«Δὲν εἶναι τμῆμα τῶν ἀγαθῶν σου αὐτὰ ποὺ δίνεις στὸν φτωχό»

 

    Γνωρίζουμε μὲ ποιὰ σταθερότητα οἱ πατέρες τῆς Ἐκκλησίας δίδαξαν ποιὰ πρέπει νὰ εἶναι ἡ στάση αὐτῶν ποὺ κατέχουν ἔναντι ἐκείνων ποὺ βρίσκονται σὲ ἀνάγκη: «Δὲν εἶναι τμῆμα τῶν ἀγαθῶν σου αὐτὰ ποὺ δίνεις στὸν φτωχό…, ἔτσι ἔλεγε ὁ ἅγιος Ἀμβρόσιος. Αὐτὸ ποὺ τοῦ δίνεις τοῦ ἀνήκει γιατὶ ἰδιοποιεῖσαι ὅ,τι δόθηκε γιὰ ὅλους. Ἡ γῆ δόθηκε γιὰ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους καὶ ὄχι μόνο γιὰ τοὺς πλούσιους».

Ἡ ἀτομικὴ ἰδιοκτησία δηλαδὴ δὲν ἀποτελεῖ γιὰ κανέναν δικαίωμα ἀπόλυτο καὶ χωρὶς προϋποθέσεις. Δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος νὰ κρατᾶς γιὰ ἀποκλειστική σου χρήση αὐτὸ ποὺ ξεπερνᾶ τὴν προσωπική σου ἀνάγκη, ὅταν οἱ ἄλλοι δὲν ἔχουν τὰ ἀπαραίτητα.

Μὲ μιὰ λέξη: Τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας δὲν πρέπει ποτὲ νὰ ἀσκεῖται ἐπὶ ζημία τῆς κοινῆς ὠ
φέλειας κατὰ τὴν παραδοσιακὴ διδασκαλία τῶν μεγάλων πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν μεγάλων θεολόγων.

[…] ἐμεῖς οἱ χριστιανοί, κάναμε τὴ θρησκεία, γιὰ ἕνα μεγάλο διάστημα, τὸ ὄπιο τοῦ λαοῦ καὶ γινήκαμε συνένοχοι φοβερῶν ἀδικιῶν ποὺ διαρκοῦν ἀκόμα, συντρίβοντας ἔτσι τὶς μάζες τῆς ἠπείρου μας.

Τέτοια λάθη ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν Χριστιανῶν ὁδήγησαν τὸν Μὰρξ νὰ φαντασθῆ πὼς ἡ θρησκεία ἀπὸ τὴν ἴδια της τὴ φύση εἶναι ἀλλοτριωμένη καὶ ἀλλοτριωτική.

 

Ντὸν Χέλντερ Καμάρα, Δημοκρατία, Πανεπιστήμιο, Ἀνάπτυξη, μτφρ. Ἑ. Ὀρεινοῦ, ἐκδ. Μήνυμα, 1974

  

σοσιαλισμός καὶ θρησκευτικὴ συνείδηση

 

«Ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐγωιστῆ ἀνθρώπου εἶναι ἡ βάση καὶ ὁ ἀπαραίτητος ὅρος τοῦ ἀστικοῦ κράτους».

Κὰρλ Μὰρξ

Ὅσον ἀφορᾶ στὴν ἀνάπτυξη τῆς θρησκευτικῆς συνείδησης, δὲν δεχόμαστε τὴν ἀφελῆ καὶ λανθασμένη ἀντίληψη κατὰ τὴν ὁποία ἡ πρόοδος τῆς γνώσης καὶ ἡ ἀλλαγὴ τῆς κοινωνικῆς δομῆς θὰ ἦταν ἐπαρκεῖς γιὰ νὰ καθορίσουν ριζοσπαστικὲς ἀλλαγές. Αὐτὴ ἡ ἀντίληψη ποὺ ἀπορρέει ἀπὸ τὴ φιλοσοφία τοῦ διαφωτισμοῦ καὶ τοῦ ὑλισμοῦ τοῦ XVII αἰῶνα δὲν ἄντεξε στὴ δοκιμασία. Οἱ ρίζες τῆς θρησκείας εἶναι πιὸ βαθιές. […] Δὲν εἶναι ἀλήθεια ὅτι ἡ χριστιανικὴ συνείδηση στέκεται ἀπαραιτήτως ἐμπόδιο στὴν κατανόηση τῶν καθηκόντων καὶ τῶν προοπτικῶν (τῆς οἰκοδόμησης τοῦ σοσιαλισμοῦ) καὶ τῆς δέσμευσης σὲ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα. Ἀντίθετα πιστεύουμε ὅτι ἡ φιλοδοξία μιᾶς σοσιαλιστικῆς κοινωνίας ὄχι μόνον μπορεῖ νὰ ἀνοίξει τὸν δρόμο στοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἔχουν μιὰ θρησκευτικὴ πίστη, ἀλλὰ μιὰ τέτοια φιλοδοξία μπορεῖ νὰ βρεῖ ἕνα κίνητρο στὴ θρησκευτικὴ συνείδηση ἡ ὁποία καὶ ἡ ἴδια εἶναι ἀντιμέτωπη μὲ τὰ δράματα καὶ τὰ προβλήματα τοῦ σύγχρονου κόσμου […].

