Ὁ Π. Κοροβέσης γιὰ τὴ σχέση ἀναρχισμοῦ-χριστιανισμοῦ

Στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ὁ Θεὸς εἶναι Ἄναρχος. Ὡς ἐκ τούτου τὸ βασίλειό του θὰ ἔπρεπε νὰ ὀνομάζεται Ἀναρχία. 

Ὁ Ἄναρχος Θεὸς τῶν Ἐξαρχείων

02.02.2019 Ἐφημερίδα τῶν Συντακτῶν

τὸ πλατωνικὸ δράμα

[…] Τὸ πλατωνικὸ δράμα ἐν προκειμένῳ ἔγκειται στὸ ὅτι, ἑνὼ ἡ βαθειὰ ἀπογοήτευση τοῦ Πλάτωνος λόγῳ τῆς ἄδικης ἐξόντωσης τοῦ Σωκράτη θὰ τὸν ὁδηγήσει καταρχὴν σὲ κάποιου εἴδους φιλοσοφικὸ ἀναχωρητισμό, μὲ τὴν ἐπινόηση ἑνὸς ἄλλου, ὑπερουράνιου κόσμου ἰδεώδους, τοῦ κόσμου τῶν Ἰδεῶν, καὶ τὴν ἐπινόηση στὴν συνέχεια τοῦ Ἔρωτος ὡς γέφυρας μεταξὺ τῶν δύο κόσμων, ἀκολούθως θὰ διαπιστώσει τὴν πλήρη ἀδυναμία ἀναγέννησης τῆς ἄρρωστης ἀνθρώπινης φύσης μὲ τὸν τρόπον αὐτό. Θὰ καταστεῖ λοιπόν, μετὰ τὴν νέα αὐτὴ βαθύτερη ἀκόμη ἀπογοήτευση, μέσα ἀπὸ μιὰ διαδικασία δραματικῆς ἐσωτερικῆς μεταστροφῆς πρὸς τὰ ἐγκόσμια, ἱδρυτὴς καὶ πατέρας τῆς ὁλοκληρωτικῆς πολιτείας, ταυτιζόμενος κατ’ οὐσίαν μὲ κείνους οἱ ὁποῖοι σκότωσαν κάποτε τὸν Σωκράτη, τὸν βαθειὰ ἐλεύθερο καὶ ἀντιολοκληρωτικὸ στοχαστὴ τῆς διαλεκτικῆς καὶ ἐρωτικῆς ἀναζήτησης τοῦ Ἀγαθοῦ.

[…] Ὁ Πλάτων στρέφεται στὴν (ὁλοκληρωτικὴ) διευθέτηση τοῦ ἀνθρώπινου βίου βαθειὰ ἀπογοητευμένος, ἀφοῦ ἡ σύγκραση Ἑνὸς καὶ κόσμου, ἡ Ἀνάστασή της, ἡ θέωσή της, μὲ τὴν πραγματική, ψυχοσωματικὴ μάλιστα, μετοχὴ στὸ Ἓν τοῦ φαίνεται -ἀνθρωπίνως- ἀδύνατη. Καὶ εἶναι σ’ αὐτὸ ἀκριβῶς ποὺ ἔγκειται ἡ βαθύτατα προφητική, θεολογική του μαρτυρία.

Μαρτυρία, ἐξ ἀντιθέτου, γιὰ τὸ ὅτι καμιὰ ἰδεαλιστικὴ ἀναχώρηση ἀπὸ τὸν κόσμο δὲν ἀρκεῖ πρὸς σωτηρία, ἀλλὰ ταυτόχρονα μόνον μιὰ πραγματικὴ καὶ ἀπόλυτη ὀντολογικὴ κοινωνία μὲ τὸ Ἓν/Ἀγαθὸ θὰ μποροῦσε νὰ ἀλλάξει, ὡς Ἐνσάρκωση πλέον τοῦ Ἀγαθοῦ, τὸν κόσμο…

