ἡ τρέλα τῆς ἐνανθρώπησης

 

ΜΠΑΡΙΟΝΑ:  (Μόνος) Ἕνας θεὸς στὸ σῶμα ἑνὸς ἀνθρώπου! Τὶ παραμύθι! Δὲν θὰ μποροῦσε νὰ γίνει κανένας ἄνθρωπος θεός. Οἱ θεοὶ ζοῦν στὸν οὐρανὸ κι ἀσχολοῦνται μὲ τὴν εὐχαρίστησή τους. Ἂν ποτὲ τοὺς ἐρχόταν ἡ ἐπιθυμία νὰ κατέβουν στὴ γῆ, θὰ ἔπαιρναν κάποια φωτεινὴ καὶ φευγαλέα ὄψη σὰν κάποιο πορφυρὸ σύννεφο ἢ μιὰ ἀστραπή. Ἕνας θεὸς θὰ μετουσιωνόταν ποτὲ σὲ ἄνθρωπο; Τὸ πολὺ πολὺ νὰ κοιτοῦσε ἐκστατικά, μέσα ἀπὸ τὸ μεγαλεῖο τῆς δόξας του, τὶς ψεῖρες ποὺ τρέχουν στὴ γερασμένη κρούστα τῆς γῆς καὶ τὴ λερώνουν μὲ τὰ περιττώματά τους, καὶ νὰ ἔλεγε: «Θὰ ἤθελα ἄραγε νὰ εἶμαι ἕνα ἀπὸ αὐτὰ τὰ σκουλήκια;» Ἀφῆστε με νὰ γελάσω. Ἕνας θεὸς θὰ καθυποβαλλόταν σὲ ἀνθρώπινη γέννηση, θὰ ζοῦσε ἐπὶ ἐννέα μῆνες μέσα σὲ ματωμένα σπλάχνα; […] Ἂν μποροῦσε ἕνας θεὸς νὰ γίνει ἄνθρωπος γιὰ μένα, θὰ τὸν ἀγαποῦσα καὶ θ’ ἀπέρριπτα ὅλους τοὺς ἄλλους. Θὰ ὑπῆρχε κάτι σὰν δεσμὸς αἵματος ἀνάμεσα σὲ μένα καὶ σ’ ἐκεῖνον. Θὰ προσπαθοῦσα στὸ ὑπόλοιπο, τὸ λίγο τῆς ζωῆς μου ποὺ μοῦ ἀπομένει, νὰ τοῦ ἀποδείξω τὴν εὐγνωμοσύνη μου. Ὁ Μπαριονὰ δὲν εἶναι ἀχάριστος. Ὅμως, ποιὸς θεὸς θὰ ἦταν τόσο τρελός, ὥστε νὰ κάνει κάτι τέτοιο; Σίγουρα ὄχι ὁ δικός μας. Πάντοτε ἔδειχνε νὰ κρατᾶ τὶς ἀποστάσεις. […] Ἕνας θεός-ἄνθρωπος, ἕνας θεὸς φτιαγμένος ἀπὸ τὴ δική μας εὐτελῆ σάρκα. Ποιὸς θεὸς θὰ δεχόταν τὴν πικρὴ γεύση ποὺ ὑπάρχει στὰ χείλη μας ὅταν αἰσθανόμαστε τὴν ἐγκατάλειψη; Ποιὸς θεὸς θὰ δεχόταν ἐξαρχῆς νὰ ὑποφέρει ὅσα ἐγὼ ὑποφέρω σήμερα; Ἐλᾶτε, τώρα, αὐτὸ εἶναι τρέλα.

 

Ζάν - Πὼλ Σάρτρ, Μπαριονὰ ἢ γιὸς τῆς βροντῆς, μτφρ. Ἐλίνα Νταραγκλίτσα, ἐκδ. Αἰγόκερως 2008

«ἀβάσταχτη ἐλευθερία»

 

