τὸ Εὐαγγέλιο κατὰ Νίτσε

 

    Τὸ εὐαγγέλιο: ἡ εἴδηση ὅτι ὑπάρχει ἀνοιχτὴ μιὰ θύρα ποὺ ὁδηγεῖ στὴν εὐτυχία γιὰ τοὺς φτωχοὺς καὶ τοὺς ταπεινοὺς - ὅτι δὲν ἔχει νὰ κάνει κανεὶς τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὸ νὰ ἐλευθερωθεῖ ἀπὸ τοὺς θεσμούς, τὶς παραδόσεις, τὴν κηδεμονία τῶν ἀνώτερων τάξεων: σ’ αὐτὸ τὸν βαθμὸ ἡ ἄνοδος τοῦ χριστιανισμοῦ δὲν εἶναι τίποτα παραπάνω ἀπὸ τυπικὴ σοσιαλιστικὴ διδασκαλία.

Ἰδιοκτησία, κέρδος, πατρίδα, κοινωνικὴ θέση, καὶ βαθμίδα, δικαστήρια, ἀστυνομία, κράτος, ἐκκλησία, ἐκπαίδευση, τέχνη, στρατός: ὅλα αὐτὰ εἶναι ἐμπόδια στὴν εὐτυχία, πλάνες, μπερδέματα, ἔργα τοῦ διαβόλου, τὰ ὁποῖα καταδικάζει τὸ εὐαγγέλιο…

Ὅλα τυπικὰ τῆς σοσιαλιστικῆς διδασκαλίας.

Φρίντριχ Νίτσε, Ἡ θέληση γιὰ δύναμη, μτφρ. Ζήσης Σαρίκας, ἐκδ. Πανοπτικόν, Θεσσαλονίκη 2014

 

ὁ εξουσιαστικὸς βιασμὸς τῆς πίστης

    […] Καὶ ὁ διευθυντὴς τῆς φυλακῆς καὶ οἱ φύλακες, μόλο ποὺ ποτὲ δὲν ἤξεραν καὶ δὲν καταλάβαιναν ποιὰ εἶναι τὰ δόγματα τῆς πίστης αὐτῆς καὶ τὶ σημαίνουν ὅλα ὅσα γίνονται στὴν ἐκκλησία πίστευαν πὼς ἔτσι κι ἀλλιῶς πρέπει νὰ πιστεύουν σ’ αὐτὴ τὴ θρησκεία, γιατὶ οἱ προϊστάμενοί τους καὶ ὁ ἴδιος ὁ τσάρος πιστεύουν σ’ αὐτή. Πέρα ἀπ’ αὐτό, ἂν καὶ ἀόριστα, (μὲ κανένα τρόπο δὲν θὰ μποροῦσαν νὰ ἐξηγήσουν πῶς γίνεται αὐτὸ) ἔβλεπαν πὼς ἡ πίστη αὐτὴ δικαίωνε τὸ σκληρό τους ἐπάγγελμα. Χωρὶς αὐτὴ θὰ τοὺς ἦταν ὄχι μόνο δύσκολο, ἀλλὰ σίγουρα καὶ ἀδύνατο νὰ χρησιμοποιοῦν ὅλες τους τὶς δυνάμεις γιὰ νὰ ταλαιπωροῦν ἀνθρώπους, ὅπως τὸ ἔκαναν καλὴ ὥρα μὲ ἥσυχη τὴ συνείδησή τους. […]

(Λ. Τολστόι, Ἀνάσταση, μτφρ. Ἀντρέας Σαραντόπουλος, ἐκδ. Ζαχαρόπουλος, 1990)

ὁ Θεὸς φονεύθηκε ἀπὸ τοὺς πιστοὺς

 

σκηνὴ ἀπὸ τὸ Χειμερινὸ φῶς τοῦ Ἴνγκμαρ Μπέργκμαν

    […] ὁ λόγος «ὁ Θεὸς εἶναι νεκρὸς» δὲν ἔχει τίποτα κοινὸ μὲ ὅσους περιφέρονται διαδίδοντας τὸν κοινότοπο ἰσχυρισμὸ ὅτι «δὲν πιστεύουν στὸν Θεό». […]

Τὸ τελικὸ χτύπημα κατὰ τοῦ Θεοῦ καὶ κατὰ τοῦ ὑπεραισθητοῦ κόσμου συνίσταται στὸ ὅτι ὁ Θεός, τὸ ὂν τῶν ὄντων, ἐξευτελίζεται σὲ ἀνώτατη ἀξία. Τὸ πιὸ σκληρὸ χτύπημα κατὰ τοῦ Θεοῦ δὲν εἶναι ὅτι ὁ Θεὸς θεωρεῖται ἄγνωστος, οὔτε ὅτι ἡ ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ καταδείχνεται ὡς μὴ - ἀποδείξιμη, ἀλλὰ τὸ ὅτι ὁ θεωρούμενος ὡς πραγματικὸς Θεὸς ἀνυψώνεται σὲ ἀνώτατη ἀξία. Διότι αὐτὸ τὸ χτύπημα δὲν προέρχεται ἀπὸ «τοὺς παρευρισκόμενους ποὺ δὲν πιστεύουν στὸν Θεό», (Φ. Νίτσε, Χαρούμενη ἐπιστήμη) ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς πιστοὺς καὶ τοὺς θεολόγους τους, οἱ ὁποῖοι μιλοῦν γιὰ τὸ ἀνώτερο ὅλων τῶν ὄντων […].