[…] Ὁ πλατωνικὸς θεολογικὸς (καὶ πολιτικὸς) ὁλοκληρωτισμὸς εἶναι λοιπὸν μᾶλλον ἀγωνιώδης δίψα γιὰ θέωση τοῦ ὑλικοῦ κόσμου καὶ τῆς Ἱστορίας, θέωση ἀνέφικτη ἐξ ὁρισμοῦ, ποὺ τὸν ὠθεῖ σὲ καταστροφικὸ ἐγκλεισμὸ τοῦ κοσμικοῦ Εἶναι μέσα στὴν θεότητα γιὰ τὴν ἀναγκαστική του σωτηρία. Πρόκειται ἴσως γιὰ τὸ μεγαλύτερο θεολογικὸ δράμα τῆς ἀρχαιότητας: ὁ μυστικὸς γίνεται Νομοθέτης γιὰ νὰ περισώσει τὰ ἴχνη τοῦ ἀνέφικτου μυστικοῦ του ὁράματος…

π. Νικόλαος Λουδοβῖκος, Θεολογικὴ ἱστορία τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς φιλοσοφίας, βιβλίο αˊ, ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη 2003

   

φόβος μπροστὰ στὴν ἐλευθερία

Ἀλέξανδρος Ἀνδρουλάκης

[…] Ἡ ἐκκλησιαστικὴ ζωὴ ὄντως δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ζήτημα νόμου ἀλλὰ ἐλευθερίας καὶ χάριτος. Ὁ Χριστός, χωρὶς καμία ἐξουσία, ἄλλαξε τὸν κόσμο. Ἔθεσε νέα ἀρχὴ στὴν πορεία τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας χωρὶς καμιὰ κρατικὴ κάλυψη. […]

 Τελικὰ ἡ ἐλευθερία στὸν πτωτικὸ ἄνθρωπο εἶναι βάρος παρὰ χαρά. Ἡ ἐλευθερία συνεπάγεται εὐθύνη, γεγονὸς ποὺ φέρει ἄγχος καὶ φόβο. Ὁ πτωτικὸς ἄνθρωπος προτιμᾶ τὴν πρόσκαιρη ἀσφάλεια παρὰ τὴν ἐλευθερία. Χρειάστηκε ὁ Χριστὸς γιὰ νὰ ἀντιστρέψει αὐτὴ τὴν κατάσταση. Ἡ πολιτεία καὶ ἡ ἐξουσία εἶναι μέσα παροχῆς προκατασκευασμένης σιγουριᾶς. Γι’ αὐτὸν τὸν λόγο πολλοὶ ταυτίζουν πίστη καὶ πατρίδα, Ἐκκλησία καὶ πολιτεία. Ὁ φόβος μπροστὰ στὴν ἐλευθερία γεννᾶ τὸν πόθο γιὰ τὴν ἐξουσία. Ὁ Ἔριχ Φρὸμ λέγει ὅτι ὁ πόθος τῆς ἐξουσίας δὲν πηγάζει ἀπὸ δύναμη, ἀλλὰ ἀπὸ ἀδυναμία. Φοβᾶται ὁ ἀδύναμος, ὁ ἐγωιστής. Αὐτὸς ποὺ δὲν εἶναι σὲ σχέση. Φοβᾶται ὁ μισός. […]

Νομίζω ὅτι ὁ φόβος μὴν πάθει κάτι ἡ Ἐκκλησία οὐσιαστικὰ δὲν κρύβει ἐνδιαφέρον γι’ αὐτήν, ἀλλὰ ἀγωνία νὰ μὴν βρεθεῖ ὁ φοβούμενος στὴν κρίσιμη στιγμὴ ὅταν θὰ φανερωθεῖ ὅτι δὲν πιστεύει στὸν Θεό. Ἡ τάση προστασίας τῆς Ἐκκλησίας οὐσιαστικὰ καμουφλάρει τὴ διάθεση καὶ ἀπόφαση τοῦ κάθε πιστοῦ, ἢ καὶ ὁλόληρης κοινότητας, νὰ ἀποφύγει πάσῃ θυσίᾳ νὰ ἔλθει ἀντιμέτωπος μὲ τὸ ἐνδεχόμενο τοῦ μαρτυρίου καὶ τοῦ διωγμοῦ. Θέλει μὲ κάθε τρόπο νὰ διαψεύσει τὸν Κύριο, ὁ ὁποῖος ἔλεγε «εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσι» (Ἰωάν. 15, 20). […]

