ἀντάρτικα...

[…] Σε μιὰ μάχη ἕνας Γερμανὸς τραυματίζεται καὶ ὁ σύντροφός του ἐπιστρέφει νὰ τὸν σώσει. Εἶναι κάτω ἀπὸ τὶς κάννες τῶν ἀνταρτῶν καί, δυσκίνητος, ὅπως κουβαλάει τὸν τραυματισμένο, προσφέρει ἰδανικὸ στόχο. Ὁ νεοφερμένος στὸ βουνὸ Μανούσακας τὸν σκοπεύει καὶ ἑτοιμάζεται νὰ τὸν πυροβολήσει, ἀλλὰ ἕνας παλιὸς ἀντάρτης τὸν σταματάει:

-Ἄσ’ τους νὰ φύγουν. Ὁ τραυματίας εἶναι πρᾶγμα ἱερό. Κι ὁ σύντροφός του γύρισε νὰ τὸν πάρει ξέροντας πὼς θὰ σκοτωθεῖ μαζί του…

Ἄσ’ τους.

Καὶ τοὺς ἄφησαν.  

[…] οἱ διοικήσεις τοῦ ΕΛΑΣ στάθηκαν πολλὲς φορὲς κυματοθραύστης σὲ ἀκραῖες κομματικὲς ἀποφάσεις, ὅπως γιὰ παράδειγμα στὴν ὑπόθεση Μπουραντᾶ. Ὁ Νίκος Μπουραντᾶς εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Μηχανοκίνητου τῆς Ἀστυνομίας στὴν Ἀθήνα, ποὺ ἔχει περάσει ὁλοκληρωτικὰ στὶς ὑπηρεσίες τῶν Γερμανῶν κατακτητῶν καὶ ἔχει αἱματοκυλίσει τὴν πρωτεύουσα. […]

Στὸ Χλεμποτσάρι τῆς Θήβας, τόπο καταγωγῆς τοῦ Μπουραντᾶ, ἡ κομμουνιστικὴ ὀργάνωση παίρνει ἐντολὴ μὲ εἰδικὸ ἀπεσταλμένο ἀπὸ τὴν πρωτεύουσα νὰ συλλάβει τὴν οἰκογένειά του· πατέρα, μητέρα καὶ ἀδερφή. Ἡ διαταγὴ εἶναι νὰ ὁδηγηθοῦν στὸ 34^ο Σύνταγμα τοῦ ΕΛΑΣ, νὰ περάσουν ἀπὸ ἀνταρτοδικεῖο καὶ νὰ ἐκτελεστοῦν.

Διοίκηση καὶ ἄντρες ἐξεγείρονται καὶ ἀρνοῦνται νὰ συμμορφωθοῦν:

-Τὶ εἶναι αὐτό; Ποῦ φτάσαμε; Στὸν πατέρα, στὴ μητέρα καὶ στὴν ἀδερφή;

Ἡ κομματικὴ διαταγὴ ἀπὸ τὴν Ἀθήνα ἐπανέρχεται ἐπίμονη· ἡ οἰκογένεια τοῦ ἐγκληματία Μπουραντᾶ πρέπει νὰ ἀφανιστεῖ γιὰ νὰ ἱκανοποιηθεῖ τὸ λαϊκὸ αἴσθημα τῶν κατοίκων τῆς πρωτεύουσας, ποὺ ὑποφέρουν ἀπὸ τὴ δράση του. […]

Καὶ πάλι ἡ διοίκηση τοῦ τοπικοῦ ΕΛΑΣ (Ρῆγος, Ὀρέστης, Βερμαῖος) ἀρνεῖται τὴν ἐκτέλεση τῆς διαταγῆς· συμπτωματικὰ φτάνει στὴν περιοχὴ ὁ γραμματέας τοῦ ΕΑΜ Χατζῆς, ἐνημερώνεται γιὰ τὸ θέμα καὶ συγχαίρει τοὺς ἑλασίτες.

