ἐλευθερία γιὰ ἀνθρωπινότητα

Ἐλευθερία Δροσάκη

    Ὁ ἄνθρωπος καὶ μόνον ὁ ἄνθρωπος, δημιουργώντας τὸν κόσμο του μπορεῖ νὰ πάει, πολὺ συχνά, ἀντίθετα στὴν ἔμφυτη λογικὴ τῆς φύσεως, τοῦ κόσμου ποὺ τοῦ δόθηκε. Μπορεῖ ἀκόμα καὶ νὰ τὸν καταστρέψει αὐτὸ τὸν κόσμο. Καὶ αὐτὸ συμβαίνει, γιατὶ ὁ ἄνθρωπος φαίνεται νὰ προκαλεῖται ἀπὸ ὁ,τιδήποτε εἶναι σ’ αὐτὸν «δεδομένο». […] Ὁ ἄνθρωπος μοιάζει μὲ τὰ ζῶα σὲ ὁ,τιδήποτε συνεπάγεται ὑποταγὴ σ’ αὐτὸ ποὺ τοῦ δόθηκε. Ὁ,τιδήποτε εἶναι ἐλεύθερο ἀπὸ μιὰ τέτοια ὑποταγὴ ἀποτελεῖ σημάδι τῆς παρουσίας τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτὸ μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει πολὺ μακριά, μέχρι τὴν καταστροφὴ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο αὐτοῦ ποὺ τοῦ δόθηκε. Σ’ αὐτὸ τὸ σημεῖο τὸ ἀνθρώπινο φαινόμενο προβάλλει ἀκόμα πιὸ καθαρά. Γιατὶ κανένα ζῶο δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ἐναντιωθεῖ στὴν ἔμφυτη λογικότητα τῆς φύσεώς του. Ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ τὸ κάνει αὐτό, καὶ κάνοντάς το δείχνει ὅτι τὸ ἰδιάζον χαρακτηριστικό του δὲν εἶναι ἡ λογικότητα, ἀλλὰ κάτι ἄλλο: εἶναι ἡ ἐλευθερία. […]

Αὐτὸ μᾶς ἐπιτρέπει νὰ ποῦμε ὅτι εἶναι καλύτερα ποὺ ὁ Ἀδὰμ ἔπεσε διατηρώντας τὸ δικαίωμά του στὴν ἀπόλυτη ἐλευθερία, παρὰ ἂν εἶχε παραμείνει ἄπτωτος ἀρνούμενος αὐτὸ τὸ δικαίωμα, πρᾶγμα ποὺ θὰ τὸν ὑποβίβαζε στὴ θέση τοῦ ζώου. […]

Ἡ πτώση τοῦ Ἀδὰμ ἔφερε τὸν θάνατο ὄχι σὰν κάτι καινούριο στὴ δημιουργία, ἀλλὰ σὰν τὴν ἀνικανότητα νὰ ξεπεράσει τὴν ἔμφυτη θνητότητά της.

 

Μητρ. Περγάμου Ἰωάννου Δ. Ζηζιούλα, Ἡ κτίση ὡς εὐχαριστία, Θεολογικὴ προσέγγιση στὸ πρόβλημα τῆς οἰκολογίας, ἐκδ. Ἀκρίτας, Ἀθήνα 1992

ἡ διαρκὴς ἐπικαιρότητα τῆς Ἀποκάλυψης τοῦ Ἰωάννη

σκηνὴ ἀπὸ τὴν παράσταση "Ἡ Ἀποκάλυψη τοῦ Ἰωάννη" σὲ σκηνοθεσία Θάνου Παπακωνσταντίνου

[…] ὅλα ὅσα περιγράφονται στὴν Ἀποκάλυψη, ἐνῶ φαίνεται νὰ ἀφοροῦν ἕνα ἔσχατο μέλλον, κατ’ οὐσίαν ἰσχύουν γιὰ τὴν παρούσα ζωὴ ἑκάστου ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος θὰ ζήσει κατὰ τὴ διάρκεια τῆς ζωῆς του εἴτε τὰ δεινὰ τῆς ἀποστασίας εἴτε τὴν παρουσία τῆς θείας Βασιλείας σὲ νοητὸ καὶ πνευματικὸ ἐπίπεδο. Τελικὰ τὸ «παιχνίδι» τῆς ἱστορίας παίζεται ἐπὶ τῆς ἁγίας Τραπέζης ἑκάστου ναοῦ κατὰ τὴν ἐνεργούμενη πράξη τῆς θείας Εὐχαριστίας: ὅσοι μὲ τὸν Χριστό, ὅσοι χωρὶς τὸν Χριστό. Τὰ ἔσχατα γίνονται παρόντα καὶ τὰ παρόντα ἐκτείνονται στὰ ἔσχατα.