Πάντως, ὁ Χριστὸς μιὰ καὶ μοναδικὴ φορὰ χρησιμοποίησε τὴ «βία», καὶ τὴν χρησιμοποίησε ἐναντίον ὅσων ἐμπορεύονταν τὴν πίστη, ἐναντίον τοῦ ἱερατείου καὶ ὄχι ἐναντίον κάποιας κοσμικῆς ἐξουσίας. […]

Ἀλέξανδρος Κατσιάρας - Μάρω Βαμβουνάκη, Ὅταν ὁ Θεὸς πεθαίνει, μιὰ συζήτηση, ἐκδ. Δόμος, Ἀθήνα 2003

  

ἀπουσία

Ἀντρέι Ταρκόφσκι, Στάλκερ

Διότι ὁ βαθύνους Θεὸς

ἀπεχθάνεται

τὸ παράκαιρο φανέρωμα.

Φ. Χαίλντερλιν, ἀπὸ τὸν κύκλο τῶν «Τιτάνων»

Αἰῶνες τώρα χτυπάω τὸν τοῖχο, μὰ κανεὶς δὲν

ἀπαντάει. Ὅμως ἐγὼ ξέρω πὼς πίσω ἀπὸ τὸν τοῖχο

εἶναι ὁ Θεός. Γιατὶ μόνον Ἐκεῖνος δὲν ἀπαντάει.

Τ. Λειβαδίτης, Ἀπ’ τὸ ἡμερολόγιο ἑνὸς ὑπηρέτη

Ἀπουσία: ἡ θήκη τῆς παρουσίας.

Ν. Καροῦζος, Μυθολόγημα

Δὲν τὸ ἔκανε ἐκ προμελέτης

ἡ ρηχότητα ποὺ εἴμαστε

οὔτε μᾶς ἔδωσαν γραπτὴ

τὴν παρουσία τους τὰ βάθη.

Κ. Δημουλᾶ, Τὰ πάτρια ὅρια

Ἰω. Χρυσόστομος - ἐξουσία αὐτοκαταργούμενη

[…] (ὁ Χρυσόστομος) συχνὰ καταγγέλλει ἀπὸ τὸν ἄμβωνα τὴ ματαιοδοξία καὶ τὴ σκληρότητα τῆς ἄρχουσας τάξης, τὴ διαφθορὰ τοῦ δικαστικοῦ συστήματος, τὸ παράλογο τῶν πολέμων ἢ τὴ βαριὰ φορολογία ποὺ γονατίζει τὸν λαό. […]  

[…] τὸ δόγμα τῆς Ἐνσάρκωσης περικλείει καὶ μιὰ ἄλλη σημαντικὴ διδαχή, κατὰ τὴν ἄποψη τοῦ Χρυσοστόμου: ἡ ἐξουσία δὲν ἀποτελεῖ ἕνα μέσο ὥστε νὰ ἱκανοποιήσει τὶς προσωπικὲς φιλοδοξίες του κανείς, ἀλλὰ νὰ θέσει τὸν ἑαυτό του στὴν ὑπηρεσία τῶν ἄλλων. Ὅσο ὑψηλότερη, ἐπίσης, εἶναι ἡ θέση τὴν ὁποία κατέχει, μὲ τόσο μεγαλύτερη αὐταπάρνηση πρέπει νὰ ὑπηρετεῖ τὸ κοινὸ συμφέρον. Ἡ πρόσληψη ἀπὸ τὸν Θεὸ τῆς ταπεινῆς «μορφῆς τοῦ δούλου» γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων ἀνάγεται στὰ χρυσοστόμεια γραπτὰ σὲ ἕνα θεῖο ἀρχέτυπο, τὸ ὁποῖο ἐναπόκειται νὰ μιμηθεῖ κάθε φορέας εἴτε τῆς ἐκκλησιαστικῆς εἴτε τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας. […] Στὴν ὁμιλία τοῦ Χρυσοστόμου Εἰς τὸν σταυρὸν παρακολουθοῦμε ἕναν φανταστικὸ διάλογο ἀνάμεσα στὸν ἴδιο καὶ τὸν ληστή, ὁ ὁποῖος καρφωμένος στὸν σταυρὸ λέει τὸ περίφημο Μνήσθητί μου, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ σου (Λκ 23,42). «Ἀπὸ ποῦ κι ὣς ποῦ, πές μου σὲ παρακαλῶ, ληστή, θυμήθηκες τὴ βασιλεία;», ρωτάει ὁ Ἰωάννης τὴ γνωστὴ φιγούρα τῆς Καινῆς Διαθήκης, ποὺ ζωντανεύει μπροστὰ στὰ μάτια τῶν ἀκροατῶν του. «Ποῦ βλέπεις ἐσὺ τώρα τέτοιο πρᾶγμα; Ἐδῶ καρφιὰ μόνον καὶ τὸν σταυρὸ βλέπει κανείς, καὶ κατηγόριες καὶ βρισιὲς καὶ εἰρωνεῖες». «Ναί», ἀπαντάει, ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριὰ ὁ ληστής. «Ἐμένα μοῦ φαίνεται, ὅμως, ὅτι ὁ σταυρὸς εἶναι σύμβολο τῆς ἐξουσίας. Καὶ γι’ αὐτό, ἀκριβῶς, ἀποκαλῶ τὸν Ἰησοῦ βασιλιά, ἐπειδὴ τὸν βλέπω σταυρωμένο. […]»