-Μπράβο σας, ἀποτρέψατε μιὰ μεγάλη ζημιά.

Διονύσης Χαριτόπουλος, Ἄρης, ὁ ἀρχηγὸς τῶν ἀτάκτων, ἱστορικὴ βιογραφία, ἐκδ. Ἑλληνικὰ Γράμμματα, Ἀθήνα 2003

αὐτοκτονικὴ πρόοδος

Φώτης Γαλανόπουλος

[…] ὁ ἄνθρωπος καὶ ὁ ἀνθρώπινος πολιτισμὸς φαίνονται νὰ ἀπειλοῦνται μόνον ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν ἀνθρώπινο πολιτισμό. Δισεκατομμύρια χρόνια ἐξελίξεως, καὶ ἡ Γαία ἴσως ἀποδειχθεῖ ὅτι ἐλάθεψε στὸ περιούσιο ἀπὸ τὰ δημιουργήματά της -στὸν ἐγκέφαλο- καὶ στὴν οἴηση ποὺ τὸν καατέχει. […]

Τὸ συμπέρασμα ἔχει, λοιπόν, μιὰ δραματικὴ διάσταση. Γιὰ νὰ ἀπαλλαγεῖ ἡ Γῆ ἀπὸ τοὺς ἐφιάλτες της, χρειάζεται ἴσως κάτι ριζικότερο ἀπὸ τὶς βραδύτατες κινήσεις σὲ τοπικὸ ἢ παγκόσμιο ἐπίπεδο. Ἡ περιβαλλοντικὴ κρίση εἶναι, σὲ πρωτογενὲς ἐπίπεδο, κρίση τοῦ σύγχρονου πολιτισμοῦ καὶ τῶν ἀξιῶν του. Αὐτὸ ποὺ χρειάζεται, συνεπῶς, εἶναι νὰ ἀμφισβητηθεῖ ἡ ἴδια ἡ ἔννοια τῆς προόδου καὶ ἡ μονομέρεια τῆς πρακτικῆς της. Διότι ἡ πρόοδος, μέχρι τώρα, περίπου ταυτίζεται μὲ τὰ τεχνολογικὰ ἀγαθὰ καὶ τὴ βελτίωση τῶν οἰκονομικῶν παραμέτρων. Ἐλάχιστα ἀναφέρεται σὲ ποιοτικὲς παραμέτρους, στὴν ἁρμονικὴ ἰσορροπία τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸ περιβάλλον του, σ’ αὐτὸν καθ’ ἑαυτὸν τὸν ἐσωτερικὸ ἄνθρωπο καὶ στὴν ἀνάγκη του νὰ ὑπάρξει μὲ τοὺς ἄλλους. Ἡ τυφλὴ ἐπιδίωξη τῆς ἀνόδου τοῦ ἀτομικοῦ ἢ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος δὲν ὁδηγεῖ πάντοτε στὴν ἄνοδο τοῦ βιοτικοῦ -μὲ τὴν ἔννοια τοῦ βίου, τῆς ζωῆς- ἐπιπέδου. Ὁδηγεῖ, συνήθως, σὲ ἕναν ἄνθρωπο χωρὶς σοφία καὶ εὐθύνη, στερημένο ἀπὸ τὴν παρηγοριὰ τῆς τέχνης καὶ τὴν ἀνάσα τοῦ διπλανοῦ, ἕρμαιο δυνάμεων ποὺ στηρίζουν τὴν ἐξουσία τους στὴν ἰσοπέδωση τὴ δική τους καὶ τῆς φύσεως. […]

Γιῶργος Γραμματικάκης, Ἡ κόμη τῆς Βερενίκης, Πανεπιστημιακὲς Ἐκδόσεις Κρήτης, Ἠράκλειο¹⁶, 1998 