[…] ἀντὶ νὰ παραμείνουμε στὴ σχέση μὲ τὸν Θεὸ τῆς ἀγάπης, παρασυρθήκαμε στὴ φαντασιακή, ἴσως καὶ ψυχολογική, ἰδέα ἑνὸς τρομοκράτη Θεοῦ ποὺ ἐξαπολύει τὴν ὀργή του σὲ ὅσους δὲν ὑπακούουν στὶς ὑποδείξεις του. Ἔτσι ἀφαιρέσαμε τὴν ἀπελευθερωτικὴ δύναμη τῆς μετάνοιας καὶ ἀναδείξαμε συμβάσεις συναλλαγῆς μὲ τὸν Θεό, ποὺ τὸν ἀντιλαμβανόμαστε ὡς Θεὸ τῆς θρησκείας καὶ ὄχι τῆς Ἐκκλησίας.

[…] Γιὰ νὰ κατανοηθεῖ τὸ περιεχόμενο τῆς Ἀποκάλυψης, θὰ πρέπει νὰ ἔχουμε ὑπόψη μας τὴν ἰδιοτυπία τῆς γλώσσας της, τὴν ὁποία ὀνομάζουμε ἀποκαλυπτική. Πρόκειται γιὰ γλώσσα ποὺ ἦταν οἰκεία στοὺς ἀνθρώπους τῆς ἑλληνιστικῆς περιόδου. Χρησιμοποιώντας εἰκόνες μὲ ὑπερβολή, προσπαθεῖ νὰ περιγράψει καταστάσεις ἐσωτερικὲς τοῦ ἀνθρώπου τὶς ὁποῖες εἶναι δύσκολο ἢ ἀδύνατο νὰ ἀναλύσει λογικὰ ἕνας συγγραφέας. […] Ἑπομένως, αὐτὸς ὁ διαρκὴς πόλεμος ἔχει δύο σκέλη: εἶναι ἱστορικός, ἀλλὰ εἶναι καὶ πνευματικός. Ἔχει ἐξωτερικὰ στοιχεῖα ἀλλὰ ἔχει καὶ ἐσωτερικά. Τὰ ἐξωτερικὰ στοιχεῖα ἤδη τὰ ζοῦν οἱ πρώτοι Χριστιανοί. […]  

Γι' αὐτὸ γράφτηκε ἡ Ἀποκάλυψη, γιὰ νὰ μᾶς πεῖ ὅτι ταχύτατα, ἐν τάχει, μποροῦμε ὅλοι νὰ πραγματοποιήσουμε αὐτὴ τὴν ἕνωση Χριστοῦ καὶ Ἐκκλησίας, ὁ καθένας ὡς μέλος τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, ὡς μέλος τῆς Ἐκκλησίας του, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀφηρημένη κατάσταση ἀλλὰ σύνολο προσώπων, ἐξαιτίας ἀκριβῶς τῆς σχέσης ἀγάπης ποὺ τὰ χαρακτηρίζει.
 

 

Δημήτρης Μαυρόπουλος, Σχόλια στὴν Ἀποκάλυψη τοῦ Ἰωάννη, ἐκδ. Δόμος, Ἀθήνα 2020

 

θεία ἀναρχία καὶ κράτος

 

  Ὑπάρχει ἀναρχία φοβερή, ἐγκληματική, ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἄλλη, Θεία, ποὺ βρίσκεται ἐπάνω ἀπὸ κάθε ἐξωτερικὸ νόμο (βλ. Α´ Κορ. 15, 24). Ἐκεῖ ὅπου πνέει τὸ πνεῦμα τῆς ἀγάπης, ἐκεῖ δὲν ἀπομένει χῶρος γιὰ νομικοὺς κανονισμούς. […]

