Παρασκευή, 20 Ιουλίου 2018

ἡ ἀντικειμενοποίηση τῆς ἔλλειψης και ἡ ἐλευθερία

Οὔρος Τοντόροβιτς (λεπτομέρεια)

[…] Ἂν δὲν ἔχουμε ἀγάπη μεταξύ μας, ζοῦμε ἤδη τὴν φθορά, ζοῦμε τὴν ἀρχὴ τῆς κολάσεως. Καὶ τὸ κενὸ μέσα μας καὶ μέσα στὶς σχέσεις μας, κενὸ ποὺ προκαλεῖ ἡ ἀπουσία τῆς ἀγάπης, συχνὰ προσπαθοῦμε νὰ τὸ καλύψουμε μὲ κάποια δραστηριότητα. Καὶ ὅλοι μας ἐσωτερικὰ εἴμαστε ὅπως περιγράφει ὁ Ντοστογιέφσκι (στοὺς Δαιμονισμένους, στὸ κεφάλαιο «Στὸν Τύχωνα», καὶ ἐπίσης στὸν Ἔφηβο): ὅταν οἱ ἄνθρωποι ἀπεφάσισαν ὅτι «δὲν ὑπάρχει Θεός», τὸτε προσπάθησαν νὰ καλύψουν μέσα τους τὴν ἔλλειψή Του μὲ πληθωρικὴ ὑπερδραστηριότητα. Καὶ ὅταν φανερώθηκε ὁ Χριστός, στὴν Δευτέρα Παρουσία, τότε ὅλοι κατάλαβαν ἀμέσως ὅτι Αὐτὸς ἦταν ποὺ τοὺς εἶχε λείψει, καὶ κλάψανε λέγοντας: «Μᾶς ἔλειπες ὅλον τὸν καιρό, καὶ πήγαμε νὰ καλύψουμε τὸ κενὸ μὲ τὸν ἀλτρουισμό μας, μὲ τὴν δραστηριότητά μας, μὲ τὴν ἐξωστρέφειά μας, μὲ κάθε εἴδους οὐμανισμό…».
Ἀλλὰ ὅλα ἀλλάζουν ὅταν ἔλθει ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ· σὲ ὅποια κατάσταση κι ἂν εἴμαστε, ἐνάρετοι ἢ ἁμαρτωλοί, ὁ Θεὸς δὲν κοιτάζει οὔτε μετράει· ὄχι ποὺ δὲν ἔχει σημασία, ἀλίμονο, ἀλλὰ νὰ ποὺ δὲν τὰ μετράει ὁ Θεὸς ἔτσι. Διότι δὲν εἶναι δικαιοκρίτης γιὰ νὰ τὰ «ζυγίζει», διότι τότε θὰ εἶναι ἀντικειμενικός, σὰν αὐτὸ ποὺ ἔλεγε ὁ πατὴρ Γεώργιος: «λογικότητα ἀντικειμενική». Τὶ νὰ τὴν κάνω, ὅμως, μιὰ ἀντικειμενικότητα, ἀκόμη καὶ «λογικότητα», ἀκόμη καὶ ἀπόλυτη εὐτυχία, χωρὶς τὸ πρόσωπο τοῦ Θεοῦ· τὶ νὰ τὴν κάνω μιὰ «ἀγάπη τοῦ σύμπαντος», ποὺ δὲν ἔχει ἕναν ἀγαπώμενο, μιὰ ζωὴ ποὺ δὲν ἔχει ἕνα ζωντανὸ πρόσωπο; Ὡς ἄνθρωπος δὲν μπορῶ νὰ ζήσω ἀπρόσωπα, διότι αὐτὸ μὲ ἀπανθρωπίζει. […]
Λέει ἡ θωρία τοῦ Χάους: κινουμένου ἑνὸς σημείου, κινοῦνται ὅλες οἱ σταθερές· κινουμένης τῆς θελήσεώς μου, τῆς ἐλευθερίας μου, κινεῖται καὶ ἀλλάζει ὅλη ἡ σχέση μου μὲ τὸν γύρω μου κόσμο καὶ κυρίως μὲ τὸν Θεό. Ἤ, μᾶλλον, ἀπὸ τὴν σχέση μὲ τὸν Θεὸ ρυθμίζονται οἱ ὑπόλοιπες σχέσεις. Ἄρα, ὑπάρχει μέσα στὸν ἄνθρωπο δοσμένο ὡς τάλαντο, ὡς δυνατότητα, ὡς ἐν δυνάμει, ὡς capacity, ὡς ἐπιτηδειότητα, τὸ νὰ ἐπικοινωνῶ, τὸ νὰ ζῶ μὲ τὸν Θεό[…] 

