ κατάσταση ἀνάγκης καὶ δὲν τὸν σπλαχνιστεῖ, πῶς ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς νὰ ἔχει μέσα του ἀγάπη γιὰ τὸ Θεό;» (Α´ Ἰω. 3, 17).

Γνωρίζομε μὲ ποιὰ σταθερότητα οἱ πατέρες τῆς ἐκκλησίας δίδαξαν, ποιὰ πρέπει νὰ εἶναι ἡ στάση αὐτῶν ποὺ κατέχουν ἔναντι ἐκείνων ποὺ βρίσκονται σὲ ἀνάγκη: «Δὲν εἶναι τμῆμα τῶν ἀγαθῶν σου αὐτὰ ποὺ δίνεις στὸν φτωχό…», ἔτσι ἔλεγε ὁ ἅγιος Ἀμβρόσιος. «Αὐτὸ ποὺ τοῦ δίνεις τοῦ ἀνήκει γιατὶ ἰδιοποιεῖσαι ὅ,τι δόθηκε γιὰ ὅλους. Ἡ γῆ δόθηκε γιὰ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους καὶ ὄχι μόνο γιὰ τοὺς πλούσιους».

Ἡ ἀτομικὴ ἰδιοκτησία δηλαδή, δὲν ἀποτελεῖ γιὰ κανέναν δικαίωμα ἀπόλυτο καὶ χωρὶς προϋποθέσεις. Δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος νὰ κρατᾶς γιὰ ἀποκλειστικὴ χρήση
 αὐτὸ ποὺ ξεπερνᾶ τὴν προσωπική σου ἀνάγκη, ὅταν οἱ ἄλλοι δὲν ἔχουν τὰ ἀπαραίτητα.

Μὲ μιὰ λέξη: τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας δὲν πρέπει ποτὲ νὰ ἐξασκεῖται μὲ ζημία τῆς κοινῆς ὠφέλειας, κατὰ τὴν παραδοσιακὴ διδασκαλία τῶν πατέρων τῆς ἐκκλησίας καὶ τῶν μεγάλων θεολόγων. Ἂν φθάσομε σὲ σύγκρουση ἀνάμεσα στὰ ἀποκτημένα ἀτομικὰ δικαιώματα καὶ τὶς ἀρχέγονες κοινοβιακὲς ἀπαιτήσεις, ἡ λαϊκὴ Ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ βρῆ μιὰ λύση μὲ τὴν ἐνεργὸ συμμετοχὴ τῶν ἀτόμων καὶ τῶν κοινωνικῶν ὁμάδων. […]

 

Ντὸν Χέλντερ Καμάρα, Δημοκρατία-Πανεπιστήμιο-Ἀνάπτυξη, μτφρ. Ἐ. Ὀρεινοῦ, ἐκδ. Μήνυμα 1974

 

 

Κυριακή, 26 Σεπτεμβρίου 2021

Ὁ χριστιανικὸς ἀναρχισμὸς τοῦ Λ. Τολστόι



"Ἡ ἀγάπη εἶναι Θεὸς καὶ ὅταν ἐσὺ πεθαίνεις αὐτὸ γίνεται γιατὶ ἕνα μόριο ἀγάπης ἐπιστρέφει στὴ γενικὴ καὶ αἰώνια πηγή."

  […] Ὅλες οἱ ὑποχρεώσεις πρὸς τὸ κράτος εἶναι ἐνάντια στὴ συνείδηση τοῦ Χριστιανοῦ - ὁ ὄρκος ὑποτέλειας, οἱ φόροι, οἱ νομικὲς διαδικασίες, ἡ στρατιωτικὴ θητεία. Καὶ ὅλη ἡ κυβερνητικὴ ἰσχὺς στηρίζεται πάνω στὶς ὑποχρεώσεις αὐτές. […]