[…] «ὁ Θεὸς εἶναι νεκρὸς». Αὐτὸς ὁ λόγος δὲν σημαίνει: δὲν ὑπάρχει Θεός· κάτι τέτοιο θὰ ἐξέφραζε μιὰ ἀπάρνηση κι ἕνα πρόστυχο μίσος. Ὁ λόγος σημαίνει κάτι χειρότερο: ὁ Θεὸς σκοτώθηκε. […] Ὁ ἴδιος ὁ Νίτσε ἐκπλήσσεται μὲ αὐτὴ τὴ σκέψη. Γι’ αὐτὸ καὶ ἀμέσως μετὰ τὸν ἀποφασιστικὸ λόγο: «Ἐμεῖς τὸν σκοτώσαμε - ἐσεῖς κι ἐγώ! Ὅλοι ἐμεῖς εἴμαστε οἱ φονιάδες του!» βάζει τὸν τρελὸ νὰ ρωτάει: «Μὰ πῶς κάναμε αὐτὴ τὴν πράξη;»

[…] Ἴσως τώρα δὲν εἴμαστε πιὰ τόσο βαρήκοοι καὶ βιαστικοί, γι’ αὐτὸ ποὺ λέγεται στὴν ἀρχὴ τοῦ σχολιασμένου χωρίου, ὅτι ὁ τρελὸς «φώναζε ἀσταμάτητα: Ζητῶ τὸν Θεό! Ζητῶ τὸν Θεό!»

 

Μάρτιν Χάιντεγκερ, Ὁ λόγος τοῦ Νίτσε «ὁ Θεὸς εἶναι νεκρός», στό: Γιάννη Τζαβάρα, Ἡ ἀπαξίωση τῶν ἀξιῶν- Νίτσε καὶ Χάιντεγκερ, ἐκδ. Ἴνδικτος, Ἀθήνα 2005

Jean Phillipe Rameau - Les Indes galantes

 

φασισμὸς καὶ ὑποκρισία...

 

Ἡ ἀνακοίνωση τῆς Συντονιστικῆς Ἐπιτροπῆς τῶν φοιτητῶν 16/11/1973

 

    […] Πρωταρχικὴ προϋπόθεση γιὰ τὴν ἐπίλυση ὅλων τῶν λαϊκῶν προβλημάτων θεωροῦμε τὴν ἄμεση παύση τοῦ τυραννικοῦ καθεστῶτος τῆς Χούντας καὶ τὴν παράλληλη ἐγκαθίδρυση τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας.

Ἡ ἐγκαθίδρυση τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας συνδέεται ἀναπόσπαστα μὲ τὴν ἐθνικὴ ἀνεξαρτησία ἀπὸ τὰ ξένα συμφέροντα, ποὺ χρόνια στήριζαν τὴν τυραννία στὴ χώρα μας. […]

Ἑλληνικὲ λαέ, ὁ ἀγώνας γύρω ἀπὸ τὴ λαϊκὴ κυριαρχία καὶ τὴν ἐθνικὴ ἀνεξαρτησία σήμερα συνίσταται στὶς ἄμεσες μαζικὲς διεκδικήσεις, στὰ οἰκονομικά, ἐπαγγελματικὰ καὶ κοινωνικὰ προβλήματα, μὲ ἀπεργιακοὺς ἀγῶνες, μὲ μαζικὲς κινητοποιήσεις, μὲ συλλαλητήρια, μὲ προοπτικὴ τὴ γενικὴ ἀπεργία γιὰ τὴν ἀνατροπὴ τῆς δικτατορίας. Ἡ παρουσία μας ἐδῶ ἀποτελεῖ κέντρο συσπειρώσεως καὶ μαζικοποιήσεως τοῦ λαϊκοῦ ἀγώνα. Ὅλοι ἑνωμένοι στὸν ἀγώνα γιὰ τὴ δημοκρατία καὶ τὴν ἐθνικὴ ἀνεξαρτησία.