ἐπ. Ἀθανασίου (Γιέφτιτς), Χριστὸς ἡ χώρα τῶν ζώντων, ἐκδ. Ἴνδικτος, Ἀθήνα 2007

Σάββατο, 14 Ιουλίου 2018

ἡ ἐκρίζωση τοῦ homo oeconomicus⃰

Ράλλης Κοψίδης


[…] Ὁ καπιταλισμός, πρὶν φανερώσει τὰ ἀδιέξοδά του, κατέστρεψε τὸν ψυχισμὸ τῶν ἀνθρώπων. Διαμόρφωσε ἕναν ἀνθρωπολογικὸ τύπο μοναχικό, νευρωτικό, ἀγχώδη, ἀνεύθυνο, φοβικὸ καὶ φοβισμένο, ἀνταγωνιστικό, ἐπιθετικό, ἐνεργοβόρο, καριερίστα καὶ ἀμοραλιστή, κάτοικο τοῦ «ἐγὼ» καὶ ὄχι τοῦ «ἐμεῖς», ποὺ ἀκόμη καὶ σήμερα διατηρεῖ τὴν ψευδαίσθηση τῆς ἀτομικῆς διαφυγῆς. Ἕναν ἀνθρωπολογικὸ τύπο ὁ ὁποῖος «ἀποφασίζει» μία φορὰ κάθε τέσσερα χρόνια νὰ ἀναθέσει στὸ πολιτικὸ προσωπικὸ τῶν κομμάτων τῆς ἀντιπροσωπευτικῆς δημοκρατίας τὴ διαχείριση τῆς ζωῆς του. Ὁ σημερινὸς τύπος ἀτόμου ἐνσαρκώνει τὴ γενικότερη ἀνευθυνότητα καὶ ἔλλειψη συνοχῆς καὶ προσανατολισμοῦ. Ἡ «ἀτομικότητά» του ἔγκειται στὸ ὅτι ἡ κατάρρευση τῶν συλλογικῶν ἀναφορῶν καὶ τῶν ἀξιῶν τῆς κοινωνίας τοῦ δίνουν τὴν ἐντύπωση πὼς ἔχει τὴν ἐλευθερία νὰ κάνει ὅ,τι θέλει. Ὁ ἰδιωτικός του χῶρος, παράλληλα, ποὺ κάνει τοὺς ἀνθρώπους νὰ ἀδιαφοροῦν γιὰ ὁτιδήποτε ὑπερβαίνει τὸν κοινό τους περίγυρο (οἰκογένεια, φίλοι, χόμπι κ.λ.π.), ἐντείνει αὐτὴ τὴν αἴσθηση «ἀτομικῆς ἐλευθερίας», «ἀνεξαρτησίας» κ.λ.π., καθὼς ἀπωθεῖ κάθε μορφὴ σοβαρῆς συλλογικῆς δέσμευσης, ἀπαξιώνοντας  τὴν ἔννοια τοῦ καθήκοντος. Πρόκειται γιὰ μιὰ ἐντελῶς τυπικὴ ἀντίληψη περὶ «ἀπελευθέρωσης», ποὺ ἁπλῶς ἀναπαράγει τὸ φαντασιακὸ τῆς ἐκρίζωσης. Ἡ ἀπελευθέρωση ταυτίζεται μὲ τὴν ἀποκοπὴ τοῦ ἀτόμου ἀπὸ κάθε εἴδους συλλογικὴ ἔνταξη, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν πρόκειται γιὰ ἔνταξη σὲ θεσμοὺς ἑτερόνομους ἢ αὐτόνομους.
[…] Ὑπὸ μία ἔννοια, τὸ ἴδιο τὸ καπιταλιστικὸ σύστημα καταστρέφει κάθε ἀνθρωπολογικὸ ὑπόστρωμα πάνω στὸ ὁποῖο θὰ μποροῦσε νὰ δημιουργηθεῖ ἕνας νέος τύπος κοινωνίας.
Ἡ ἀνάγκη γιὰ τὴ δημιουργία ἑνὸς νέου ἀνθρωπολογικοῦ τύπου εἶναι ξεκάθαρη, διότι δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ δημιουργηθεῖ μιὰ αὐτόνομη δημοκρατικὴ καὶ οἰκολογικὴ κοινωνία ἡ ὁποία θὰ βασίζεται στὸν σημερινὸ ἄνθρωπο. […]
(ὁ παγκόσμιος καπιταλισμὸς) θέλει νὰ δημιουργήσει -καὶ σὲ μεγάλο βαθμὸ τὸ ἔχει καταφέρει- ἕναν ἐνιαῖο ἀνθρωπολογικὸ τύπο, ποὺ θὰ ἔχει τὰ ἐπίκτητα χαρακτηριστικὰ τοῦ ἐγωισμοῦ-ἀτομισμοῦ, τῆς βουλιμίας-ἀπληστίας, τῆς ζήλιας-ἀνταγωνισμοῦ, τῆς ἀνευθυνότητας γιὰ τοὺς ἄλλους, τῆς ἐπιδίωξης μόνο οἰκονομικοῦ ἀποτελέσματος κ.λ.π. Ἔχει μετατρέψει τὸ βιολογικὸ ὂν homo sapiens στὸ πολιτιστικὸ εἶδος homo oeconomicus. […]
Γιὰ νὰ ἀλλάξει ὁ κυρίαρχος ἀνθρωπολογικὸς τύπος ποὺ ἔχει διαμορφώσει σήμερα ὁ καπιταλισμός, θὰ χρειαστεῖ νὰ ἀλλάξουν οἱ κοινωνικο-πολιτικὲς ἀξίες του. Νὰ ἀλλάξει, ὅπως εἴπαμε ἤδη, τὸ ἀξιακὸ σύστημα. «Γιατὶ ἄλλο εἶναι ἡ ζωὴ καὶ ἄλλο αὐτὸ ποὺ ζοῦμε» (Γιάννης Μακριδάκης). Νὰ δώσουμε ἄλλο νόημα στὴ ζωή.