Κωνσταντῖνος Ἀ. Μποζίνης, Ἀπόηχοι τοῦ Χρυσοστομείου ἄμβωνος στὴ Βυζαντινὴ Πολιτικὴ Φιλοσοφία, στὸ Χρυσοστομικὸ Συμπόσιο, Ἡ προσωπικότητα καὶ ἡ θεολογία τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, ἐκδ. Ἀποστολικὴ Διακονία, Ἀθήνα 2007

ἐθνικισμός- σκοτάδι τῆς πτώσης

[…] Μοῦ λένε οἱ ἄνθρωποι: «Εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπερνικήσει κάποιος μέσα του τὸν ἐθνικισμό». Ἀλλὰ τότε, σκέφτομαι, «εἶναι ἀδύνατη ἡ σωτηρία!"». Ἂν εἶμαι ἐθνικιστὴς καὶ χριστιανὸς κατὰ τὴν πίστη, τότε ἐγκλωβίζω τὸν Χριστὸ στὴν ἔννοια τοῦ ἐθνικισμοῦ. Ἀντιλαμβάνεστε γιατὶ μοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποδεχθῶ αὐτὴ τὴν κρίση καὶ γιατὶ ἡ μεγαλύτερη παρηγοριά μου εἶναι ὅτι, μολονότι εἴμαστε μιὰ μικρὴ ὁμάδα, προερχόμαστε ἀπὸ ἕντεκα ἐθνότητες! Στὴν προσευχὴ τοῦ Σιλουανοῦ, ποὺ καλεῖ συνεχῶς νὰ προσευχόμαστε γιὰ ὅλη τὴν ἀνθρωπότητα, ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὣς τὸ τέλος της, ἀσφαλῶς δὲν ὑπάρχει ἐθνικισμός. Ὅλες αὐτὲς οἱ ἐθνικὲς διαιρέσεις ἦταν ἀποτέλεσμα τῆς πτώσεως. Πουθενὰ δὲν βλέπουμε ὡς χριστιανικὸ κήρυγμα τὸ μίσος. Συνεπῶς, δὲν γίνεται λόγος στὴ χριστιανικὴ πίστη γιὰ ἀπόρριψη τῶν ἄλλων ἐθνικοτήτων, ἀλλὰ γιὰ ὑπέρβαση αὐτοῦ τοῦ περιορισμοῦ μὲ τὴν ἀνύψωση στὸ ἐπίπεδο τῆς προσευχῆς στὴ Γεθσημανῆ. […]

Ἀρχιμ. Σωφρονίου (Σαχάρωφ), Οἰκοδομώντας τὸν ναὸ τοῦ Θεοῦ μέσα μας καὶ στοὺς ἀδελφούς μας, τ. Α´, Ἱ. Μ. Τιμίου Προδρόμου, Ἔσσεξ 2014

[…] Ἂν μειώσετε τὸν Χριστὸ στὸ ἐπίπεδο τῆς ἐθνικότητος, νὰ γνωρίζετε ὅτι βρίσκεστε στὸ σκοτάδι. […]