ΚΑΛΙΓΟΥΛΑΣ: Ἄκουσέ με καλά, ἠλίθιε. Ἂν τὸ ταμεῖο ἔχει σημασία, τότε ἡ ἀνθρώπινη ζωὴ δὲν ἔχει. Εἶναι ξεκάθαρο. Ὅσοι σκέφτονται ὅπως ἐσὺ θὰ πρέπει νὰ δεχτοῦν αὐτὸν τὸν συλλογισμὸ καὶ νὰ ξέρουν ὅτι ἡ ζωή τους δὲν ἔχει ἀξία ἀφοῦ γι’ αὐτοὺς τὸ χρῆμα εἶναι τὸ πᾶν. Ἐξάλλου, ἔχω ἀποφασίσει νὰ εἶμαι λογικός. Καὶ ἀφοῦ ἔχω τὴν ἐξουσία θὰ δεῖτε τὶ θὰ σᾶς κοστίσει ἡ λογική. Θὰ ἐξοντώσω ἀντιρρησίες καὶ ἀντιρρήσεις. Κι ἂν χρειαστεῖ, θὰ ἀρχίσω μ’ ἐσένα. […] Μόλις κατάλαβα ἐπιτέλους τὴ χρησιμότητα τῆς ἐξουσίας. Ἡ ἐξουσία δίνει δυνατότητα στὸ Ἀδύνατον. Σήμερα καὶ γιὰ ὅλον τὸν χρόνο ποὺ ἔρχεται, ἡ ἐλευθερία μου παύει νὰ ἔχει ὅρια. […] Τὶ ἀξίζει αὐτὴ ἡ τρομακτικὴ ἐξουσία ἂν δὲν μπορῶ νὰ νὰ ἀλλάξω τὴν τάξη τῶν πραγμάτων; Ἂν δὲν μπορῶ νὰ κάνω τὸν ἥλιο νὰ δύει στὴν ἀνατολή, ἂν δὲν μπορῶ νὰ ἐλαφρύνω τὸν πόνο καὶ νὰ κάνω τοὺς ἀνθρώπους νὰ μὴν πεθαίνουν πιά; Ὄχι, Σεζόνια, εἶναι ἀδιάφορο ἂν κοιμᾶμαι ἢ ἂν ξαγρυπνῶ, ὅταν δὲν ἐπηρεάζω τὴ φύση τῶν πραγμάτων.

 

ΣΕΖΟΝΙΑ: Δηλαδή, θέλεις νὰ εἶσαι ἴσος μὲ τοὺς θεούς, Γάιε. Δὲν γνωρίζω χερότερη μορφὴ τρέλας.

 

ΚΑΛΙΓΟΥΛΑΣ: Κι ἐσὺ μὲ νομίζεις τρελό. Ὅμως τὶ εἶναι θεός, γιὰ νὰ ἐπιθυμῶ νὰ εἶμαι ἴσος του. Αὐτὸ ποὺ ποθῶ μὲ ὅλες μου τὶς δυνάμεις σήμερα εἶναι πάνω ἀπὸ τοὺς θεούς. Παίρνω στὴ φροντίδα μου ἕνα βασίλειο ὅπου τὸ Ἀδύνατον εἶναι βασιλιᾶς. […] γιὰ τὸν ἄνθρωπο ποὺ ἀγαπάει τὴν ἐξουσία, ὁ ἀνταγωνισμὸς τῶν θεῶν εἶναι κάπως ἐκνευριστικός. Τοὺς ἔχω ἀκυρώσει. Ἔχω ἀποδείξει σ’ αὐτοὺς τοὺς μάταιους θεοὺς πὼς ἕνας ἄνθρωπος, μὲ λίγη θέληση, μπορεῖ νὰ ἐξασκήσει τὸ γελοῖο τους ἐπάγγελμα.

 

Ἀλμπὲρ Καμύ, Καλιγούλας, μτφρ. Φρανσουὰζ Ἀρβανίτη, Κάπα Ἐκδοτικὴ

 

ἡ... δίκαιη ὑπονόμευση τῆς ἀγάπης

 

(Ἡ ἱστορία τῶν Δίκαιων ἐκτυλίσσεται στὴ Μόσχα τοῦ 1906, ὅταν μιὰ ἐπαναστατικὴ σοσιαλιστικὴ ὀμάδα σχεδιάζει καὶ πραγματοποιεῖ δολοφονικὴ βομβιστικὴ ἐπίθεση ἐναντίον κάποιου ἐκπροσώπου τῆς τσαρικῆς τυραννίας)

 

ΚΑΛΙΑΓΙΕΦ: […] Ὤ, πρέπει, πρέπει νὰ τὸν σκοτώσω… Θὰ φτάσω ὡστόσο ὣς τὸ τέρμα! Πιὸ μακριὰ ἀπ’ τὸ μίσος!