Γιῶργος Κολέμπας - Γιάννης Μπίλλας, Ὁ ἀνθρωπολογικὸς τύπος τῆς ἀποανάπτυξης-τοπικοποίησης, οἱ ἐκδόσεις τῶν συναδέλφων, Ἀθήνα 32014




σημ. Domeniko: γιὰ νὰ μὴν ἐκφυλίζονται σὲ ἕνα ἐναλλακτικὸ κατηχητικὸ τὰ ὅσα ἀξιόλογα κατατίθενται παραπάνω, μᾶλλον ἀπαιτεῖται ρεαλιστικότερη τομὴ ἀπὸ τὴν ἀλλαγὴ τῶν ἀξιῶν. Διότι οἱ ἀξίες εἶναι παράγωγα τῆς νοσούσης μήτρας τοῦ καπιταλισμοῦ καὶ ὄχι ἡ αἰτία τῆς παρασιτικῆς παρουσίας του, ἡ ὁποία θὰ πρέπει νὰ ἀναζητηθεῖ, μὲ πιὸ ὑλικὰ κριτήρια, πρωτίστως στὸν τρόπο τῆς ὕπαρξης καὶ ἔπειτα στὶς πραγματοποιήσεις του. Ἔτσι ἡ σπουδαία τελευταία φράση τοῦ ἀποσπάσματος ἀπεγκλωβίζεται ἀπὸ ἠθικιστικὰ ἐνδεχόμενα καὶ γίνεται οὐσιῶδες αἴτημα ἀνατροπῆς.



