ὁ Σταυρὸς καὶ οἱ γενίτσαροι τῆς ζωῆς

Ἡ Κυριακὴ τῆς Σταυροπροσκυνήσεως τίθεται στὸ μέσον τῆς σαρακοστιανῆς ἀνάβασης. Δὲν θυμίζει ἁπλῶς ἀλλὰ ὑπομνηματίζει τὴν ἀσκητικὴ ἀπέκδυση τῆς ὑπαρκτικῆς ἀσχήμιας. Ὁ Σταυρὸς εἶναι ἡ βακτηρία καὶ ὁ ξεναγὸς τοῦ ἀθλητῆ τῆς πίστης. Ἂν κατὰ τὴ διάρκεια τῆς πάλης ἐνάντια στὴ δουλεία καὶ τὸν φόβο ὁ ἀγωνιζόμενος ἀναζητήσει στήριξη σὲ ὁτιδήποτε πλὴν τοῦ Σταυροῦ, ἡ ἀναστάσιμη πορεία μεταβάλλεται στὸ φιάσκο τοῦ ἀμεταποίητου καγχάζοντος ἑαυτοῦ. Ἂν ἐπίσης ὁ ἀγωνιζόμενος ἀναζητήσει ἄλλον μίτο, πλὴν τοῦ Σταυροῦ, γιὰ τὴν ἔξοδο ἀπὸ τὶς λαβυρινθώδεις ἀτραποὺς τῆς φιλαυτίας, ἡ ναυτία τῆς αὐτοπεριδίνησης ἀλλοιώνει τὴν πραγματικότητα.

Ἡ κάθετη κίνηση στὴ ζωὴ εἶναι ἡ πεισματώδης ἐμμονὴ τῆς αὐτοδικαίωσης. Ὁ ἄνθρωπος αἴρεται ἀλαζονικὰ πάνω ἀπὸ τὸν πλησίον καὶ καταπίπτει μὲ τὸν πάταγο τῆς ἀπαίτησης στὸ σημεῖο ἀπὸ τὸ ὁποῖο ἤρθη. Ἡ διάρκεια αὐτῆς τῆς πολιτείας διανοίγει τὸν λάκκο τοῦ ἅδη, στὸν ὁποῖο ὅλο καὶ περισσότερο βυθίζεται ὁ καθέτως ἐπιμένων, ὥσπου μόνος θάπτεται στὸν βυθὸ ποὺ ὁ ἴδιος δώρισε στὸν ἑαυτό του.

Ἡ ὀριζόντια κίνηση στὴ ζωὴ εἶναι ἡ ἰσοπεδωτικὴ βεβαιότητα. Μὲ ταχύτητα ποὺ ἀφοπλίζει ἐκ τῶν προτέρων κάθε ἀπορία, ὁ ὁδοστρωτήρας – δρομέας προσπερνᾶ κάθε ἀλλότρια τοῦ ἑαυτοῦ του παρουσία ὄντας σίγουρος γιὰ τὴν πορεία καὶ τὸν προορισμό. Ἡ ἔνταση τοῦ τρόπου δὲν ἐπιτρέπει τὴ συνειδητοποίηση τῆς μοναξιᾶς. Στὸ ταχὺ πέρασμα δίπλα ἀπὸ τοὺς πάντες καὶ τὰ πάντα ἀπομένει μόνο ὁ ἐξουθενωμένος παντογνώστης, ποὺ ἀγνόησε μέχρι καὶ τὸν ἴδιο.

Ἡ κατὰ μόνας πραγμάτωση τῆς ζωῆς δὲν ὑλοποιεῖται ἀποκλειστικὰ στὴ μονομέρεια εἴτε τῆς αὐτοδικαίωσης, εἴτε τῆς κατασφάλισης. Καὶ οἱ δύο παρὰ φύσιν κινήσεις πραγματοποιοῦνται συγχρόνως μὲ τὴ βαρύτητα καὶ τὴ συχνότητα τῆς κάθε μιᾶς νὰ ἀλλάζουν πρόσκαιρα τὸ πρόσημο. Ὁ οἰονεὶ σταυρὸς ποὺ σχηματίζουν οἱ δύο ὁδοὶ τῆς μίας, κατὰ τὰ ἄλλα, ἐξουσιαστικῆς πραγματείας, δὲν σταυρώνουν τὸν ἑαυτὸ γιὰ νὰ τὸν ἀναστήσουν. Ἀκολουθοῦν τὴν δαιμονιώδη ἀντίστροφη πορεία τῆς αὐτοδύναμης-ἰδιότροπης ἀνάστασης τοῦ ἑαυτοῦ, γιὰ νὰ ἀκολουθήσει νομοτελειακὰ ἡ σταύρωση τοῦ πλησίον.

