ἡ διαύγεια τοῦ νιτσεϊκοῦ ἀντίχριστου

 

· Σὲ ὁλόκληρη τὴν ψυχολογία τοῦ «Εὐαγγελίου» λείπει ἡ ἔννοια τῆς ἐνοχῆς καὶ τῆς τιμωρίας· τὸ ἴδιο καὶ ἡ ἔννοια τῆς ἀνταμοιβῆς. Ἡ «ἁμαρτία», κάθε σχέση ἀπόστασης μεταξὺ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπου ἐξαλεί
φεται - ἀκριβῶς αὐτὸ εἶναι οἱ «καλὲς εἰδήσεις». Δὲν δίνονται ὑποσχέσεις γιὰ τὴ μακαριότητα, αὐτὴ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ ὅρους: εἶναι ἡ μοναδικὴ πραγματικότητα – τὰ ὑπόλοιπα εἶναι σημάδια γιὰ νὰ μιλοῦμε γι’ αὐτήν…

· Ἡ «βασιλεία τῶν οὐρανῶν» εἶναι μιὰ κατάσταση τῆς καρδιᾶς - ὄχι κάτι ποὺ ἔρχεται «πάνω ἀπὸ τὴ γῆ» ἢ «μετὰ τὸν θάνατο».

· ὁ αὐθεντικός, ὁ πρωταρχικὸς χριστιανισμὸς θὰ εἶναι δυνατὸς σὲ ὅλες τὶς ἐποχές… Ὄχι μιὰ πίστη, ἀλλὰ μιὰ πρακτική, προπαντὸς ἕνα «νά-μήν-κάνεις-πολλά», νὰ εἶσαι ἀλλιῶς…

· Ἡ ἠθικὴ εἶναι ὁ καλύτερος τρόπος γιὰ νὰ σέρνεις ἀπὸ τὴ μύτη τὴν ἀνθρωπότητα.

 

Φρίντριχ Νίτσε, Ὁ Ἀντίχριστος, μτφρ. Ζήσης Σαρίκας, ἐκδ. Πανοπτικὸν

«Ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς εἶχε δίκιο»

 

    […] δὲν εἶπε ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς στοὺς μαθητές του: «Μὴν μαζεψεις γιὰ τὸν ἑαυτό σου θησαυροὺς πάνω στὴ γῆ, γιατὶ ἐκεῖ ποὺ εἶναι ὁ θησαυρός σου ἐκεῖ θὰ εἶναι πάντα καὶ ἡ καρδιά σου» καὶ «Εὐκολότερο εἶναι νὰ περάσει ἀπὸ τὸ μάτι μιᾶς βελόνας ἕνα χοντρὸ σκοινὶ παρὰ νὰ μπεῖ στὸ βασίλειο τοῦ Θεοῦ ἕνας πλούσιος»; (Μπορῶ πολὺ καλὰ νὰ φανταστῶ τὴν ἔκφραση στὶς φάτσες τῶν εὐσεβῶν μας καὶ πλούσιων ἀστῶν προτεσταντῶν τῆς Ἀγγλίας, τῆς Ἀμερικῆς, τῆς Γερμανίας καὶ Ἑλβετίας, ὅταν διαβάζουν αὐτὲς τὶς φράσεις τοῦ Εὐαγγελίου, ποὺ εἶναι τόσο κατηγορηματικὲς καὶ δυσάρεστες γι’ αὐτούς).