⃰ ὁ τίτλος λειτουργεῖ καὶ ὡς γενικὴ ὑποκειμενικὴ και ὡς γενικὴ ἀντικειμενικὴ

Σάββατο, 7 Ιουλίου 2018

Κυριακή, 24 Ιουνίου 2018

ὁ ἀφανισμὸς τοῦ Θεοῦ

Σπυριδούλα Φιωτάκη

Ὅσοι ζοῦν τὴν ἀκραιότητα τοῦ κάθε ἐνθαδικοῦ σημείου καὶ συνεπῶς τὴν ἐγγύτητα τοῦ Θεοῦ, δὲν ρωτοῦν ἂν ὁ Θεὸς «ὑπάρχη» ἢ «δὲν ὑπάρχη»· δὲν ἰσχύουν οἱ κατηγορίες τῆς ὑπαρξης. Δὲν ρωτοῦν ἂν εἶναι κοντὰ ἢ μακρυά· δὲν ἰσχύουν οἱ κατηγορίες τοῦ χώρου οὔτε τοῦ χρόνου. Οὔτε ρωτοῦν ἂν ὁ Θεὸς εἶναι δυνατὸς ἢ ἀδύνατος, δίκαιος ἢ ἄδικος. Ἐφ’ ὅσον ὅμως μιλοῦν, χρησιμοποιοῦν τὶς λέξεις τὶς θεμελιωμένες ἀναγκαίως στὶς κατηγορίες τῆς ἐνθαδικότητας. Τὶς χρησιμοποιοῦν ὅμως ὡς σύμβολα, ὡς ἀφετηρίες ἀναχωρήσεως. Ἐνῶ γνωρίζουν πὼς προτιμότερη εἶναι ἡ σιωπή. Ἀκριβῶς γιὰ νὰ μὴν θανατώσουν τὸν Θεό. Διότι τὸ αἰώνιο πεθαίνει μέσα στὸ ἔγχρονο.
Στὰ ὅρια τῆς ὑπάρξεως συναντᾶται ὁ Θεός. Ἕνα ὅριο εἶναι ὁ θάνατος. Ὄχι ἁπλῶς τὸ βιολογικὸ ὅριο, ἀλλὰ τὸ ὑπαρξιακό. Σὲ σπάνιες καὶ προνομιακὲς στιγμὲς βιώνεται ὣς τὴν ἔσχατη ἀκρώρειά του, ὅταν διανοίγεται δυσοίωνος ὁ τελεσίδικος καταποντισμὸς τοῦ Ὄντος. Ὁπότε ἐγείρεται τὸ αἴτημα τῆς ἀναστάσεως. Τὸ ὁποῖο δὲν ἱκανοποιεῖται ἔξω ἀπὸ τὸν Θεό. Μὲ τὴν ἱστορικὴ σύμπτυξη τῆς συνείδησης τοῦ ἀνθρώπου ἐντεῦθεν τοῦ ὁρίου τοῦ θανάτου, ἐξαφανίζεται ἀπὸ τὸν ὁρίζοντα τῆς συνείδησης καὶ ὁ Θεὸς τῆς ἀναστάσεως. […]
Τὸ ὀντολογικὸ μηδὲν πολιορκεῖ τὴν ὕπαρξη ἀπὸ πολλὲς προσβάσεις.Ἡ ὕπαρξη ὁλοένα κινδυνεύει νὰ ἐκπορθηθῆ ἀπὸ τὸ μηδὲν καὶ νὰ ἀφανιστῆ μέσα στὸν ὠκεανὸ τοῦ τίποτε. Ὁ ἄνθρωπος ἀγωνιᾶ μπροστὰ στὴν περίπτυξη τῆς ὑπάρξεώς του ἀπὸ τοὺς πλοκάμους τοῦ μηδενὸς καὶ ἐκζητᾶ τὴν σωτηρία του ἀπὸ τὸν Θεό. Διότι τὸ μηδὲν ἀκυρώνεται μόνον ἀπὸ τὴν πλησμονὴ τοῦ Ὄντος, τοῦ Θεοῦ. Μὲ τὴν ἱστορικὴ σύμπτυξη ὅμως τῆς συνείδησης τοῦ ἀνθρώπου ἀφανίζονται τὰ ὅρια ποὺ ψαύουν τὶς παρυφὲς τοῦ μηδενὸς καὶ μαζύ τους ἀφανίζεται καὶ ὁ Θεός. Διότι ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος δὲν ἀποζητάει τὴν αὐθεντικὴ ὕπαρξη, ὥστε νὰ τρομάξη ἀπὸ τὸ κενὸ τῆς ἀναυθεντικῆς βιότευσης.
Συνεπῶς, ὁ ἀφανισμὸς τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ ἄλλη ὄψη τοῦ ἀφανισμοῦ τῆς συνειδητοποιήσεως τῶν ὁρίων τῆς ὑπάρξεως. Πρόκειται γιὰ ἀπώλεια ὑποστασιακοῦ ἐδάφους καὶ γιὰ σύμπτυξη τῆς συνειδήσεως πρὸς τοὺς κοινοὺς χώρους τῆς καθημέριας διαπόρευσης. Πρόκειται γιὰ ἕνα πρωτοφανὲς στὴν ἱστορία φτώχεμα τῆς συνειδήσεως, μὲ τὸν περιορισμὸ τῶν διαστάσεών της καὶ τὴν ἀπίσχνανση τῶν πνευματικῶν ροπῶν της.