μεταξὺ ἔγνοιας καὶ ἀμηχανίας

Γιώργος Λαναρᾶς

[…] Δὲν εἶναι δύσκολο νὰ διαπιστώσει κανεὶς ὅτι κάμποσοι ἐκκλησιαστικοὶ ἄνθρωποι νοοῦν τὴν οἰκονομία ὡς ἕνα πεδίο οὐδέτερο (ὅπως εἶναι, γιὰ παράδειγμα, μιὰ ἐποχὴ τοῦ χρόνου ἢ ἡ ὕπαρξη μιᾶς πεδιάδας), ὅπου ὁ εὐσεβὴς δύναται νὰ πράττει κατὰ τὸ σύστημα, ἀρκεῖ ὁ ἴδιος νὰ ἐκκλησιάζεται τὶς Κυριακὲς καὶ νὰ μὴν παρεκτρέπεται σεξουαλικῶς. Στὴν ὀπτικὴ αὐτή, ἐρωτήματα γιὰ τὶς ἀνθρωπολογικὲς ἐπιλογὲς ποὺ συνιστοῦν τὸ σύστημα (ἐπιλογὲς – κι ὄχι οὐδετερότητα) ποὺ τὸ συγκροτοῦν, προσπερνιοῦνται ὡς κάτι τριτεῦον. Κι ἔτσι εἶναι ἐντελῶς σύνηθες πολλοὶ ἐκκλησιαστικοὶ ἄνθρωποι νὰ παπαγαλίζουν μὲν τὴν βολικὴ φόρμουλα ὅτι ὁ Καθολικισμὸς σημαίνει φεουδαρχία, ὁ Προτεσταντισμὸς σημαίνει καπιταλισμό, ἐνῶ ἡ Ὀρθοδοξία εἶναι κάτι ἄλλο…, ἀλλὰ ταυτόχρονα νὰ ἀρθρώνουν μιὰ θεολογία καὶ νὰ ἀναπαράγουν ἕναν τρόπο ζωῆς ποὺ δὲν εἶναι καθόλου κάτι ἄλλο! Καὶ δὲν μιλῶ, βέβαια, γιὰ ἀναπαραγωγὴ ἀπὸ ἀνάγκη ἢ ἀπὸ ἀδυναμία (ἡ ἀνάγκη καὶ ἡ ἀδυναμία χρειάζονται τὸν σεβασμό μας), ἀλλὰ γιὰ νηφάλια προσχώρηση. Βολικό, γάρ, νὰ θεωρητικολογεῖς κατὰ τοῦ καπιταλισμοῦ ἐπειδὴ τὸν βλέπεις ὡς ὄθνιο, δυτικὸ πολιτισμικὸ φαινόμενο, κι ὄχι ἐπειδὴ προεχόντως γεννᾶ ἀπανθρωπιά! Ἀλλὰ οἱ Πατέρες δὲν ἔκριναν τὴ Φραγκιὰ - ἔκριναν τὰ φράγκα ὅπου γῆς, καὶ τὴν ἐκμετάλλευση σὲ δύση καὶ ἀνατολή! Ὁ Μὰξ Βέμπερ καὶ ἡ σπουδαία μελέτη του γιὰ τὴ σχέση Προτεσταντισμοῦ καὶ καπιταλισμοῦ ἔχει γίνει ἡ ἀγαπημένη παραπομπὴ τῶν τρεφομένων μὲ τὰ ξυλοκέρατα τῆς παπαγαλίας, ἀλλὰ -τὸ ξαναλέω- ὁ καψερὸς ὁ Βέμπερ πολλὰ θὰ εἶχε νὰ μάθει  ἀπὸ σημερινοὺς Ὀρθοδόξους ποὺ εἶναι ἀνενδοίαστα ἐπιδέξιοι καὶ σὲ  bonus καὶ σὲ εὐχέλαια… Ἀπέναντι, ὅμως, σ’ αὐτά, οἱ Χριστιανοὶ ἐκεῖνοι (οἱ πολλοὶ κληρικοὶ καὶ λαϊκοὶ) ποὺ κρατοῦν ὡς ὕψιστο κριτήριο τὸ μυστήριο τοῦ ἀδελφοῦ (ἡμεδαποῦ καὶ ἀλλοδαποῦ), ποὺ διασώζουν τὴν ἀγωνία ἀπέναντι στὸν πλουτισμό, ποὺ ζοῦν τὴν ἔλλειψη ἐξασφάλισης, εἶναι οἱ ἀληθινοὶ νεωκόροι τῆς Ἐκκλησίας. Ἐξωπραγματικοὶ ἐραστὲς ἰδεολογημάτων, κατὰ τοὺς νεοειδωλολάτρες τοῦ κυνισμοῦ, φυσικά!