Μετὰ τὴ νίκη τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, ὅταν ὁ Χριστιανισμὸς ἔγινε κρατικὴ θρησκεία, ἐπῆλθαν σαρωτικὲς ἀλλαγὲς (ποὺ μείωσαν τὸ ἐπίπεδο τῆς πνευματικῆς ζωῆς τῶν ἀνθρώπων). Τότε οἱ ζηλωτὲς χριστιανοὶ κατέφυγαν στὴν ἔρημο. Ὅλα ὅμως τὰ κράτη μιμήθηκαν λίγο-πολὺ τὴ Ρώμη· στερεώθηκαν μὲ βία. Ἡ πίστη ἔγινε σχεδὸν ὑποχρεωτική. Ἡ χαρὰ ἀπὸ τὴ συνείδηση ὅτι μὲ τὴν ἐπικράτηση τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου ἀρχίζει ἡ ἐποχὴ ἐλευθέρου κηρύγματος τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ, ἐπισκιάσθηκε σύντομα ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι τὰ κράτη χρησιμοποίησαν τὰ μέσα βίας ποὺ εἶχαν στὴ διάθεσή τους γιὰ τὰ πολιτικὰ συμφέροντα· στὴν πραγματικότητα, αὐτὸ ὠφέλησε τὴν κυβερνῶσα τάξη. Παρέμεινε ἡ πυραμίδα ἀνισότητος, τὴν ὁποία ὁ Χριστὸς ἀνέτρεψε μὲ τὴν ἔλευσή Του, καλώντας τοὺς μεγάλους καὶ ἰσχυροὺς στὴ διακονία τῶν μικρῶν καὶ ἀδυνάτων. […]

Ἡ ἐμπαθὴς τάση γιὰ ἐξουσία, γιὰ τὴν κυριαρχία πάνω στοὺς ἀδελφούς, παραμορφώνει τὴν εἰκόνα τοῦ Θεοῦ στὸν ἄνθρωπο, τὸν κάνει προσκυνητὴ τοῦ πειραστῆ […].

Ὁ ἄνθρωπος ἔγινε δοῦλος τῶν κρατῶν ποὺ ὁ ἴδιος δημιούργησε, τῆς ἐπιστήμης ποὺ εἶναι πάντοτε πολὺ σχετική, τῶν ἀφηρημένων φιλοσοφιῶν καὶ ἰδεολογιῶν του· καὶ τὸ χειρότερο ἀκόμη, τῶν μηχανῶν ποὺ ὁ ἴδιος ἐφεῦρε. Ἐγκαταλείποντας τὸν Θεό, ὁ ἴδιος ὁ ἄνθρωπος δημιουργεῖ ἐχθρούς· ὁ πρῶτος ἀπὸ αὐτοὺς εἶναι τὸ κράτος. Καὶ διέξοδος ἀπὸ αὐτὸ δὲν ὑπάρχει· ὅσο περισσότερο ὀργανώνεται καὶ ἐνισχύεται ἡ κρατικὴ μηχανή, τόσο γρηγορότερα καὶ ἀγριότερα γίνεται ἡ διαδικασία τῆς ἀποπροσωποποίησης τῶν ἀνθρώπων. Ἐξαιτίας αὐτοῦ μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι ὁ Χριστιανισμὸς καθίσταται ἄβολος γιὰ τὸ ἀπρόσωπο κράτος.

 

Ἁγίου Σωφρονίου τοῦ Ἀθωνίτου, Τὸ μυστήριο τῆς χριστιανικῆς ζωῆς, Ἱ. Μ. Τιμίου Προδρόμου, Ἔσσεξ Ἀγγλίας 2020

μητρ. Φθιώτιδος Συμεών-ἰσότητα κοινότητα αὐτονομία

 

ὁ φιλόσοφος Σάμουελ Μπέκετ

 