Ἡ παραγωγὴ τοῦ πλούτου εἶναι κατ’ ἀνάγκην κοινωνικὴ πράξη καὶ ἀσυμβίβαστη μὲ τὴν προσωπικὴ σωτηρία. Ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς εἶχε δίκιο: ἡ ἐπιθυμία γιὰ ὑλικὰ πλούτη καὶ ἡ σωτηρία τῆς ἀθάνατης ψυχῆς εἶναι ἀπόλυτα ἀσυμβίβαστες, καὶ ἂν κανεὶς πιστεύει στὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς, δὲν εἶναι καλύτερο νὰ ἀποποιηθεῖ τὴν ἄνεση καὶ τὴν πολυτέλεια ποὺ τοῦ παρέχει ἡ κοινωνία καὶ νὰ ζεῖ μόνο μὲ ρίζες, ὅπως ἔκαναν οἱ ἅγιοι ἐρημῖτες, προσπαθώντας νὰ σώσουν τὶς ψυχές τους ἐσαεί, ἀπὸ τὸ νὰ ἀπωλέσει τὴν ψυχή του, ὡς τίμημα γιὰ μερικὰ χρόνια ὑλικῶν ἀπολαύσεων; Ὁ ὑπολογισμὸς αὐτὸς εἶναι τόσο ἁπλός, τόσο φανερὰ σωστός, ποὺ μᾶς ὑποχρεώνει νὰ σκεφτοῦμε ὅτι οἱ εὐσεβεῖς καὶ πλούσιοι ἀστοί, οἱ τραπεζῖτες, βιομήχανοι καὶ ἔμποροι, ποὺ κάνουν τόσο θαυμάσια δουλειὰ μὲ μέσα τόσο γνωστά, καὶ ποὺ συνεχίζουν νὰ ἐπαναλαμβάνουν τὶς ρήσεις τῶν Εὐαγγελίων, παραιτοῦνται ἀπὸ τὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς, ἀφήνοντάς την γενναιόδωρα στὸ προλεταριᾶτο, ἐνῶ οἱ ἴδιοι ταπεινὰ κρατοῦν γιὰ τὸν ἑαυτό τους αὐτὰ τὰ μίζερα ὑλικὰ ἀγαθὰ ποὺ μαζεύουν πάνω σ’ αὐτὴ τὴ γῆ.

 

Μιχαὴλ Μπακούνιν, Φιλοσοφία-Θρησκεία-Ἠθική, μτφρ. Ζήσης Σαρίκας, ἐκδ. Πανοπτικόν

«Ἡ τέχνη εἶναι προσευχή»

 

    Πρέπει νὰ νιώσεις τὴν ἐξάρτησή σου ἀπὸ τὸν Δημιουργό. Στὴν ἀντίθετη περίπτωση γίνεσαι ζῶο.

Δημιουργώντας τέχνη, μιμούμαστε τὸν Δημιουργό, ἐπειδὴ  πλαστήκαμε κατ’ εἰκόνα και καθ’ ὁμοίωση τοῦ Θεοῦ. Εἶναι ἀπὸ τὶς λιγοστὲς στιγμὲς ποὺ τοῦ μοιάζουμε. […] Ἡ τέχνη εἶναι προσευχή.

Τὸ καθῆκον ἑνὸς ἀνθρώπου εἶναι νὰ ὑπηρετεῖ. Γι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγο, αὐτὴ ἡ ἰδέα διαστρεβλώνεται καὶ μετατρέπεται σὲ ἀγῶνα γιὰ ἐξουσία ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ δὲν ὑπηρετοῦν, ἀλλὰ ἐκμεταλλεύονται τὴν ὑπηρεσία ἄλλων. Γιατὶ σ’ αὐτὸν τὸν κόσμο ὑπάρχει μόνο μιὰ ἀρχὴ ἀλληλεπίδρασης, δόξα τῷ Θεῷ, κι αὐτὴ εἶναι νὰ ὑπηρετεῖς καὶ τίποτε ἄλλο.

Ἡ ἀγάπη διαμορφώνει τὰ ἀνθρώπινα ὄντα. Ἡ ἀγάπη ὡς ἱκανότητα θυσίας, νὰ προσφέρεις τὸν ἑαυτό σου γιὰ τοὺς ἄλλους. Ἐὰν ἡ ἀγάπη ἐμποδίζεται διαστρέφει ἕνα πρόσωπο καὶ τὸ φθείρει.

Πίστευε εἰς πεῖσμα ὅλων. Ἡ πίστη εἶναι γνώση μέσω τῆς ἀγάπης.