 Τὰ παραπάνω δὲν εἶναι λόγος περὶ ἠθικῆς τελειότητας ἢ καθαρότητας. Λόγος γιὰ τὴν πολυτιμότητα τῆς ἔγνοιας καὶ τῆς ἀμηχανίας εἶναι! Ἀμηχανία γιὰ τὸ ὅτι δὲν ξέρουμε καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ δώσουμε λύσεις χειροπιαστές· ἔγνοια, ὅμως, γιὰ νὰ μὴν ξεθωριάζει τὸ ὅραμα, τὸ ὁποῖο δίνει λόγο ὕπαρξης στὴν ἐκκλησιαστικὴ ταυτότητα: τὸ ὅραμα τῆς Βασιλείας, ὄχι ὡς σπιριτουαλισμός, ἀλλὰ ὡς ἔμπνευση καὶ κριτήριο τῶν ἐπιλογῶν μας μέσα στὴν ἱστορία. […]

Θανάσης Ν. Παπαθανασίου, Ἡ ρήξη μὲ τὸ μηδέν, σφηνάκια πολιτικῆς θεολογίας, ἐκδ. Ἁρμός, Ἀθήνα 2015

βλέμμα καὶ ἀγαθὸ

Ἠ ἀρχαία τέχνη ἀγνοοῦσε τὴν ὑποκειμενικότητα. Ἡ ἔννοια τοῦ μυστηρίου, τῆς ἐσωτερικότητας, τῆς ἀγωνίας καὶ συνακόλουθα ὁ ὁ κόσμος τῆς ἐλπίδας καὶ τῆς μεταμόρφωσης παρέμεναν γιὰ τοὺς Ἕλληνες ἕνας τομέας σχεδὸν ἀπαγορευμένος. Ἔτσι, οἱ ὡραιότερες μορφὲς τοῦ ἑλληνισμοῦ φαντάζουν βυθισμένες μέσα σ’ ἕναν ἀπρόσωπο κόσμο: τὰ μάτια, ταυτόχρονα ἀνοιχτὰ καὶ κλειστά, ὅπως τοῦ ζώου, τὸ ἴδιο ἀδιάφορα ἀπέναντι στὴν ἐλπίδα καὶ τὴν ἀπελπισία ὅσο καὶ ὁ σφυγμὸς ἢ ἡ τροχιὰ τῶν ἄστρων, ἀποκλείουν ἀποφασιστικὰ κάθε δυνατότητα προσωπικῆς ἔκφρασης. Εἶναι ἁλήθεια πὼς ἡ ψυχολογικὴ διάσταση ἐμφανίζεται γιὰ πρώτη φορὰ μὲ τοὺς Ρωμαίους: τὸ ἔργο αὐτὸ τῶν πρόδρομων αἰώνων συνίσταται ἀκριβῶς στὸ νὰ φέρει τὸν «ψυχικὸ» ἄνθρωπο τῶν ἑλληνο-ρωμαϊκῶν πορτραίτων στὸ κατώφλι τῆς πνευματικῆς ἐσωτερικότητας τῶν βυζαντινῶν εἰκόνων καὶ ψηφιδωτῶν. Τὰ πρόσωπα τοῦ 3^ου καὶ τοῦ 4^ου αἰώνα, στὸ Φαγιοὺμ ὅπως καὶ στὴν Παλμύρα, στὴν Ἑλλάδα ὅπως καὶ στὴ Ρώμη, μᾶς θέτουν ἐνώπιον μιᾶς τέχνης ἐπικεντρωμένης ὄχι πιὰ στὴν ἐξύμνηση τοῦ σώματος ἀλλὰ στὴν ἔνταση τοῦ βλέμματος. […]