Χρήστου Μαλεβίτση, Ἡ ἐσωτερικὴ διάσταση - Ἡ τραγωδία τῆς ἱστορίας, ἐκδ. Ἁρμός, Ἀθήνα 2010


Κυριακή, 17 Ιουνίου 2018

πτυχὲς τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος

Γιῶργος Καραφωτιᾶς

[…] Μὲ τσακισμένα ἔθνη ἀφανίζονται οἱ μεγάλες ἀξίες τῆς ἀνθρωπότητας, ἡ παραγωγικὴ αὐθυπαρξία κάθε ξέχωρης ἐθνικῆς ὀντότητας (ὁ πατριωτισμός της, ἡ ἀντίληψη τῆς ἐλευθερίας, ὁ κοινὸς ψυχισμός, ὁ πολιτισμός της). Καὶ χωρὶς τὶς ἀξίες αὐτὲς οἱ ἄνθρωποι ἐξανδραποδίζονται, μεταπλάθονται σὲ μοιρολατρικοὺς σκλάβους τοῦ σάπιου συστήματος. Γίνονται μουνοῦχοι. […]
 Καὶ χωρὶς τὴ δική τους ἰδιομορφία-προσωπικότητα ἔθνη καὶ ἄνθρωποι ἀποτελοῦν ἄμορφη μάζα (λ.χ. οἱ σύγχρονοι μαζάνθρωποι). Ἡ καταπολέμηση τῆς μιᾶς τέτοιας συμφορᾶς, στὴν ἐποχή μας, κατακτιέται μὲ τὴν ἐθνικὴ ἀνεξαρτησία καὶ τὴ χειραφέτηση τῶν καταπιεσμένων. […]
 Καὶ τὶ σημαίνει ἐθνικὸ ζήτημα; Τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιάθεσης κάθε ἔθνους, δηλαδὴ ἐλεύθερα νὰ καθορίζει τὴν πορεία του καὶ τὴν τύχη του, τὸ δικαίωμα νὰ ἔχει ἴσες δυνατότητες, ἴσα δικαιώματα ὁλόπλευρης ἀνάπτυξης (μὲ ὅλα τὰ ἄλλα ἔθνη τοῦ κόσμου), χωρὶς τὸ ἴδιο νὰ βλάπτει τὴν αὐθυπαρξία καὶ τὴν ἀνεμπόδιστη προαγωγὴ τῶν ἄλλων ἐθνῶν. […]
 Γενικὰ διαπιστώνουμε ὅτι ἐνὼ ὁ ἐθνισμὸς συμβαδίζει καὶ δὲν ἔρχεται σὲ ἀντίθεση μὲ τὸν διεθνισμὸ (γιατὶ δὲν παροπλίζει τὰ ἔθνη, δὲν τὰ ἀπαλλοτριώνει ἀπὸ τὴν ἐθνική τους αὐτοσυνείδηση), ὁ ἐθνικισμός, ἔκφραση τῆς καπιταλιστικῆς ἰδεολογίας, παραμορφώνει τὰ ἔθνη καὶ τὰ κάνει ἀνταγωνιστικὰ ἀνάμεσά τους καὶ τὰ προσαρμόζει στὸν ἀμείλικτο καπιταλιστικὸ ἀνταγωνισμὸ γιὰ τὸ κυνηγητὸ τοῦ καπιταλιστικοῦ κέρδους (ἰδιαίτερα τοῦ ἀποικιοκρατικοῦ ὑπερκέρδους). […]
 Στὴν ἀρχή, ὁ κοσμοπολιτισμός, ποὺ ἔχει γιὰ θεμέλιό του τὸν ἐθνικὸ νιχιλισμὸ καὶ ποὺ προσπαθεῖ νὰ ξεριζώσει τὴν ἐθνικὴ συνείδηση, βασιζόταν κυρίως σὲ δῆθεν ὑπερεθνικές, πανανθρώπινες, κλπ, ἀξίες, σὲ οὐτοπιστικὰ νεφελώματα ἀστῶν καὶ μικροαστῶν διανοουμένων. Μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου, συστηματοποιήθηκε ὡς ἰδεολογία καὶ προσπάθησε νὰ ἀποκτήσει καὶ κάποιο δῆθεν ἐπιστημονικὸ μανδύα μὲ τὴ θεωρία τοῦ γκλομπαλισμοῦ. Σύμφωνα μὲ τοὺς γκλομπαλιστές, τὸ ἔθνος ἀποτελεῖ ἄμεσο κίνδυνο γιὰ τὴν ἐπιβίωση τῆς ἀνθρωπότητας. […]