ΝΤΟΡΑ: Πιὸ μακριά; Μὰ δὲν ὑπάρχει τίποτα πιὸ μακριὰ ἀπὸ τὸ μίσος.

ΚΑΛΙΑΓΙΕΦ: Ὑπάρχει ἡ ἀγάπη.

ΝΤΟΡΑ: Ἡ ἀγάπη; Ὄχι, δὲν εἶναι αὐτὸ ποὺ μᾶς χρειάζεται.

ΚΑΛΙΑΓΙΕΦ: Ὢ Ντόρα! Πῶς τὸ λὲς αὐτὸ ἐσύ, ποὺ ξέρω τὴν καρδιά σου;

ΝΤΟΡΑ: Ὑπάρχει πάρα πολὺ αἷμα, πάρα πολλὴ βία. Αὐτοὶ ποὺ ἀληθινὰ ἀγαποῦν τὴ δικαιοσύνη, δὲν μποροῦν νὰ ἐπικαλοῦνται τὴν ἀγάπη. Στέκουν ὄρθιοι σὰν κι ἐμένα, μὲ τὸ κεφάλι ψηλά, τὰ μάτια στυλά. Τὶ δουλειὰ μπορεῖ νά ’χει ἡ ἀγάπη σ’ αὐτὲς τὶς περήφανες καρδιές; Ἡ ἀγάπη, Γιάνεκ, σὲ κάνει σιγὰ σιγὰ νὰ σκύβεις τὸ κεφάλι. Ἐμεῖς ἔχουμε τὸν αὐχένα δύσκαμπτο.

  Ἀλμπὲρ Καμύ, Οἱ Δίκαιοι

 

ὁ φιλόσοφος Σάμουελ Μπέκετ

 

Αἰσχύλος - «τὰν φυγάδα μὴ προδῷς»

 

ΒΑΣΙΛΕΥΣ: Μὰ ἐγὼ δὲν θ’ ἀποφάσιζα νὰ δώσω

ὑπόσχεση προτοῦ ν’ ἀνακοινώσω

τὸ τὶ συμβαίνει σ’ ὅλο τὸ λαό μου […]

ΧΟΡΟΣ: […] τὴ Δίκη γιὰ σύμμαχο διάλεξε

κι ἀπόφαση πάρε

τοὺς θεοὺς ποὺ νὰ δείχνει τὸ σέβας.

ΒΑΣΙΛΕΥΣ: Ἡ κρίση δὲν εἶν’ εὔκολο νὰ γίνη·

μὴ μὲ διαλέγης γιὰ κριτή, στὸ εἶπα

καὶ πρίν, χωρὶς τὴ γνώμη τοῦ λαοῦ μου

δὲν θὰ μποροῦσα ἐτοῦτα νὰ τὰ κάνω

ὅση κι ἂν εἶναι ἡ δύναμή μου […]

ΧΟΡΟΣ: Σκέψου καὶ γίνε προστάτης τῶν ξένων

τὴν εὐσέβειά σου δείχνοντας ὅλη·

τὴν ἐξόριστη ἐμὲ μὴ μὲ προδώσης,

ποὺ ἀπὸ μακρυὰ ξεσηκώθηκα, κυνηγημένη

μ’ ἄθεους διωγμούς· […]

ΚΗΡΥΞ: Καὶ ποιὸ εἶναι τὸ σφάλμα ποὺ ἔχω κάνει

χωρὶς νἄχω τὸ δίκαιο μαζί μου;

ΒΑΣΙΛΕΥΣ: Πρῶτα δὲν ξέρεις πῶς νὰ εἶσαι ξένος. […]

Μιλᾶς γιὰ τοὺς θεούς, ὅμως διόλου

σέβας δὲ φαίνεσαι σ’ αὐτοὺς νὰ δείχνεις.

ΚΗΡΥΞ: Δείχνω τὸ σέβας στοὺς θεοὺς τοῦ Νείλου.

ΒΑΣΙΛΕΥΣ: Καθὼς ἀκούω τώρα ἀπὸ σένα

δὲ λογαριάζεις τοὺς ἐδῶ καθόλου. […]

Γιατὶ δὲν δέχομαι νὰ κάνω ξένους

κείνους ποὺ τοὺς βωμοὺς θεῶν συλοῦνε.