Χρῆστος Παπανικολάου

Μέσα σ’ ἕνα τέτοιο σύμπαν ὅπου κάθε τὶ τὸ ὑπαρκτὸ συνιστᾶ μιὰ «Θεοφάνεια», τὸ κάθε ὂν συνιστᾶ ἕνα ἀγαθό, ἐνῶ τὸ κακὸ δὲν εἶναι παρὰ μιὰ ἐξωπραγματικὴ σκιά. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος γιὰ τὸν ὁποῖο ἡ βυζαντινὴ τέχνη ἀρνήθηκε νὰ υἱοθετήσει τὶς δαιμονικὲς στρεβλώσεις καὶ τὰ «τερατόμορφα ἀγρίμια» μὲ τὰ ὁποῖα οἱ ἀποκαλυψιακὲς ἐνοράσεις στόλισαν τὶς πύλες τῶν μητροπόλεων τοῦ Βορρά, καὶ σίγουρα δὲν εἶναι τυχαῖο τὸ ὅτι οἱ ζωγράφοι τῆς παρακμῆς, ποὺ εἰκονογράφησαν τὴν Ἀποκάλυψη, στὴ Μονὴ Διονυσίου, ἢ στὶς ἐκκλησίες τοῦ Γιαροσλάβ, δὲν βρῆκαν τίποτα καλύτερο ἀπὸ τὸ νὰ ἀντιγράψουν τὰ χαρακτικὰ τοῦ Ντύρερ, τοῦ Κράναχ καὶ τὴν εἰκονογραφημένη βίβλο τοῦ Πισκατόρ… […]

Κώστας Παπαϊωάννου, Βυζαντινὴ καὶ Ρωσικὴ ζωγραφική, Ἐναλλακτικὲς ἐκδόσεις, μτφρ. Ἑλένη Νάκου-Χριστίνα Σταματοπούλου, Ἀθήνα 2007

ὁ «θάνατος τοῦ Θεοῦ» - νοσταλγία ἢ ἐξουσία

[…] στὸ πλαίσιο τῆς συνθήκης ποὺ ἐγκαινιάζεται μὲ τὴ διάγνωση τοῦ τέλους τοῦ ἀφηρημένου Θεοῦ, ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο ἀναλαμβάνουμε τὴ σχέση μεταξὺ τῆς περατότητάς μας καὶ τῆς ἐρωτηματικῆς δύναμης τοῦ ἀπείρου διαμορφώνει τὸν ὀντολογικό μας ὁρίζοντα καὶ τὴν ἴδια τὴν τροπή -θετικὴ ἢ ἀρνητική- τῆς ἐνδεχόμενης σύνδεσής μας μὲ ἕνα νέο θεϊκό. Τὸ τελευταῖο -ἀνοιχτό, ἄμεσο, αἰνιγματικό- θὰ μᾶς ἀποταθεῖ ἢ θὰ ἀποχωρήσει, ἀνάλογα μὲ τὸ κατὰ πόσο ἡ στάση μας ἀπέναντι στὸ τέλος τοῦ (κατευθυντικοῦ, ἐξωτερικὰ ὑπερβατικοῦ) Θεοῦ θὰ προσλάβει θετικὸ ἢ μηδενιστικὸ χαρακτήρα. Ἡ στάση μας αὐτὴ καθεαυτὴ ἀλλὰ καὶ τὸ περιεχόμενό της ἀνάγονται σὲ πρωταγωνιστικοὺς παράγοντες τῆς συνθήκης ποὺ ἐγκαθιδρύεται μὲ βάση τὴ λογικὴ τοῦ «θανάτου τοῦ Θεοῦ». […]