Palmiro Togliatti, γ. γ. Ἰταλικοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος στο Robert Crawford, Τὶ εἶναι ἡ θρησκεία, μτφρ. Μ. Μπλέτας, ἐκδ. Σαββάλας

ἡ ἔσω ὁδὸς τῆς ἀναρχίας

 

Γιὰ νὰ ἀνακτήσει τὸ ἄτομο τὴν αὐτονομία του, θὰ πρέπει νὰ ἀποσπάσει τὸν ἑαυτό του ἀπὸ τὸν ἐξωτερικὸ κόσμο καὶ νὰ στραφεῖ ἐντός του. Αὐτὴ ἡ στροφὴ πρὸς τὰ ἐντὸς περιλαμβάνει ἀκόμα καὶ ἕνα εἶδος μεταφορικῆς αὐτοκαταστροφῆς, ἀλλὰ αὐτὴ εἶναι πού, παραδόξως, ἐπιτρέπει σὲ κάποιον νὰ αἰσθανθεῖ μιὰ βαθύτερη σύνδεση μὲ τὸν κόσμο. […] Ἡ πνευματικὴ αὐτο-εξάλειψη γιὰ τὴν ὁποία μιλάει ὁ Landauer εἶναι, ταυτόχρονα, μιὰ δημιουργία ἑνὸς νέου ἑαυτοῦ ποὺ εἶναι βαθύτερα συνδεδεμένος μὲ τὴ ζωὴ καὶ τὸν κόσμο. Αὐτὴ ἡ πράξη αὐτολύτρωσης, ἢ αὐτοδημιουργίας, ἕπεται, ἀναγκαστικά, τῆς προετοιμασίας τοῦ ἐδάφους, τῆς καταστροφῆς τῶν προϋπαρχόντων ἑαυτῶν ποὺ παραμένουν προσκολλημένοι στὶς ὑπαρχουσες συνθῆκες καὶ κοινωνικὲς σχέσεις.

Saul Newman, ὁ ἀναρχο-μυστικισμὸς τοῦ Gustav Landauer καὶ ἡ κριτικὴ τῆς πολιτικῆς θεολογίας, μτφρ. Κωστὴς Ἀ. Πέτρου, ἐκδ. Firebrand

«Εἴμεθα ἐπαναστάται»

    Θέλομεν δηλαδὴ νὰ ἐπαναστατήσῃ ὁ ἐργάτης κατὰ τοῦ Κηφῆνος, ὁ Χωρικὸς κατὰ τοῦ Ἀφέντου, ὁ δοῦλος κατὰ τοῦ Κυρίου. […]

- Ἀντὶ Κυβερνητῶν καὶ Πλουσίων ἐκμεταλλευτῶν, νὰ ἔχωμεν Ἐργάτας δίδοντας ζωὴν καὶ Παράγοντας εὐτυχίαν,

- Ἀντὶ Ἀνακτόρων καὶ Κυβερνητικῶν Μεγάρων φιλοξενοῦντων τὴν πορνείαν, τὴν κλοπὴν καὶ τὸν φόνον, νὰ ἔχωμε παμμέγιστα κοινὰ Ἐργοστάσια παράγοντα δυνάμεις καὶ νεότητα […].

Οὕτως ἐννοοῦμεν τὴν Πρόοδον καὶ διὰ τῆς τοιαύτης Ἐπαναστάσεως ἐλπίζομεν τὴν ἐπιτυχίαν της, διὸ κηρυσσόμεθα Ἐπαναστάται καθ’ὁλοκλήρου τοῦ Σημερινοῦ Καθεστῶτος τῆς Ἀνθρωπότητος φθάνοντες ἔτι περαιτέρω, μέχρις Ἐπαναστάσεως κατὰ τοῦ Συμβολισμοῦ τῆς Θεότητος! Ἐπιζητοῦντες δηλ. τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ Θεοῦ ὃν κηρύσσουσι οἱ Τύραννοι καιὶ Δεσπόται διὰ τοῦ Ἀληθοῦς Θεοῦ ὃν ἐκήρυξεν ὁ Χριστὸς καὶ ὅστις καλεῖται ΘΕΟΣ ΑΓΑΠΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ καὶ ΑΛΛΗΛΟΒΟΗΘΕΙΑΣ, καὶ ὄχι Θεὸς σκλήροτητος, δακρύων, καὶ δουλείας.