Τοιουτοτρόπως γεννᾶται καὶ τρέφεται ὁ θάνατος. Ἀντίδοτό του φανερώνεται ἡ σταυρικὴ ὁδὸς ἐπὶ τῆς ὁποίας ὅμως καθηλώνεται καθέτως ἡ αὐτοδικαίωση καὶ ὀριζοντίως ἡ κατασφάλιση, τὰ δίδυμα τῆς μητριᾶς ἐξουσίας, ποὺ γαλακτοτροφεῖ τοὺς γενίτσαρους τῆς ζωῆς. Ὁ σταυρούμενος κατὰ τὸν τρόπο τοῦ Χριστοῦ αἴρεται ἀπὸ τὴν ἀπαίτηση τῆς δικαίωσης καὶ συγχρόνως ἀρνεῖται νὰ προσπεράσει τὴν ἀπορία. Ἡ ἀναζήτηση συνεπῶς τῆς ρίζας τοῦ εἶναι, τοῦ πυρήνα τῆς ὕπαρξης, εἶναι ἡ πρόγευση τῆς Ἀνάστασης.

Ἡ Ἀνάσταση ἀφορᾶ στὸν νεκρὸ ἑαυτὸ καὶ ἡ νεκρότητα στὴ διασπάθισή του. Ἡ κάθετη κίνηση τὸν βρίσκει καὶ ἡ ὀριζόντια τὸν θεραπεύει. Ἔτσι ἡ ἑτερότητα ἀνασαίνει στὴ λευτεριά· παιδευόμενη νὰ μὴν κοιτᾶ ἀφ’ ὑψηλοῦ, οὔτε νὰ σπρώχνεται ἀδιαφορώντας.       

      

Ἀνδρέας Γ. Βιτούλας

ἡ παράδοση τοῦ κοινοτισμοῦ στὴν τουρκοκρατία

πλοῦτος... ὁ ἀνέραστος

Γιάννης Μπουτέας

Λέει ὁ Μέγας Βασίλειος ὅτι εἶπε ψέμματα ὁ πλούσιος πὼς φύλαξε τὶς ἐντολές. Γιατὶ ἂν τὶς εἶχε φυλάξει, δὲν θὰ εἶχε κτήματα πολλά, ἀφοῦ ὁ Νόμος λέει πρῶτα-πρῶτα: «Θὰ ἀγαπήσεις τὸν Κύριο καὶ Θεό σου μὲ ὅλη τὴν ψυχή σου». Λέγοντας «μὲ ὅλη τὴν ψυχή σου», δὲν ἐπέτρεψε σ’ ἐκεῖνον ποὺ ἀγαπᾶ τὸ Θεό, νὰ ἀγαπᾶ καὶ κάτι ἄλλο, γιὰ τὸ ὁποῖο νὰ λυπᾶται ὅταν τὸ ἀπαρνεῖται. Ἐπίσης ὁ Νόμος λέει: «Θὰ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὅπως τὸν ἑαυτό σου», δηλαδὴ τὸν κάθε ἄνθρωπο. Καὶ πῶς φυλάει τὴν ἐντολή, ὅταν ἄλλοι πολλοὶ ἔχουν ἀνάγκη ἀπὸ τὴν καθημερινὴ τροφή, ἐνῶ αὐτὸς ἔχει κτήματα πολλὰ καὶ μάλιστα εἶναι δεμένος μαζί τους μὲ πάθος; Γιατὶ ἂν τὰ εἶχε ὅπως ὁ Ἀβραάμ, ὁ Ἰὼβ καὶ οἱ λοιποὶ Δίκαιοι, σὰν νὰ ἦταν τοῦ Θεοῦ, δὲν θὰ ἔφευγε ἀπὸ τὸ Χριστὸ λυπημένος. Ἐπίσης καὶ ὁ Χρυσόστομος λέει ὅτι ὁ πλούσιος πίστεψε ὅτι ἐκεῖνα ποὺ τοῦ ἔλεγε ὁ Κύριος ἦταν ἀλήθεια, γι’ αὐτὸ καὶ ἔφυγε λυπημένος· ἦταν ἀδύνατος ὅμως νὰ τὰ ἐκτελέσει. Γιατὶ ὑπάρχουν πολλοὶ ποὺ πιστεύουν τὰ λόγια τῶν Γραφῶν, εἶναι ὅμως ἀδύνατοι στὴν ἐκπλήρωσή τους.