Θὰ ἔρθει καιρός -ἤδη πλησιάζει- ποὺ οἱ χριστιανικὲς ἀρχὲς τῆς ἰσότητας καὶ τῆς ἀδελφοσύνης, τῆς κοινοκτημοσύνης, τῆς μὴ ἀντίστασης στὸ κακὸ μὲ βία, θὰ φανοῦν τόσο ἁπλὲς καὶ φυσικὲς ὅσο μᾶς φαίνονται σήμερα οἱ ἀρχὲς τῆς οἰκογένειας καὶ τῆς κοινωνικῆς ζωῆς. […]

Ὁ σημερινὸς ἐργάτης δὲν θὰ ἔπαυε νὰ ὑποφέρει ἀκόμα καὶ ἂν τὸ φορτίο του ἦταν κατὰ πολὺ ἐλαφρύτερο ἀπὸ αὐτὸ τοῦ σκλάβου στὴν ἀρχαιότητα, ἀκόμα καὶ ἂν κατοχύρωνε ὀκτὼ ὧρες ἐργασίας ἡμερησίως καὶ ἕνα μεροκάματο τριῶν δολαρίων. Γιατὶ ἐργάζεται γιὰ τὴν κατασκευὴ ἀγαθῶν, ποὺ δὲν θὰ ἀπολαύσει, βρισκόμενος ἐκεῖ παρὰ τὴ θέλησή του, χωρὶς ἴδιον συμφέρον, ἀλλὰ λόγῳ (οἰκονομικῆς) ἀνάγκης γιὰ νὰ ἱκανοποιήσει τὶς ἐπιθυμίες ἀνθρώπων ποὺ ζοῦν μὲς στὴ χλιδή, γιὰ νὰ αὐξήσει τὸ κέρδος ἑνός, καὶ μόνο, πλούσιου ἀνθρώπου, τοῦ ἰδιοκτήτη τοῦ ἐργοστασίου ἢ τοῦ ἐργαστηρίου. Καὶ ξέρει καλὰ πὼς ὅλα αὐτὰ λαμβάνουν χώρα σὲ ἕναν κόσμο ποὺ τὸ ὅτι ὁ πλοῦτος παράγεται ἀπὸ τὴν ἐργασία καὶ τὸ ὅτι νὰ βγάζεις κέρδος ἀπὸ τὴν ἐργασία τῶν ἄλλων εἶναι ἀνήθικο, ἀνέντιμο καὶ παράνομο, ἀπτελοῦν ἀναγνωρισμένες ἐπιστημονικὲς ἀρχές. […]


(
The Kingdom of Lord is within you, μτφρ. Χρίστος Ἡλιόπουλος)

Κυριακή, 19 Σεπτεμβρίου 2021

Χριστιανισμὸς καὶ Σοσιαλισμὸς

 


[…] (Κανένας ἄθεος, ποὺ ἀρνιόταν τὴ θεία καταγωγὴ τοῦ Χριστοῦ, δὲν ἀρνιόταν ὅτι Αὐτὸς εἶναι τὸ ἰδανικὸ τῆς ἀνθρωπότητας. Τελευταία λέξη εἶναι ὁ Ρενάν. Αὐτὸ εἶναι σημαντικό).

Σὲ τὶ συνίσταται ὁ νόμος τοῦ ἰδανικοῦ αὐτοῦ; Στὴν ἐπιστροφὴ στὴν ἀμεσότητα, στὴν κοινότητα, ἀλλὰ ἐπιστροφὴ ἐλεύθερη, καὶ μάλιστα ὄχι κατὰ τὴ θέληση, ὄχι κατὰ τὴ λογική, ὄχι κατὰ τὴ γνώση, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἄμεση, φοβερὰ δυνατή, ἀήττητη αἴσθηση ὅτι τοῦτο εἶναι ἐξαιρετικὰ καλό.