Ἀντρέι Ταρκόφσκι, Σινεμὰ σὰν προσευχὴ

 

ἡ ἀμαρτία τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τῆς αἰσχροκέρδειας

 

Ὁ ἄνθρωπος δηλαδή, ἀφοῦ ἀπώλεσε τὴν μετὰ τοῦ Θεοῦ κοινωνίαν, ᾐσθάνθη φόβον καὶ ἐστράφη εἰς τὸν διὰ τῆς κατακτήσεως τῆς ὕλης ἀνθρωποθεϊσμόν, ὅστις τὸν ὡδήγησεν εἰς τὴν ὑλολατρίαν. Εἰς τοιοῦτον δὲ σημεῖον πλεονεξίας ὡδήγησε τὸν ἄνθρωπον ἡ ἐκ τῆς ἁμαρτίας προελθοῦσα ἀσθένεια τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ὥστε νὰ μὴ διστάζῃ νὰ ἐπιχειρῇ καὶ αὐτὴν τὴν ἁρπαγὴν καὶ καταδυνάστευσιν τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, τὴν καταπίεσιν τῶν ἀσθενεστέρων τάξεων, τὴν ἐκμετάλλευσιν, τὴν ἀδικίαν καὶ τὴν παράνομον κατακράτησιν τῶν ἀγαθῶν τῶν ἐργατῶν. […] Κατὰ μείζονα λόγον ἡ ληστεία, ἡ ἐκ τοῦ ἐμπορίου αἰσχροκέρδεια, ὡς καὶ ὁ σχηματισμὸς ἰδιοκτησίας ἐκ τῆς κατακρατήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ἐργατῶν ἢ ὑπηρετῶν ἀποδοκιμάζονται ἀπολύτως ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πρώτων αἰώνων.

 

Ἀρχιμ. Νεκταρίου Χατζημιχάλη, Αἱ περὶ ἰδιοκτησίας ἀπόψεις ἐν τῇ Ἐκλησίᾳ κατὰ τοὺς πρώτους τρεῖς αἰῶνας, Πατριαρχικὸν Ἵδρυμα Πατερικῶν Μελετῶν, Θεσσαλονίλκη 1972

σιωπηλὸς καὶ περήφανος ζητιάνος

  Εἶναι ψάλτης; Καθηγητὴς ξένων γλωσσῶν; Ἱεροκήρυκας; Οἱ παραξενιὲς τῆς ζωῆς του, μεγαλομένες ἀπὸ στόμα σὲ στόμα, τὸν ντύνουν μ’ ἕνα παράξενο φῶς μυστηρίου ποὺ διεγείρει τὴν περιέργεια. Ὁ καροτσέρης κι ὁ κὺρ Θανάσης δὲν εἶναι οἱ μόνοι ποὺ γελάστηκαν. Κάτω στὸν προφήτη Ἐλισαῖο, καθὼς περίμενε στὴν πόρτα τὸν Μωραϊτίδη, κάποια γυναίκα τοῦ ’βαλε τὴν πεντάρα της στὸ χέρι ὅπως στοὺς ἄλλους ζητιάνους. Μὴν εἶναι ἀλήθεια ζητιάνος; Πίνει κρασὶ μὲ καντηλανάφτες καὶ κοιμᾶται σὲ μιὰ μάντρα, μὲ λούστρους καὶ χαμάληδες. Εἶναι καλόγερος ποὺ δραπέτευσε ἀπ’ τὸ Ὅρος; Ἔχει δικό του ταλέντο; Παραφράζει τὸ Δίκενς; Τὶ εἶναι τέλος πάντων ὁ σιωπηλὸς καὶ περήφανος αὐτὸς κουρελὴς ποὺ κουβαλάει κάτω ἀπὸ τὰ ράκη τοῦ ταβερνόβιου τὴ μαγεία ἑνὸς συναρπαστικοῦ ὕφους;

Οἱ συνάδελφοι προσπαθοῦν νὰ τὸν πλησιάσουν, νὰ γίνουν φίλοι του. Αὐτὸς ἀποφεύγει ὅσο μπορεῖ καὶ κρατάει τὸ κεφάλι χαμηλομένο. Κανεὶς δὲ θὰ μποροῦσε νὰ πεῖ πὼς τὸν εἶδε ποτὲ κατὰ πρόσωπο. Κι οὔτε ἔμαθε τὸ χρῶμα τῶν ματιῶν του.

 

Μ. Περάνθη, Ὁ Κοσμοκαλόγερος, Βιβλιοπωλεῖον τῆς «Ἐστίας»

Ἀντρέι Ταρκόφσκι - ζωὴ καὶ θάνατος

 

Ἡ ἐπιστήμη ὡς ιδεολογία καὶ προκατάληψη

 

Ἡ ἐπιστήμη …εἶναι μιὰ ἀπὸ τὶς πολλὲς μορφὲς σκέψης ποὺ ἀναπτύχθηκαν ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο κι ὄχι ἀναγκαστικὰ ἡ καλύτερη.