τριαδικότητα καὶ αὐτοκαθορισμὸς

 […] Ὅταν ὅλες οἱ ἀνθρώπινες ὑποστάσεις ἐλεύθερα αὐτοκαθορίζονται μὲ τὸν ἴδιο ταυτόσημο τρόπο ποὺ βλέπουμε στὴ Θεότητα, τότε καὶ στὸ ἀνθρώπινο εἶναι πραγματοποιεῖται ἡ εἰκόνα τῆς Ἁγίας Τριάδος, δηλαδὴ ἡ ἑνότητα τῆς οὐσίας (ἀντικειμενικὴ ἄποψη) στὸ πλῆθος τῶν ὑποστάσεων ὡς φορέων ὅλου τοῦ πληρώματος τῆς οὐσίας αὐτῆς, αὐτοῦ τοῦ εἶναι. Ὡσότου ἐπιτευχθεῖ αὐτὸς ὁ ταυτόσημος αὐτοκαθορισμὸς τῶν ανθρώπων, ὣς τότε οἱ διαιρέσεις καὶ κάποια ἀντιπαλότητα δὲν θὰ παύσουν. […]

Στὴν Ἁγία Τριάδα κάθε Ὑπόσταση φέρει μέσα Της ὁλόκληρο τὸ ἀπόλυτο πλήρωμα τῶν δύο Ἄλλων, χωρὶς νὰ Τὶς ἐκμηδενίζει, χωρὶς νὰ τὶς μειώνει μόνο «σὲ περιεχόμενο» τῆς ζωῆς Της, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἴδια εἰσέρχεται πλήρως στὸ Εἶναι Τους, βεβαιώνοντας ἔτσι τὴν ὑποστατικότητά τους. Τὸ ἴδιο ἰσχύει καὶ γιὰ τὸ πολυυπόστατο εἶναι τῆς ἀνθρωπότητος: Ἡ κάθε ὑπόσταση ἔχει κληθεῖ νὰ χωρέσει μέσα της τὸ πλήρωμα τοῦ παναθρώπινου εἶναι, χωρὶς καθόλου νὰ καταργεῖ τὶς ἄλλες ὑποστάσεις· εἰσέρχεται στὴ ζωή τους ὡς οὐσιῶδες περιεχόμενό τους, καὶ ἔτσι ἐπιβεβαιώνει τὴν προσωπικότητά τους. Μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ οἰκοδομεῖται ἐνιαῖο εἶναι, ποὺ ἐκφράζεται μὲ τὸ δόγμα γιὰ Μία Οὐσία σὲ Τρεῖς Ὑποστάσεις. Ἡ ἀνθρωπότητα ὀφείλει νὰ φανερωθεῖ ὡς μία φύση σὲ πολλὲς ὑποστάσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ δημιουργικὴ ἰδέα τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἔπλασε τὸν ἄνθρωπο κατ’ εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοίωση Του. […]

 

Ἁγίου Σωφρονίου τοῦ Ἀθωνίτου, Τὸ μυστήριο τῆς χριστιανικῆς ζωῆς, Ἱ. Μ. Τιμίου Προδρόμου, Ἔσσεξ Ἀγγλίας, 2020

Κοραὴς - Παπαδιαμάντης καὶ δυτικὸ τσογλανοκρατίδιο

 

ἀπόσπασμα συνέντευξης τοῦ Κωστῆ Παπαγιώργη στοὺς Δ. Ἀναστασόπουλο - Γ. Καρουζάκη γιὰ τὸ «Ε» τῆς Κυριακάτικης Ἐλευθεροτυπίας, 1997

[…] Ὑπῆρχε πολιτικὸς λόγος ποὺ μιὰ μερίδα Ἑλλήνων ἀρνοῦνταν τὴν ἐπανάσταση;