Καί -περίεργο πρᾶγμα!- ὁ ἄνθρωπος ἐπιστρέφει στὴν κοινὴ καὶ ἄμεση ζωή, ἄρα στὴ φυσικὴ κατάσταση. Πῶς ὅμως; Ὄχι ἀνταγωνιστικὰ ἀλλά, ἀντιθέτως, κατ’ ἐξοχὴν ἑκούσια, ἠθελημένα καὶ συνειδητά. Εἶναι φανερὸ ὅτι αὐτὴ ἡ ὕψιστη αὐτεξουσιότητα εἶναι ταυτόχρονα καὶ ἡ ὕψιστη αὐταπάρνηση, ἡ ἀπάρνηση τοῦ ἰδίου θελήματος. Σ’ αὐτὸ ἔγκειται τὸ θέλημά μου, στὸ νὰ μὴν ἔχω θέλημα, γιατὶ τὸ ἰδανικὸ εἶναι πανέμορφο.

Σὲ τὶ ἔγκειται ὅμως τὸ ἰδανικό; Στὸ νὰ φθάσεις στὴν ἀνώτερη καὶ πλήρη δυνατότητα ἐπιγνώσεως καὶ ἀναπτύξεως, στὴν πλήρη γνώση τοῦ δικοῦ σου ἐγώ, καὶ τότε νὰ τὸ προσφέρεις αὐτὸ ἐθελοντικὰ σὲ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους.

[…] ὁ σοσιαλιστὴς οὔτε μπορεῖ νὰ φανταστεῖ πῶς εἶναι δυνατὸ νὰ δώσει κανεὶς ἑκούσια τὸν ἑαυτό του γιὰ ὅλους τοὺς ἄλλος. Κατὰ τὸ σοσιαλιστὴ αὐτὸ εἶναι ἀνήθικο. Ἐνῶ ἐὰν γίνει γιὰ κάποιο μισθό, γιὰ κάποια ἀνταμοιβή -ἔ, αὐτὸ εἶναι δυνατό, αὐτὸ εἶναι ἠθικό. Καὶ ὅμως, ὅλο τὸ πρᾶγμα, ὅλη ἡ ἄπειρη ἀξία τοῦ Χριστιανισμοῦ καὶ ἡ ὑπεροχὴ ἔναντι τοῦ σοσιαλισμοῦ σ’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἔγκειται, στὸ ὅτι ὁ Χριστιανισμὸς (τὸ ἰδανικό) δίδοντάς τα ὅλα δὲν ζητᾶ τίποτε γιὰ τὸν ἑαυτό του.

Ἐπὶ πλέον: αὐτὸς (ὁ Χρισταινὸς) εἶναι κατὰ τῆς ἰδέας τοῦ μισθοῦ καὶ τῆς ἀνταμοιβῆς, τὴ θεωρεῖ κάτι ἀνόητο καὶ ἄσκοπο. […]

Ὅλη ἡ μέλλουσα βάση καὶ τὸ μέτρο (norma) τῆς κοινωνικῆς μυρμηγκοφωλιᾶς ὁ σοσιαλισμὸς τὴν τοποθετεῖ στὸν σκοπὸ ἐτοῦτο: στὴ γεμάτη γαστέρα. […]

Ὁ σοσιαλισμὸς εἶναι ἡ ἀνώτερη, ἡ ἔσχατη, μέχρι τελειότητας ἀνάπτυξη τοῦ ἀτόμου, καὶ δὲν εἶναι τὸ μέτρο. Εἶναι ἡ ἐνσυνείδητη ἀνάπτυξη τῶν μεμονωμένων ἀτόμων στὸν ὕψιστο βαθμό· εἶναι ἀκόμη ἡ ἀπόλυτη ἕνωση ἐν ὀνόματι τῆς ὀμορφιᾶς τοῦ ἰδανικοῦ! Πρέπει ὅμως νὰ φθάσει στὴν πεποίθηση –τόσο τὴ λογικὴ καὶ τὴν αἰσθητή, δηλαδὴ τὴν ἀμεσώτατη ὁλόκληρου τοῦ ἀνθρώπου- ὅτι ἡ ὕψιστη χρήση τοῦ ἑαυτοῦ μας εἶναι νὰ τὸν θυσιάσουμε. […]

 