 

 

Αἰσχύλος, Ἱκέτιδες, εἰσαγωγὴ - μετάφραση - σχόλια Ἐρ. Χατζηανέστης, ἐκδ. Ἰ. Ζαχαρόπουλος, Ἀθήνα

«οὗτοι ὤφθησαν κενοὶ» - Σοφοκλέους Ἀντιγόνη

 

Νικηφόρος Λύτρας

    ΚΡΕΩΝ: Καὶ παρ’ ὅλα αὐτὰ τόλμησες νὰ παραβεῖς αὐτοὺς τοὺς νόμους;

ΑΝΤΙΓΟΝΗ: Ναί, γιατὶ δὲν ἦταν ὁ Δίας ποὺ διέταξε αὐτὰ σὲ μένα, οὔτε ἡ Δίκη ἡ συγκάτοικος τῶν θεῶν τοῦ κάτω κόσμου ὅρισε τέτοιους νόμους στοὺς ἀνθρώπους, οὔτε νόμιζα ὅτι ἔχουν τόση ἰσχὺ οἱ δικές σου διαταγές, ὥστε νὰ μπορεῖς ἐσύ
, μολονότι εἶσαι θνητός, νὰ ὑπερνικήσεις τοὺς ἄγραφους καὶ ἀπαρασάλευτους νόμους τῶν θεῶν. […] Γιὰ τὴν παράβαση αὐτῶν ἐγὼ δὲν εἶχα καμία διάθεση νὰ τιμωρηθῶ μπροστὰ στὸ δικαστήριο τῶν θεῶν, ἐπειδὴ φοβήθηκα τὴν ἔπαρση κάποιου ἀνθρώπου.

[…]

ΑΙΜΩΝ: Νὰ μὴν ἔχεις λοιπὸν στὸ νοῦ σου μόνον ἕνα τρόπο σκέψης, ὅτι τοῦτο εἶναι ὀρθό, ὅπως τὸ λὲς ἐσύ, καὶ τίποτε ἄλλο∙ γιατὶ ὅποιοι νομίζουν ὅτι ἢ αὐτοὶ μόνοι σκέπτονται ὀρθὰ ἢ ὅτι ἔχουν εὐφράδεια ἢ γενναιοψυχία, ποὺ δὲν ἔχει ἄλλος, αὐτοί, ὅταν ἀνοίξεις καὶ τοὺς δεῖς, συνήθως ἀποκαλύπτονται κενοὶ περιεχομένου. Ἀλλὰ ἕνας ἄνθρωπος, κι ἂν ἀκόμη εἶναι σοφός, δὲν εἶναι καθόλου ντροπὴ νὰ μαθαίνει πολλὰ καὶ νὰ μὴν εἶναι ὑπερβολικὰ πεισματάρης.

[…]

ΚΡΕΩΝ: Παίρνω ἄδικη ἀπόφαση λοιπόν, ἐπιδὴ σέβομαι τὴν ἐξουσία μου;

ΑΙΜΩΝ: (Ναι), γιατὶ δὲν σέβεσαι τὴν ἐξουσία σου, ὅταν καταπατεῖς τοὺς νόμους τῶν θεῶν.

[…]

ΑΝΤΙΓΟΝΗ: […] κρίθηκα ἔνοχη γιὰ ἀσέβεια δείχνοντας εὐσέβεια. […] Δέστε με, οἱ ἄρχοντες τῆς Θήβας, τὴ μόνη ποὺ ἀπέμεινα ἀπὸ τοὺς βασιλόπαιδες, τὶ παθαίνω καὶ ἀπὸ ποιοὺς ἄνδρες, ἐπειδὴ σεβάσθηκα τὶς ἀρχὲς τῆς εὐσέβειας.

[…]

ΧΟΡΟΣ: Ἡ φρόνηση εἶναι τὸ πιὸ σημαντικὸ στοιχεῖο τῆς εὐτυχίας. Πρέπει λοιπὸν νὰ μὴν ἀσεβοῦμε καθόλου ἀπέναντι στοὺς θεούς∙ οἱ καυχησιολογίες τῶν ἀλαζόνων, ἀφοῦ ὑποστοῦν μεγάλες ποινές, συνήθως διδάσκουν, πολὺ ἀργὰ δυστυχῶς, τὴ φρόνηση.

 

Σοφοκλής, Ἀντιγόνη, κείμενα-μτφρ.-σχόλια-ἑρμηνεία Ἰωάννης Μπάρμπας, ἐκδ. Ζῆτρος, Ἀθήνα 2001

 

 

Οἱ πανουκλιασμένοι