Doris Salcedo, Shibboleth

Ἔχοντας ἀκυρώσει τὴν προοπτικὴ τῆς κίνησής μας πρὸς τὸ χῶρο μιᾶς ὑπερπερατῆς πραγματικότητας, (παρα-)βιάζουμε τὴ σχέση μας μὲ τὸ μεταφυσικό μας ἑαυτὸ καί, κατὰ μία ἔννοια, σφετεριζόμαστε τὴ λειτουργία τοῦ ἀπείρου ὡς ἄσκηση γιὰ τὴν παραγωγὴ ἀπεριοριστίας. Μὲ ἄλλα λόγια, οἰκειοποιούμαστε -ὑβριστικά, θὰ ἔλεγε κανείς- τὰ γνωρίσματα τῆς ὑπεροχῆς τῆς ἀπειρότητας, καθὼς ἡ δύναμη τῆς τελευταίας ἀνοίγεται πρὸς ἐμᾶς, στὸ πλαίσιο τοῦ καθεστῶτος ἐκκρεμότητας ποὺ προκαλεῖται ἀπὸ τὸ τέλος τοῦ ἀφηρημένου Θεοῦ. Ἡ πράξη τῆς αὐθυπέρβασής μας δὲ συναρτᾶται μὲ τὴ διερευνητικὴ τάση μας πρὸς ἕνα ἀνώνυμο Ἄλλο ποὺ νὰ μᾶς ξεπερνᾶ μὰ καὶ νὰ μᾶς ἀφορᾶ, πρὸς ἕνα νέο, προσωπικὸ θεϊκό, ἀλλὰ ἀνάγεται σὲ ἀπόπειρα βίαιης ἰδιοποίησης τῆς ἰσχύος τοῦ ἀπείρου. Ἐπιχειροῦμε νὰ προσβάλουμε τοῦτο ἐδῶ, ἐφόσον ἐπιδιώκουμε νὰ ἀρθεῖ πρὸς ὄφελός μας ἡ ἀμοιβαιότητα τῆς σχέσης μας μὲ τὸ ὑπερέχον, μυστηριακὸ μέγεθός του. Ἔτσι μέσα στὴν τελευταία, ἡ βούλησή μας ἐκτρέπεται σὲ θέληση γιὰ ἀποκλειστικότητα, γιὰ ἀκραία ἐπιβολή. Στὴν ἐν λόγῳ προβληματικὴ ἐκδοχή του τὸ μεγαλεῖο, ἐκφράζοντας τὴν ποιότητα αὐτῆς τῆς θέλησης, ἔχοντας ἀποστραφεῖ τὸ νοσταλγικό του ὁρίζοντα, εἶναι ἀδιέξοδα ἐξουσιαστικό. […]

 Παναγιώτης Δόικος, Ὁ «θάνατος τοῦ Θεοῦ» καὶ ὁ μεταφυσικὸς ἄνθρωπος, ἐκδ. Ἴνδικτος, Ἀθήνα 2008 

ἡ ἐλευθερία τῆς πνευματικότητας

[…] Γνωρίζουμε ὅτι οἱ ἄνθρωποι ἀκόμη καὶ στὴ φυλακὴ μπορεῖ νὰ εἶναι ἐλεύθεροι. Θὰ πρέπει ἐπίσης νὰ μὴν συνδέει κάποιος τὴν ἐλευθερία μὲ τὴν πρόοδο, αὐτὸ ποτὲ δὲν πρέπει νὰ γίνεται. Ἀπὸ τὴν ἀπαρχὴ τῆς ἀνθρώπινης συνείδησης καὶ τῆς ἀτομικότητας, ὁ ἄνθρωπος μποροῦσε νὰ εἶναι ἐλεύθερος ἢ ἀνελεύθερος – μὲ τὴν ἐσωτερικὴ ἔννοια. Γι’ αὐτό, ὅταν μιλᾶμε γιὰ ἐλευθερία δὲν πρέπει νὰ συγχέουμε τὸ θέμα τῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἐσωτερικῆς, πνευματικῆς ἐλευθερίας.