 

Μαρίνος Ἀντύπας, ἐφημ.  Ἀνάστασις, ἀρ. 25 (17-09-1905), 1.

πρώτη καὶ δεύτερη Ἀνάσταση

 

Ἂν θεωροῦμε τὸν κόσμο, καὶ τὸν ἄνθρωπο στὸν κόσμο, ὡς δεδομένα αὐτονόητα, τότε ἀνάσταση οὔτε νοεῖται οὔτε ὑπάρχει. […]

Τὸ μεγάλο συμβὰν ποὺ πρωτίστως πρέπει νὰ βιωθεῖ στὴν ἀπερίσταλτη μυστηριακότητά του εἶναι ἡ πρώτη ἀνάσταση, δηλαδὴ ἡ ἀνάδυση τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης μέσα στὸν κόσμο. Αὐτὸ τὸ ἀρχεγονικὸ ρῖγος τῆς πρώτης ἐγέρσεως στὴν ὕπαρξη τὸ ἐβίωσε ἡ ψυχὴ σπαρακτικὰ καὶ ἐνθουσιαστικὰ κατὰ τὸν πρῶτο της καιρό. […]

Ἡ συνείδηση ποὺ θεωρεῖ τὴν ὕπαρξη αὐτονόητη τὴ θεωρεῖ καὶ νοητή. Συνεπῶς τὴν ὑπερβαίνει μὲ ἁπλὲς σκέψεις. Ἀρκεῖται νὰ πεῖ πὼς ὁ ἄνθρωπος κατάγεται ἀπὸ τὸ ζῶο γιὰ νὰ τελειώσει μιὰ γιὰ πάντα μὲ τὸ φαινόμενο τῆς συνειδήσεως στὸν κόσμο. Ἀρκεῖται νὰ πεῖ πὼς τὴ θρησκεια τὴ γέννησε ὁ φόβος καὶ ἡ ἄγνοια τῶν αἰτίων γιὰ νὰ τελειώσει μιὰ γιὰ πάντα μὲ τὸ φαινόμενο τὸ θρησκευτικό. Πρόκειται γιὰ μιὰν ἀρνητικὴ μυθολογία, ἡ ὁποία εὐτελίζει ὅ,τι στοιχειοθετεῖ τὴ μεγαλωσύνη τοῦ ἀνθρώπου. […]

Ἡ μέχρι τώρα πείρα τοῦ μεσογειακοῦ πνεύματος μᾶς ἔδειξε πὼς ἡ ψυχὴ ποὺ θὰ βιώσει τὸ θαῦμα τῆς πρώτης ἐγέρσεως στὸν κόσμο μπορεῖ νὰ εἶναι βέβαιη καὶ γιὰ τὴ δεύτερη ἔγερση. Ἡ βεβαιότητα αὐτὴ ἀντλεῖται ἀπὸ τὰ ἔγκατα τῆς ψυχῆς ποὺ ἔφτασε στὴν αὐτοσυνειδησία τοῦ ἀπερινόητου τῆς φανερώσεώς της στὸν κόσμο. Μιὰ βεβαιότητα ἐπισφαλὴς ποὺ ζητᾶ νὰ στερεωθεῖ «ἐν τοῖς λόγοις» τῆς ἔσχατης ἀρχῆς τοῦ πνεύματος, ποὺ εἶναι ὁ Θεός.

 

Χρήστου Μαλεβίτση, Ἐφημερία, ἐκδ. Ἁρμὸς

διττὴ ἐπανάσταση

 