Μετὰ τὴν ἐκλογή του ὁ νέος πατριάρχης τῆς Ρωσίας, ὁ Ἀλέξιος ὁ Β´, ἀπηύθυνε Ἕνα μεγάλο διάγγελμα πρὸς τὸν λαὸ καὶ τὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας. Ἐκεῖ ἀναφέρεται ὅτι ὅποιος εἰσάγει τὴν ἰδέα ὅτι ἡ ἐθνικότητα παίζει κάποιο ρόλο στὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας. Δὲν βρίσκεται στὸ πνεῦμα τοῦ Χριστοῦ. […]

Ἀρχιμ. Σωφρονίου (Σαχάρωφ), Οἰκοδομώντας τὸν ναὸ τοῦ Θεοῦ μέσα μας καὶ στοὺς ἀδελφούς μας, τ. Β´, Ἱ. Μ. Τιμίου Προδρόμου, Ἔσσεξ 2014

οἱ θυρωροὶ τῆς Βασιλείας

Καὶ ἡ συγκυρία μᾶς ἔφερε μεγάλη ἀφθονία γυμνῶν καὶ ἀστέγων. Ὑπάρχει πλῆθος αἰχμαλώτων στὶς πόρτες τοῦ καθενός μας.

Δὲν λείπουν ἀπὸ πουθενὰ οἱ ξένοι καὶ οἱ μετανάστες καὶ ὅπου κι ἂν κοιτάξεις θὰ δεῖς χέρια ἁπλωμένα σὲ ζητιανιά. Γιὰ σπίτι τους ἔχουν τὸ ὕπαιθρο. Καταφύγιό τους εἶναι οἱ στοὲς καὶ τὰ ἀδιέξοδα καὶ τὰ πιὸ ἐρημικὰ σημεῖα τῆς ἀγορᾶς. Καὶ ὅπως οἱ νυχτοκόρακες καὶ οἱ κουκουβάγιες, φωλιάζουν μέσα στὶς τρύπες. Γιὰ ροῦχα φοροῦν καταξεσχισμένα κουρέλια. Γιὰ χωράφι ἔχουν τὴ διάθεση ὅσων τοὺς ἐλεοῦν. Γιὰ τροφὴ ἔχουν ὅ,τι πέσει ἀπὸ ὅποιον τοὺς συναντήσει. Πίνουν νερὸ ἀπὸ τὶς κρῆνες ὅπως τὰ ζῶα, καὶ γιὰ ποτήρια ἔχουν τὶς χοῦφτες τους.  Ἀποθήκη τους εἶναι ο κόρφος τους καὶ ἂν αὐτὸς δὲν εἶναι σχισμένος, κρατάει ὅσα μπορεῖ νὰ συγκρατήσει ὅ,τι κρύβουν σ’ αυτόν. Τραπέζι τους εἶναι τὰ γόνατά τους μαζεμένα. Κρεβάτι τους εἶναι τὸ ἔδαφος. Γιὰ λουτρὸ ἔχουν ἕνα ποτάμι ἢ μία λίμνη, ὅπως τὰ ἔχει προσφέρει ἀκατέργαστα καὶ κοινὰ σὲ ὅλους ὁ Θεός. Ἡ ζωή τους εἶναι πλέον γεμάτη περιπλανήσεις σὰν ἄγριου ζώου, ὅμως δὲν ἦταν ἔτσι ἐξαρχῆς. Ἔγινε τέτοιος ἀπὸ τὴ συμφορὰ καὶ τὴν ἀνάγκη.

Ἐσὺ  ποὺ νηστεύεις, μπορεῖς νὰ τοὺς βοηθήσεις ὅσο χρειάζεται. Δεῖξε γενναιοδωρία στοὺς ἀδελφούς σου ποὺ τοὺς συνέβησαν αὐτὲς οἱ ἀτυχίες. […]

Αὐτοί εἶναι οἱ ταμίες τῶν ἀγαθῶν ποὺ προσδοκοῦμε, οἱ θυρωροὶ τῆς Οὐράνιας Βασιλείας, αὐτοὶ ποὺ θὰ ἀνοίγουν στὴν ἄλλη ζωὴ τὶς πόρτες στοὺς καλοὺς καὶ θὰ τὶς κλείνουν στοὺς σκληροὺς καὶ μισανθρώπους.

Ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης, Περί Φιλοπτωχίας και Εὐποιΐας