Ἐδῶ δὲν καταλαβαίνουν τίποτα ἀπὸ ὅσα λέω γιὰ ἀυτὸ τὸ θέμα. Ὄχι πολὺ καιρὸ πρὶν ἤμουν σὲ μιὰ τέτοια συνάντηση καὶ στὴ συνέχεια ἔγραψαν στὶς ἐφημερίδες: Εἶναι πολὺ περίεργο τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Ταρκόφσκι μιλάει περὶ πνευματικότητας. Φυσικὰ -γι’ αὐτοὺς εἶναι παράξενο, ἁπλὰ δὲν ἔχουν ἰδέα, δὲν καταλαβαίνουν τὶ λέω. Δὲν μποροῦν νὰ κατανοήσουν ὅτι μιλάω γιὰ τὴν πνευματικότητα μὲ τὴν ἔννοια ὅτι ὁ ἄνθρωπος θὰ ἔπερεπε νὰ ξέρει γιατὶ ζεῖ, ὀφείλει νὰ σκέφτεται τὸ νόημα τῆς ζωῆς του. Ἐκεῖνος ποὺ ἀρχίζει νὰ τὰ σκέφτεται αὐτά, ὑπὸ μία ἔννοια φωτίζεται μὲ κάποιο πνευματικὸ φῶς, αὐτὴ ἡ διερώτηση δὲν πρόκειται νὰ ξεχαστεῖ ξανά, νὰ πεταχτεῖ μακριά, ἔχει ξεκινήσει μιὰ πορεία. Ἀντιθέτως, ἂν ποτὲ δὲν διερωτηθεῖ περὶ αὐτῶν, στερεῖται πνευματικότητας, ζεῖ πραγματιστικά, ὅπως ἕνα ζῶο. Καὶ ποτὲ δὲν πρόκειται νὰ καταλάβει τίποτα. Δὲν καταλαβαίνουν τίποτα ἀπὸ αὐτά. Καὶ ὅταν κάποιος δημοσιογράφος τὰ γράφει –σοκάρομαι. Σίγουρα σκέφτεται: ἀφοῦ ἀναφέρεται στὴν πνευματικότητα, αὐτὸ εἶναι σίγουρα κάτι ποὺ ἔχει σχέση μὲ τὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, περίπου μὲ ἕναν κληρικαλισμό. Γι’ αὐτὸν δὲν ὑπάρχουν ὁλωσδιόλου ἐρωτήματα γιὰ τὴν ἀνθρώπινη ψυχὴ ἢ μιᾶς ἠθικῆς προσπάθειας ποὺ θὰ πρέπει νὰ ἐπιχειρήσει ὁ ἄνθρωπος κατὰ τὴ διάρκεια τῆς ζωῆς του. […]

Ἀντρέι Ἀρσένιεβιτς Ταρκόφσκι, Ὁ ποιητὴς ὅμοιος Θεοῦ, Ἡ τελευταία μεγάλη συνέντευξη, εἰσαγωγή, μετάφραση, σημειώσεις Κωνσταντίνος Μπλάθρας, ἐκδ. Μανιφέστο, 2016