Φ. Ντοστογιέφκσυ, Χριστιανισμὸς καὶ Σοσιαλισμός, μτφρ. ἱερομ. Ἀθανάσιος Γιέβτιτς, περ. Σύναξη, τ. 9 (1984)

 

Παρασκευή, 10 Σεπτεμβρίου 2021

«ἤμουνα κομμουνιστὴς καὶ παράλληλα ἕνας χριστιανὸς»

 


   […] τὰ ὑπέροχα λόγια αὐτοῦ τοῦ μεγάλου Ἕλληνα δημιουργοῦ, τοῦ Δαμασκηνοῦ, μᾶς ξαναθυμίζουν ὅτι «τὰ πάντα ματαιότης». Μᾶς δίνουν τὸ μέτρο τῶν ἀνθρωπίνων δυνατοτήτων μας. Δηλαδή, κάθε φορὰ ποὺ ὁ ἄνθρωπος ξεπέρασε τὸ μέτρο καὶ νόμιζε ὅτι μπορεῖ νὰ γίνει θεός. Γιατὶ μόνο ὁ Θεὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποσπᾶ ζωή, γιατὶ αὐτὸς τὴ δίνει κι αὐτὸς τὴν παίρνει. Ἀλλὰ ὅποιος τολμάει νὰ μιμηθεῖ τὸ Θεό, καταγράφεται στὰ μαῦρα κατάστιχα τῆς ἀνθρώπινης συνείδησης, τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας. […]

Ἤμουνα ἕνας ἀντιστασιακός, ἤμουνα ἕνας κομμουνιστὴς ἐκείνη τὴν ἐποχὴ καὶ παράλληλα ἤμουν ἕνας χριστιανός, ἕνας ἄνθρωπος ποὺ πίστευε στὴν Ὀρθοδοξία καὶ ποὺ πίστευε καὶ πιστεύει στὴ συνέχεια τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους. Κι ἕνας μεγάλος σταθμὸς εἶναι βέβαια καὶ τὸ Βυζάντιο, ὅπου ὄχι μόνο διατήρησε τὸ ἑλληνικὸ μέλος ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπεξεργάστηκε κι ἀπὸ ’κεῖ τὸ πέρασε στὰ ἀκριτικὰ καὶ στὰ δημοτικά μας τραγούδια κι ἔτσι μπόρεσε νὰ διατηρηθεῖ ἡ ἐθνικὴ καὶ πολιτιστική μας ταυτότητα. […]

Ἐγὼ ἤθελα νὰ ἀποδείξω καὶ ὡς συνθέτης συμφωνικῆς μουσικῆς εἴτε ἤμουνα στὴν παρανομία, εἴτε ἤμουν στὴν Μακρόνησο, εἴτε ἤμουν στὴν Ἰκαρία, εἴτε ἤμουν στὸ Παρίσι αὐτὴ ἡ λατρεία ποὺ εἶχα πρὸς τὴν ἑλληνικὴ τέχνη, τὸ ἑλληνικὸ πνεῦμα. Δὲν τὴν ἀντιμετώπιζα σὰν ἕνας ἀρχαιόπληκτος, ὅπου ἤθελα τάχα νὰ πιαστῶ ἀπ’ αὐτὴν γιὰ νὰ ἀποδείξω ἀνύπαρκτες ἀξίες.

[…] νά ’μαστε περήφανοι γιὰ τὴ γενιά μας, γιὰ τὴν πατρίδα μας, γιὰ τὸ ἔθνος μας, γι’ αὐτὸ τὸ καταπληκτικὸ κατασκεύασμα, γι’ αὐτὸ τὸ πάντρεμα τῆς οὐσίας τῆς ἑλληνικότητας μὲ τὴν οὐσία τῆς χριστιανικότητας ποὺ γίνεται Ὀρθοδοξία. Δὲν ξέρουμε τὶ σημαίνει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. […]

 

ἐφημ. Χριστιανική, 5-4-2007, ἀρ. φ. 748 (1061)

 