P. Feyerabend

Ἡ ἐπιστήμη δὲν εἶναι προετοιμασμένη νὰ ἀποδεχτεῖ τὸ θεωρητικὸ πλουραλισμό ὡς βάση τῆς ἔρευνας. […] Οἱ ὁμοιότητες ἀνάμεσα στὸ μύθο καὶ τὴν ἐπιστήμη εἶναι πραγματικὰ ἐκπληκτικές. […]

Οἱ «πρωτόγονοι» στοχαστὲς εἶχαν βαθύτερη ἀντίληψη γιὰ τὴ φύση τῆς γνώσης ἀπὸ ὅ,τι οἱ «φωτισμένοι» φιλόσοφοι ἀντίπαλοί τους. Εἶναι λοιπὸν ἀναγκαῖο νὰ ἐπανεξετάσουμε τὴ στάση μας ἀπέναντι στὸ μύθο, τὴ θρησκεία, τὴ μαγεία, κι ὅλες τὶς ἰδέες ποὺ οἱ ὀρθολογιστὲς θὰ εὔχονταν νὰ ἐξαφανιστοῦν ἀπὸ προσώπου γῆς (χωρὶς νὰ ρίξουν οὔτε μία ματιά. Τυπικὴ ἀντίδραση ταμπού). […]

Κι ὅμως ἡ ἐπιστήμη δὲν ἔχει μεγαλύτερη σημασία ἀπὸ τὶς ἄλλες μορφὲς ζωῆς. […]

Σχεδὸν ὅλα τὰ ἐπιστημονικὰ μαθήματα εἶναι ὑποχρεωτικὰ στὰ σχολεῖα μας. Ἐνὼ οἱ γονεῖς ἑνὸς ἑξάχρονου μποροῦν νὰ ἀποφασίσουν ἂν θὰ διδαχτεῖ στοιχεῖα τοῦ προτεσταντισμοῦ ἢ τῆς ἑβραϊκῆς πίστης ἢ ἂν θὰ πάρει θρησκευτικὴ ἐκπαίδευση, δὲν ἔχουν παρόμοια ἐλευθερία ἐκλογῆς στὴν περίπτωση τῶν ἐπιστημῶν. Ἡ φυσική, ἡ ἀστρονομία, ἡ ἱστορία πρέπει νὰ μαθευτοῦν. Δὲν μποροῦν νὰ ἀντικαταταθοῦν ἀπὸ τὴ μαγεία, τὴν ἀστρολογία ἢ τὴ μελέτη τῶν θρύλων ἑνὸς τόπου. […]

Ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι δὲν ὑπάρχει γνώση ἔξω ἀπὸ τὴν ἐπιστήμη -extra scientiam nula salus (σημ. ἔξω ἀπὸ τὴν ἐπιστήμη δὲν ὑπάρχει σωτηρία)- δὲν εἶναι παρὰ ἕνα ἀκόμα βολικὸ παραμύθι. […]

Μιὰ ἐπιστήμη ποὺ ἐπιμένει ὅτι κατέχει τὴ μόνη ὀρθὴ μέθοδο καὶ τὰ μόνα ἀποδεκτὰ ἀποτελέσματα εἶναι ἰδεολογία καὶ πρέπει νὰ χωριστεῖ ἀπὸ τὸ κράτος καὶ ἰδιαιτέρως ἀπὸ τὴν ἐκπαιδευτικὴ διαδικασία. Μπορεῖ κανεὶς νὰ τὴ διδάσκει, ἀλλὰ μόνο σ’ αὐτοὺς ποὺ ἔχουν ἀποφασίσει νὰ ἀποκτήσουν αὐτὴ τὴ συγκεκριμένη προκατάληψη.  

 

Paul Feyerabend, Ἐνάντια στὴ μέθοδο, γιὰ μιὰ ἀναρχικὴ θεωρία τῆς γνώσης, ἐκδ. Σύγχρονα Θέματα, Ἀθήνα ⁴2006