 

Ἀνακοίνωση τῆς Συντονιστικῆς Ἐπιτροπῆς στοὺς δημοσιογράφους στὶς 3.30 Παρασκευὴ 16 Νοεμβρίου 1973 στὴν αἴθουσα τῆς Ἀρχιτεκτονικῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσόβειου Πολυτεχνείου

 

 

χριστιανισμὸς καὶ Μὰρξ

 

    […] Πρέπει νὰ ποῦ με ὅτι ὁ σοσιαλισμὸς μπορεῖ νὰ εἶναι γιὰ μᾶς καὶ δυνατὸς καὶ παραδεκτός, ἀλλὰ βέβαια ὄχι πάνω σὲ ἀθεϊστικὲς βάσεις. Καὶ γι’ αὐτὸ -πρέπει νὰ τὸ ποῦμε- δὲν εἴμαστε κατ’ ἀρχὴν κατὰ τοῦ σοσιαλισμοῦ. […]

Ὁ Μὰρξ πολὺ νωρὶς ἔγινε ἀθεϊστὴς κι ὁ ἀθεϊσμός του δὲν εἶναι ἕνας ἁπλὸς ἀθεϊσμός. Δὲν εἶναι χωρὶς λόγο τὸ ὅτι ὁ Σέργιος Μπουλγκάκωφ, ὁ πρώην μαρξιστής, ἔγραψε γιὰ τὸν «Μὰρξ ὡς θρησκευτικὸ τύπο». Πρόσφατα ὁ Γάλλος φιλόσοφος Morris Clavel ἔδωσε σωστὴ συμβουλὴ στοὺς χριστιανούς: νὰ μὴν ὑποτιμοῦν τὸν Μάρξ. Καὶ συμφωνῶ μαζί του. Ὑπάρχει πράγματι κάτι τιτανικὸ στὸ Μάρξ, κάτι προμηθεϊκό, κάτι ἀπὸ τὸν Ἑβραῖο Σαῦλο ποὺ ὅμως δὲν ἔγινε Παῦλος. Δὲν συμφωνῶ μ’ ἐκείνους ποὺ ποὺ θεωροῦν ὅτι ὁ Μὰρξ ἦταν ἁπλῶς ἀθεϊστής. Ἦταν κάτι περισσότερο: ἀντιθεϊστής. Ὁ Μὰρξ δὲν θέλει μόνο τὴν κατάργηση τῆς θρησκείας, ἀλλὰ τὴν κατάργηση τοῦ Θεοῦ. Ἡ κατάργηση τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸ τελευταῖο του μυστήριο. Αὐτὸ μᾶς ἀποκαλύπτουν ἤδη οἱ στίχοι τοῦ νεαροῦ Μάρξ: «Μίσος ἐναντίον ὅλων τῶν θεῶν…θέλω νὰ θέσω τὸν θρόνο μου πάνω στὸ ὕψος, νὰ ἀντιδικήσω τὸν ὔψιστο… νὰ ρίξω τὸ γάντι σ’ ὅλον τὸν κόσμο…νὰ αἰσθάνομαι ἴσος μὲ τὸν Δημιουργό…». Ὁπωσδήποτε φαίνεται ἐδῶ ἡ κοσμική, θεουργικὴ διεκδίκηση τοῦ Μάρξ. Φαίνεται ὅτι γιὰ τὸν Μὰρξ ὁ Θεὸς ἀποτελεῖ τὸν κατ’ εὐθείαν κίνδυνο γιὰ τὸ παναρμόδιο βασίλειο τοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Μπερντιάεφ σωστὰ ἐπεσήμανε τὸ ἀντιθεϊκὸ πάθος τοῦ Μὰρξ ποὺ ἦλθε ὡς ἀποτέλεσμα τῆς θεοποιήσεως τῆς μελλούσης ἀνθρωπότητος. Δηλαδὴ πρόκειται, ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Ντοστογιέφσκυ, γιὰ τὸν πανάρχαιο ἐκεῖνο πειρασμὸ τῆς οἰκοδομήσεως τοῦ «Πύργου τῆς Βαβέλ» ἤ, μὲ ἄλλα λόγια, γιὰ τὸν βαθὺ καὶ καυτὸ πόθο τῆς αὐτοθεοποιήσεως τῆς ἀνθρωπότητος. […]

Ἐγὼ βέβαια δὲν ἔχω σκοπὸ νὰ ὑπερασπισθῶ ἐδῶ τὴ θρησκεία. Θέλω μόνον νὰ πῶ ὅτι ὁ Μὰρξ δὲν γνώριζε καλὰ τὸν Χριστιανισμὸ (ἕνα διάστημα μάλιστα πίστευε ὅτι οἱ πρῶτοι χριστιανοὶ πράγματι ἔτρωγαν «κρέας παιδιῶν»!). Ἀκόμα λιγότερο γνώριζε τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. […]

 

Ἱερομόναχος Ἀθανάσιος Γιέβτιτς, Μαρξιστικὴ καὶ χριστιανικὴ ἀντίληψη τῆς θρησκείας, περ. Σύναξη, τ. 9 (1984).