«Ὑπῆρχε ἰσχυρότατος λόγος. Ὁ πατριάρχης ἦταν ἀνώτατος ἀξιωματοῦχος τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας καὶ εἶχε τὴν ἀπόλυτη εὐθύνη γιὰ τὸ χριστιανικὸ βιλαέτι, ποὺ περιλάμβανε Ἕλληνες, Ἀρμένηδες, Σέρβους, Bουλγάρους. Ἡ Ὀρθοδοξία εἶχε ἀπὸ τὴν ἀρχὴ διεθνικὸ χαρακτήρα. Kι ἀκόμα σήμερα, ὁ πατριάρχης μιλάει στὸ ὄνομα ὅλων τῶν Ὀρθοδόξων (εἶναι ἡ κεφαλή τους). Πολιτικὸ στοιχεῖο αὐτὸ πολὺ σημαντικό. Τὸ πατριαρχεῖο τότε, λίγο πρὶν τὴν ἐπανάσταση, ἔκανε μιὰ σειρὰ ἀπὸ σχολεῖα σὲ ὅλες τὶς παραδουνάβιες περιοχές, (ἀλλὰ καὶ) στὴν Ἰωνία, στὴν Ἰταλία. Περίμενε, μὲ τὴν ἄνοδο τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου καὶ μὲ τὴν κατάρρευση τῆς Ὀθωμανικῆς Aὐτοκρατορίας, νὰ ἐλευθερωθεῖ ὅλος ὁ Ἑλληνισμός, ὄχι μόνο ἕνα ἑλλαδικὸ κομμάτι. Ἡ Γαλλικὴ Ἐπανάσταση μᾶς ἔκαψε κατὰ μία ἄποψη ἢ (κατὰ τὴν ἄλλη ἄποψη) μᾶς ἐλευθέρωσε (τουλάχιστον ἕνα μικρὸ κομμάτι). Πάντως καὶ ὁ Pήγας, ὅταν μιλάει γιὰ ἐλευθερία, δὲν ἀναφέρεται μόνο στοὺς Ἕλληνες, λέει: Bούλγαροι, Tούρκοι, ὅλοι. Aὐτὸ τὸ ὅραμα καταστράφηκε μὲ τὸν Kοραή».

[…]

Συγγνώμη, ἀλλὰ οἱ ἀπόψεις σας δείχνουν νὰ συμπίπτουν μ’ ἐκεῖνες τῶν λεγόμενων νεορθόδοξων;

Δὲν ὑπάρχουν νεορθόδοξοι. Ὁ Παπαδιαμάντης εἶναι ὁ μόνος ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι νεορθόδοξος, ὰλλὰ πιστὸς στὸ πνεῦμα τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας. Τὰ ἄλλα, περὶ νεορθόδοξων, εἶναι δημοσιογραφία. Ξέρεις τὶ σημαίνει 4ος αἰώνας; Ποιοὶ εἶναι οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας; Ὁ Πλωτίνος εἶναι ἀρχαῖος Ἕλληνας. Μὰ ὁ Μέγας Ἀθανάσιος, 100 χρόνια μετά, δὲν εἶναι ἀρχαῖος Ἕλληνας; Αὐτὰ ἔλεγε ὁ Παπαδιαμάντης, ἀλλὰ τὰ θάψανε».

[…]

Mιὰ τέτοια κουβέντα ἴσως νὰ ξαναρχίζει στὶς μέρες μας.

«Δὲν θὰ σταματήσει ποτὲ αὐτὴ ἡ κουβέντα, ἁπλὰ στὴν Ἑλλάδα τὴν πνίγουμε, γιατὶ δὲν μᾶς συμφέρει. Θέλουμε νὰ εἴμαστε ἕνα δυτικὸ τσογλανοκρατίδιο, ἐνῶ ἡ μοίρα μας καὶ ἡ θέση μας ἦταν στὴν Ἀνατολή».

[…]

«Προχθὲς ἄκουγα κάποιον ποὺ μιλοῦσε γιὰ τοὺς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγῶνες, γιὰ τὸν λαὸ ποὺ ἔχει βγάλει τὸν Περικλή, τὸν Πλάτωνα, τὸν Ὄμηρο, τὸν Mιλτιάδη. Mετὰ ἀπὸ αὐτοὺς ἀνέφερε τὸν Σολωμό. Kαὶ σκέφτεσαι (ἐσὺ ποὺ τὸν ἀκοῦς): Kαλά, ἀπὸ τὸν Mέγα Ἀλέξανδρο, 3ο αὶώνα π.X., ἴσαμε (τὸν Σολωμὸ) τὸν 18ο αἰώνα, δὲν ὑπῆρξε τίποτε ἀνάμεσα; (Ἀλλὰ) αὐτὴ ἀκριβῶς εἶναι ἡ θεωρία τοῦ Kοραῆ, ἡ ἐπίσημη ἰδεολογία τοῦ νεοελληνικού κρατιδίου. Mετὰ ἀπὸ τοὺς Ἀρχαίους, γίνεται ἕνα πήδημα καὶ φτάνουμε (ἀπευθείας) ἐδῶ (στὸ νεοελληνικὸ κρατίδιο). Τὸ ἐνδιάμεσο διάστημα εἶναι ντροπὴ καὶ σκοτάδι, πρέπει νὰ ἐξαλειφθεῖ».

 […]