Παρασκευή, 27 Αυγούστου 2021

ἐλευθερία γιὰ ἀνθρωπινότητα


Ἐλευθερία Δροσάκη

    Ὁ ἄνθρωπος καὶ μόνον ὁ ἄνθρωπος, δημιουργώντας τὸν κόσμο του μπορεῖ νὰ πάει, πολὺ συχνά, ἀντίθετα στὴν ἔμφυτη λογικὴ τῆς φύσεως, τοῦ κόσμου ποὺ τοῦ δόθηκε. Μπορεῖ ἀκόμα καὶ νὰ τὸν καταστρέψει αὐτὸ τὸν κόσμο. Καὶ αὐτὸ συμβαίνει, γιατὶ ὁ ἄνθρωπος φαίνεται νὰ προκαλεῖται ἀπὸ ὁ,τιδήποτε εἶναι σ’ αὐτὸν «δεδομένο». […] Ὁ ἄνθρωπος μοιάζει μὲ τὰ ζῶα σὲ ὁ,τιδήποτε συνεπάγεται ὑποταγὴ σ’ αὐτὸ ποὺ τοῦ δόθηκε. Ὁ,τιδήποτε εἶναι ἐλεύθερο ἀπὸ μιὰ τέτοια ὑποταγὴ ἀποτελεῖ σημάδι τῆς παρουσίας τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτὸ μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει πολὺ μακριά, μέχρι τὴν καταστροφὴ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο αὐτοῦ ποὺ τοῦ δόθηκε. Σ’ αὐτὸ τὸ σημεῖο τὸ ἀνθρώπινο φαινόμενο προβάλλει ἀκόμα πιὸ καθαρά. Γιατὶ κανένα ζῶο δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ἐναντιωθεῖ στὴν ἔμφυτη λογικότητα τῆς φύσεώς του. Ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ τὸ κάνει αὐτό, καὶ κάνοντάς το δείχνει ὅτι τὸ ἰδιάζον χαρακτηριστικό του δὲν εἶναι ἡ λογικότητα, ἀλλὰ κάτι ἄλλο: εἶναι ἡ ἐλευθερία. […]

Αὐτὸ μᾶς ἐπιτρέπει νὰ ποῦμε ὅτι εἶναι καλύτερα ποὺ ὁ Ἀδὰμ ἔπεσε διατηρώντας τὸ δικαίωμά του στὴν ἀπόλυτη ἐλευθερία, παρὰ ἂν εἶχε παραμείνει ἄπτωτος ἀρνούμενος αὐτὸ τὸ δικαίωμα, πρᾶγμα ποὺ θὰ τὸν ὑποβίβαζε στὴ θέση τοῦ ζώου. […]

Ἡ πτώση τοῦ Ἀδὰμ ἔφερε τὸν θάνατο ὄχι σὰν κάτι καινούριο στὴ δημιουργία, ἀλλὰ σὰν τὴν ἀνικανότητα νὰ ξεπεράσει τὴν ἔμφυτη θνητότητά της.

 

Μητρ. Περγάμου Ἰωάννου Δ. Ζηζιούλα, Ἡ κτίση ὡς εὐχαριστία, Θεολογικὴ προσέγγιση στὸ πρόβλημα τῆς οἰκολογίας, ἐκδ. Ἀκρίτας, Ἀθήνα 1992

Κυριακή, 1 Αυγούστου 2021

ἡ διαρκὴς ἐπικαιρότητα τῆς Ἀποκάλυψης τοῦ Ἰωάννη

σκηνὴ ἀπὸ τὴν παράσταση "Ἡ Ἀποκάλυψη τοῦ Ἰωάννη" σὲ σκηνοθεσία Θάνου Παπακωνσταντίνου