μπροστὰ στοὺς ἐφήβους

Jacob Taanman, Ὅταν ὁ δάσκαλος γυρίζει τὴν πλάτη

[…] Ὁ ρόλος ἑνὸς παιδαγωγοῦ χριστιανοῦ στὴ δημόσια ἐκπαίδευση, εἶναι ἀκριβῶς τὸ νὰ βοηθᾶ λιγάκι τοὺς ἐφήβους, μὲ τοὺς ὁποίους ἀσχολεῖται, νὰ φτάσουν ἢ νὰ διαισθανθοῦν αὐτὴ τὴν «ἐμβάθυνση μέσα στὴν ὕπαρξη». Δηλαδή, νὰ σπείρει τὴν ἀνησυχία, νὰ ὑποκινήσει ἐσωτερικὲς συγκρούσεις, νὰ καταστρέψη τὶς εἰκόνες τῆς οἰκουμένης, ποὺ εἶναι ἀδιαφανεῖς καὶ πεζές, ν’ ἀσκήση μιὰ παθιασμένη κριτικὴ (διδάσκω Ἱστορία), μιὰ παθιασμένη Ἱστορία, παρουσιάζοντας κατὰ κάποιο τρόπο ἀπὸ τὸ ἐσωτερικὸ τὶς μεγάλες ἀνθρώπινες αἱρέσεις, δείχνοντας τὸ σοβαρὸ αὐτῶν τῶν αἱρέσεων. Σκέφτομαι, παραδείγματος χάρη, γιὰ μιὰ σειρὰ μαθημάτων πάνω στὴν ἱστορία τοῦ ΧΙΧου αἰώνα ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ φτάση στὸν κολοφώνα -κάθε φορὰ ἀπὸ τὰ «ἔσω»- σὲ μιὰ τριπλὴ ἔκθεση πάνω στὸν Marx, πάνω στὸν Niëtzsche καὶ πάνω στὸν Dostoyevsky. Ν’ ἁρπάξη ἔτσι κανεὶς τὸν ἔφηβο ἀπὸ μιὰ ὡρισμένη ὑπνοβασία τοῦ πολιτισμοῦ τῆς εὐτυχίας καὶ ἴσως, ἂν εἶναι χριστιανός, ἀπὸ τὴν ὑπνοβασία ἑνὸς κάποιου χριστιανισμοῦ -ποὺ εἶναι ἐδῶθε τοῦ ἀθεϊσμοῦ ἐνῶ θὰ ἔπρεπε νὰ βρίσκεται ἐκεῖθε- καὶ νὰ τοῦ κάνη ν’ ἀνακαλύψη, νὰ διαισθανθῆ, ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ τὸ βάθος τῆς ὕπαρξης, καὶ τὴν αὐθεντικότητα τοῦ ἄλλου, γιατὶ αὐτὸ ποὺ ἔχουμε, τὸ πιὸ πολύτιμο, νὰ διδάξουμε, εἶναι τὸ νόημα τοῦ διαλόγου, πέρα ἀπὸ τὶς ἐφηβικὲς ἁπλοϊκότητες. Καὶ τοῦτο μὲ μιὰ στάση μαιευτικῆς, μὲ μιὰν ἄσκηση χιούμορ, γιὰ ν’ ἀποφύγουμε νὰ γοητεύσουμε αὐτοὺς τοὺς νέους, νὰ τοὺς προσηλώσουμε πάνω στὴν ἴδια μας προσωπικότητα, γιὰ νὰ μποῦν στὸ δρόμο μόνοι τους, μὲ τὴν ἐπιθυμία τῆς βαθειᾶς ζωῆς καὶ τὴν ἀπαίτηση μιᾶς ἀλήθειας ποὺ ἀποδίδει κάθε πραγματικότητα, κάθε ζωή, ποὺ δὲ σακατεύει, ἀλλ’ ἐκπληρώνει. Τὸ νόημα τοῦ διαλόγου, τὸ νόημα τοῦ ἄλλου, τὸ νόημα τοῦ περίπλοκου καὶ τῆς συνάντησης, ὅταν συχνάζη κανεὶς σὲ δρόμους μικρῆς κίνησης, ἰδοῦ τὶ θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι μιὰ μαρτυρία διακριτικὴ ἀλλ’ ἀποτελεσματικὴ τῆς ἀληθινῆς ἀγάπης καὶ τοῦ τριαδικοῦ μυστηρίου. […]    

Ὀλιβιὲ Κλεμάν, Παρατηρήσεις ἑνὸς λαϊκοῦ πάνω στὴ μαρτυρία τῆς πίστης, Χριστιανικὸν Συμπόσιον, ἐτήσια ἔκδοσις χριστιανικοῦ στοχασμοῦ καὶ τέχνης, ἀπόδοση Λουκίας Ἰ. Μεταξᾶ, βιβλιοπωλεῖον τῆς Ἐστίας, 1970