Νίκος Ψυρούκης, Τὸ ἐθνικὸ ζήτημα, ἐκδ. Αἰγαῖον-Κουκίδα, Λευκωσία 2003


                                                                            

Τετάρτη, 13 Ιουνίου 2018

σχόλιο Κ. Μοσκὼφ γιὰ Σκοπιανὸ



Ν. Γ. Πεντζίκης, Θεσσαλονίκη
Ἡ λογοκρισία ἐπίσημα καταργήθηκε μὲ τὴν ἀποκατάσταση τῆς ἀνάπηρής μας Δημοκρατίας στὰ 1974. Καὶ ὡστόσο τὸ Ὑπουργεῖο Βορείου Ἑλλάδος τῆς «σοσιαλιστικῆς» μας κυβέρνησης παρεμποδίζει ἐδῶ καὶ ἕνα χρόνο τὴν κυκλοφορία τῶν Ἀναμνήσεων τῆς Τσόλα Ντραγκοΐτσεβα, τῆς πιὸ γνωστῆς ἐπαναστατικῆς φυσιογνωμίας τῆς Βουλγαρίας. Καὶ αὐτὸ γιατὶ θὰ θύμωναν οἱ γιουγκοσλάβοι τῶν Σκοπίων, ἐπειδὴ οἱ θέσεις τῆς Τσόλα Ντραγκοΐτσεβα -ποὺ συμπίπτουν μὲ τὶς ἑλληνικὲς θέσεις γιὰ τὸ λεγόμενο Μακεδονικό- ἀντιστρατεύονται τὶς σκοπιανὲς ἀπόψεις. Ἀπόψεις ὡς γνωστὸ ἐπεκτατικὲς καὶ ἀνιστόρητες, ἀφοῦ διεκδικοῦν ὡς ἐθνικὸ χῶρο κάποιας «σλαβομακεδονικῆς» ἐθνότητας ὅλο τὸ βορειοελλαδικὸ χῶρο!!!
Ἡ καινούργια Βουλγαρία, στὴν οἰκοδόμηση τῆς ὁποίας ἡ Τσόλα Ντραγκοΐτσεβα πρωτοστάτησε, ἔχει διακηρύξει πὼς τὰ σημερινὰ διαβαλκανικὰ εἶναι καὶ τὰ ὁριστικὰ διαβαλκανικὰ σύνορα.
Ποιὲς ἀπόψεις ἐξυπηρετοῦν λοιπὸν τὰ χουντικὰ αὐτὰ κατάλοιπα σὲ κάποιες δημόσιες ὑπηρεσίες τῆς χώρας; Ἀπόψεις ἑλληνικές, γιουγκοσλαβικές, ἢ τῆς κρυμμένης πίσω ἀπὸ τὶς γιουγκοσλαβικὲς ἀξιώσεις μεγάλης ὑπερατλαντικῆς δύναμης – ποὺ δὲ θέλει νὰ χαλάσει τὰ χατίρια τοῦ πιὸ ἐξυπηρετικοῦ φαίνεται βαλκάνιού της ὑποτελοῦς, τῆς Ὁμόσπονδης δηλαδὴ λεγόμενης «Μακεδονίας» τῶν Σκοπίων;

Κωστὴς Μοσκώφ, Λαϊκισμὸς ἢ Πρωτοπορία;, Δοκίμια ІІІ, ἐκδ. Καστανιώτη, Ἀθήνα 1985