[…] ὅλα ὅσα περιγράφονται στὴν Ἀποκάλυψη, ἐνῶ φαίνεται νὰ ἀφοροῦν ἕνα ἔσχατο μέλλον, κατ’ οὐσίαν ἰσχύουν γιὰ τὴν παρούσα ζωὴ ἑκάστου ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος θὰ ζήσει κατὰ τὴ διάρκεια τῆς ζωῆς του εἴτε τὰ δεινὰ τῆς ἀποστασίας εἴτε τὴν παρουσία τῆς θείας Βασιλείας σὲ νοητὸ καὶ πνευματικὸ ἐπίπεδο. Τελικὰ τὸ «παιχνίδι» τῆς ἱστορίας παίζεται ἐπὶ τῆς ἁγίας Τραπέζης ἑκάστου ναοῦ κατὰ τὴν ἐνεργούμενη πράξη τῆς θείας Εὐχαριστίας: ὅσοι μὲ τὸν Χριστό, ὅσοι χωρὶς τὸν Χριστό. Τὰ ἔσχατα γίνονται παρόντα καὶ τὰ παρόντα ἐκτείνονται στὰ ἔσχατα.

[…] ἀντὶ νὰ παραμείνουμε στὴ σχέση μὲ τὸν Θεὸ τῆς ἀγάπης, παρασυρθήκαμε στὴ φαντασιακή, ἴσως καὶ ψυχολογική, ἰδέα ἑνὸς τρομοκράτη Θεοῦ ποὺ ἐξαπολύει τὴν ὀργή του σὲ ὅσους δὲν ὑπακούουν στὶς ὑποδείξεις του. Ἔτσι ἀφαιρέσαμε τὴν ἀπελευθερωτικὴ δύναμη τῆς μετάνοιας καὶ ἀναδείξαμε συμβάσεις συναλλαγῆς μὲ τὸν Θεό, ποὺ τὸν ἀντιλαμβανόμαστε ὡς Θεὸ τῆς θρησκείας καὶ ὄχι τῆς Ἐκκλησίας.

[…] Γιὰ νὰ κατανοηθεῖ τὸ περιεχόμενο τῆς Ἀποκάλυψης, θὰ πρέπει νὰ ἔχουμε ὑπόψη μας τὴν ἰδιοτυπία τῆς γλώσσας της, τὴν ὁποία ὀνομάζουμε ἀποκαλυπτική. Πρόκειται γιὰ γλώσσα ποὺ ἦταν οἰκεία στοὺς ἀνθρώπους τῆς ἑλληνιστικῆς περιόδου. Χρησιμοποιώντας εἰκόνες μὲ ὑπερβολή, προσπαθεῖ νὰ περιγράψει καταστάσεις ἐσωτερικὲς τοῦ ἀνθρώπου τὶς ὁποῖες εἶναι δύσκολο ἢ ἀδύνατο νὰ ἀναλύσει λογικὰ ἕνας συγγραφέας. […] Ἑπομένως, αὐτὸς ὁ διαρκὴς πόλεμος ἔχει δύο σκέλη: εἶναι ἱστορικός, ἀλλὰ εἶναι καὶ πνευματικός. Ἔχει ἐξωτερικὰ στοιχεῖα ἀλλὰ ἔχει καὶ ἐσωτερικά. Τὰ ἐξωτερικὰ στοιχεῖα ἤδη τὰ ζοῦν οἱ πρώτοι Χριστιανοί. […]  

Γι' αὐτὸ γράφτηκε ἡ Ἀποκάλυψη, γιὰ νὰ μᾶς πεῖ ὅτι ταχύτατα, ἐν τάχει, μποροῦμε ὅλοι νὰ πραγματοποιήσουμε αὐτὴ τὴν ἕνωση Χριστοῦ καὶ Ἐκκλησίας, ὁ καθένας ὡς μέλος τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, ὡς μέλος τῆς Ἐκκλησίας του, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀφηρημένη κατάσταση ἀλλὰ σύνολο προσώπων, ἐξαιτίας ἀκριβῶς τῆς σχέσης ἀγάπης ποὺ τὰ χαρακτηρίζει.
 

 

Δημήτρης Μαυρόπουλος, Σχόλια στὴν Ἀποκάλυψη τοῦ Ἰωάννη, ἐκδ. Δόμος, Ἀθήνα 2020