Ευγένιος Ντελακρουά

«Το έθνος μας πήρε τα όπλα κατά των τυράννων του. Τετρακόσια χρόνια ήμασταν σκλάβοι των Οθωμανών και τώρα γίναμε ελεύθεροι, αφού δώσαμε το αίμα μας για την ελευθερία της πατρίδας. Σε όλα τα μέρη οι Έλληνες πολεμούν για την ελευθερία τους και μόνο στα νησιά οι κοτζαμπάσηδες δεν είδαν με καλό μάτι την ανάστασιν του Γένους. Αυτοί είχαν πάντα την εξουσία τους και τα συμφέροντά τους με τους Οθωμανούς. Μαζί με τους μπέηδες και τους πασάδες μας καταπίεζαν, μας έπαιρναν το βιός μας, μας καταφρονούσαν, μας έγδυναν, μας ρουφούσαν το αίμα μας και πλούτιζαν από τον ίδρωτα μας. Αυτά τα σκυλιά θέλουν να μας σκλαβώσουν και πάλι, καταλύοντας την ελληνική διοίκηση και καλούντες τον Καπουδάν Πασά να καταλάβει το νησί μας. […] Η νήσος Άνδρος είναι και αυτή δημιούργημα της φύσεως, καθώς και όλος ο κόσμος. Αλλά όταν δημιουργήθηκε ο κόσμος, δεν υπήρχαν πλούσιοι και φτωχοί, μεγολοκτήμονες και κολλήγοι. Η ανισότητα, η ανέχεια, η δυστυχία, είναι δημιουργήματα όχι του Θεού, αλλά αυτών που έχουν την εξουσία […]. Ο εθνικός αγώνας μας για να πάρει ουσιαστική σημασία πρέπει να ολοκληρωθεί με την κατάργηοη κάθε προνομίου και κάθε δικαιώματος, τα οποία υποβιβάζουν την πλειονότητα των γεωργών στην κατάσταση του δούλου […]».

(Η προκήρυξη συντάχτηκε στις αρχές της επανάστασης από τον Δημ. Μπαλή λαϊκό ηγέτη της Άνδρου - Δημ. Πασχάλη «Κοτσαμπάσηδες» Αθήνα 1973).

 

 

Τὸ κρυμμένο μέλλον

 

Ὁ Θεὸς μιλᾶ ἄμεσα –γιὰ νὰ χρησιμοποιήσω τὴ γλῶσσα τοῦ Ἡράκλειτου– μὲ σημεῖα. Οἱ πραγματικὲς κατηγορίες καὶ οἱ πραγματικὲς έλπίδες περιέχονται μέσα στὸν κόσμο καθ’ ἑαυτόν, ὄχι μόνο ἐξαιτίας τῆς περιορισμένης μας δυνατότητας νὰ καταλάβουμε καὶ τῆς αδυναμίας μας, ἀλλὰ ἀντικειμενικὰ (an sich). Ἀκριβῶς ὁ ἀτελὴς κόσμος εἶναι γεμάτος ἀπὸ πραγματικὰ σύμβολα, πραγματικὲς ἀλληγορίες, πραγματικὰ πρότυπα. Ἡ φύση εἶναι ἡ καλυμμένη εἰκόνα τοῦ ἑαυτοῦ της, ἕνα σύμβολο ἐκ τῶν ἔνδον καὶ ὄχι μόνο γιὰ μᾶς, μιὰ ἄλληγορία τοῦ κρυμμένου της μέλλοντος. Τὰ βουνὰ καὶ ή θάλασσα εἶναι ἀντικειμενικά, πραγματικὰ σύμβολα. Κρύβουν κάτι γιὰ τὸ ὁποῖο τὰ ἴδια δὲν γνωρίζουν τίποτα, κρύβονται ἀπὸ τὸν ἑαυτό τους, εἶναι μὲ συγκεκριμένο τρόπο οὐτοπικὰ ὡς πρὸς τὸν ἑαυτό τους· ὡς πρὸς τὴν κλίση του καὶ ὡς πρὸς τὸ ὑπολανθάνον στοιχεῖο του κάτι εἶναι παρὸν ἂν καὶ στὴν πραγματικότητα δὲν ὑπάρχει. Ὅλοι μας νοσταλγοῦμε τὸ ρομαντικὸ «γαλάζιο λουλούδι». Ἡ κλίση εἶναι τὸ ἀντικειμενικό πανομοιότυπο τῆς πρόθεσης, ή ὁποία εἶναι ὑποκειμενική. Ἡ κλίση ὁδηγεῖ πρὸς αὐτὸ τὸ ὁποῖο δὲν ἔχει ἀκόμη συμβεῖ, ή πρόθεση πρὸς αύτὸ τὸ ὁποῖο δὲν εἶναι ἀκόμη γνωστό. Τὸ μόνο ἐνδιαφέρον μέρος τῆς ὀντολογίας εἶναι ἡ ὀντολογία τοῦ «ὄχι ἀκόμα». Ἡ ἐμπειρικὴ ἀλήθεια ἐκτείνεται μονάχα σὲ ὅ,τι ἤδη ὑπάρχει- δὲν περικλείει αὐτὸ ποὺ θὰ εἶναι (das fieri).

 

Ἔρνστ Μπλόχ, Οὐτοπία καὶ Ἐπανάσταση, μτφρ. Στέφανου Ροζάνη, Ἔρασμος 1985