Ὅσιος Πέτρος ὁ Δαμασκηνός, Βιβλίο πρῶτο, Φιλοκαλία τῶν ἱερῶν νηπτικῶν, τ. Γ´, μτφρ. Ἀντώνιος Γαλίτης, ἐκδ. Τὸ περιβόλι τῆς Παναγιᾶς

ἔκπληξη δίκοπη

Ἡ παραβολὴ τῆς κρίσεως εἶναι ἡ πεμπτουσία τῆς ἀντιμεταφυσικῆς καὶ ἀντιηθικῆς ἐκκλησιοποιημένης βιοτῆς. Κατ’ αὐτὴν ἡ κρίση δὲν εἶναι οὔτε τρομακτικὸ ἐπεισόδιο στὸ ἄδηλο τέλος τοῦ χρόνου, οὔτε δικανικὴ ἀνταπόδοση γιὰ τὴν ἐφαρμογὴ κάποιου ἀξιακοῦ κώδικα. Εἶναι τὸ φανέρωμα τῆς ὑπαρκτικῆς ἁρματωσιᾶς ποὺ συντελεῖται διαρκῶς στὴν κόψη τῆς ἐλευθερίας.

Ὁ Χριστὸς ἵδρυσε μὲ τὴ σάρκωσή Του τὸ κριτήριο τῆς κοινωνίας κι αὐτὸ δὲν παραπέμπεται σὲ κανένα μέλλον, ὅπως ἐπίσης δὲν ἐξαντλεῖται σὲ καμία συμμόρφωση. Ἡ ἀγαπητικὴ πλάτυνση πραγματώνεται ἐδῶ καὶ τώρα καὶ εἶναι αὐτὴ ποὺ ρηγματώνει τὸν ἀδυσώπητο χρόνο κάνοντας τὰ ἔσχατα νὰ ἀχνοφέγγουν. Εἶναι αὐτὴ ποὺ κάνει θρύψαλα τὸ αὐτοδικαιωτικὸ καθῆκον, γιὰ νὰ φανεῖ στὸ βάθος ἡ ἀτέρμονη «δοτικὴ» τοῦ ἔρωτα. Ἔτσι ἡ ἰδεολογία, στὴν κινδυνωδεστέρα ἐκδοχή της-τὴ θρησκεία, ξεδοντιάζεται καὶ ἐγκαταλείπεται στὴ σήψη τῆς ἀμάρτυρης βεβαιότητάς της.

Δὲν εἶναι τυχαῖο ποὺ καὶ οἱ ἐκ δεξιῶν καὶ οἱ ἐξ εὐωνύμων τοῦ Χριστοῦ ἐκπλήσσονται. Οἱ μὲν διότι πολιτεύθηκαν χωρὶς τὴν ὑστερόβουλη προοπτικὴ τῆς ἀνταπόδοσης, οἱ δέ, διότι συνειδητοποίησαν ὅτι ὑπῆρχαν ἀποκλειστικὰ ἐντὸς τοῦ ἀποστειρωμένου ἑαυτοῦ τους. Οἱ εὐλογημένοι πορεύθηκαν κατὰ φύσιν, γι’ αὐτὸ ἀποροῦν γιὰ τὴ δωρεὰ τῆς Βασιλείας. Κοινώνησαν καὶ συνδιαμορφώθηκαν μὲ τὸν ἄλλον, ἔπλασαν τὴν ἑτερότητά τους μὲ τὰ ὑλικὰ τοῦ ὁμοουσίου τῆς φύσεως. Οἱ ἄλλοι ἀντιθέτως ὑπῆρχαν πάντοτε ὡς μεμονωμένοι ἄλλοι-περιχαρακωμένοι στὴν τεμαχισμένη φύση τῆς ἰδιωτείας τους. Ἀποροῦν γιατὶ ἀγνοοῦσαν ὅποιον βρισκόταν ἐκτὸς τῶν ἐγωικῶν τους ὁρίων.

Εἶναι ἀξιοσημείωτο τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ ἐκ δεξιῶν δὲν ἐπαινοῦνται γιὰ τὶς ἀρετές τους καὶ οἱ ἐξ εὐωνύμων δὲν κατηγοροῦνται γιὰ τὰ πάθη τους. Ἁπλῶς ὁ Χριστὸς χαρίζει στὸν καθένα τὴν ἀδιατάρακτη διάρκεια τῆς ἐλευθερίας του. Ἐκεῖνοι ποὺ ἐπέλεξαν νὰ ὑπάρχουν ἐν κοινωνίᾳ γεύονται τὴν ἀγαπητικὴ πληρότητα ποὺ νίκησε τὸν θάνατο. Ἐκεῖνοι ποὺ δὲν ξεμύτισαν ἀπὸ τὴν ἀσφάλεια τῆς αὐθυπαρξίας τους γεύονται τὴν ἀπύθμενη μοναξιὰ ποὺ ζήτησαν.   

Οἱ ἰδεολογίες συγκροτοῦνται μὲ ἀποδοχὴ (μεταφυσικὴ) καὶ ὑλοποίηση (ἠθικὴ) ἀρχῶν δηλαδὴ προϋποθετικὰ μηδενισμένων ἐκπλήξεων. Ἡ ζωὴ ὅμως ἀρμενίζει ἀπέναντι. Οἱ (αὐτο)καταραμένοι τῆς παραβολῆς ἐξεπλάγησαν, γιατὶ ἀγνοοῦσαν ὅτι ἡ ζωὴ τελικῶς φιλοτεχνεῖται ἀν-άρχως, πέραν τῶν αὐτοεπιβεβαιωτικῶν ἀρχῶν τοῦ μονωμένου ἑαυτοῦ τους. 
Ἡ ἐλευθερία νὰ πραγματώνομαι ἀγαπώντας μηδενίζει τὶς ἀρχὲς μὲ ἄγνωστες ἐκπλήξεις. Στὴν ἄγνοια λοιπὸν φανερώνεται ἡ γνώση καὶ ἀναλόγως τῆς υπαρκτικῆς δαπάνης ἢ ἀποταμίευσης ἀποκαλύπτεται ἀντίστοιχα ἡ ἔκπληξη τῆς λευτεριᾶς ἢ τοῦ φόβου. 

Ἀνδρέας Γ. Βιτούλας

τὸ πολίτευμα τοῦ ἔρωτα

ἡ ἀσωτεία τῆς ἠθικῆς

(ὁ πρεσβύτερος υἱὸς) δὲν τὸν ὀνομάζει καμιὰ φορὰ οὔτε τὸν βλέπει σὰν πατέρα, ἀλλὰ σὰν ἀφεντικό, καὶ μάλιστα ἄδικο. Τὸν ἑαυτό του τὸν ὑποτιμᾶ, τὸν βλέπει σὰν μισθωτὸ δοῦλο.

Μέσα σ’ ὅλην αὐτὴ τὴ νομικιστικὴ σχέση δικαιώνει ἐξ ὁλοκλήρου τὸν ἑαυτό του καὶ καταδικάζει ἀπόλυτα τὸν πατέρα του.

«Ο ὐ δ έ π ο τ ε ἐντολήν σου παρῆλθον». Εἶμαι ἐν τάξει πάντοτε. Εἶμαι ἄμεμπτος. Ποτὲ δὲν ἔσφαλα σὲ κάτι.

Ἐσὺ ἀντίθετα εἶσαι ὁλοκληρωτικὴ ἀποτυχία. «Ο ὐ δ έ π ο τ ε ἔδωκας ἔριφον ἵνα μετὰ τῶν φίλων μου εὐφρανθῶ».

Ἐγὼ οὐδέποτε ἔκαμα κάτι κακό. Ἐσὺ οὐδέποτε ἔκαμες κάτι καλό.

Τὸν ἀδελφό του δὲν τὸν ὀνομάζει ἀδελφό, ἀλλὰ γιὸ τοῦ πατέρα του. Καὶ τὸ σφάλμα τοῦ νεωτέρου, ποὺ δὲν τὸ ἔχει διορθώσει, δὲν εἶναι ὅτι πρόσβαλε τὸν πατέρα του, ἀλλὰ ὅτι ξόδεψε χρήματα, κατέφαγε περιουσία. Καὶ αὐτὸς πρῶτος καὶ μόνος κατηγορεῖ τὸν ἀδελφό του ὅτι κατέφαγε τὴν περιουσία «μ ε τ ὰ  π ο ρ ν ῶ ν». […]

Αὐτὸς μὲ σίγουρους συλλογισμοὺς καὶ ἀτράνταχτα ἐπιχειρήματα ἀνατρέπει ὅλα. Τὰ ἀποδεικνύει ἀπαράδεκτα. Βρίσκει ἐνόχους καὶ καταδικαστέους, ὅσους συνέπραξαν γιὰ μιὰ τέτοια γιορτή· γιὰ ἕναν παράδεισο, ὅπου ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νὰ ἐπιστρέψει, νὰ σωθῇ, νὰ ζήσῃ· […] Τοῦ εἶναι ξένο καὶ ἀπαράδεκτο τὸ γεγονός, ὁ Θεὸς νὰ ἀγκαλιάζη τὸν ἄσωτο ποὺ μετανοεῖ καὶ νὰ τοῦ χαρίζη «τὴν στολὴν τὴν πρώτην». Δὲν μπορεῖ νὰ ἀνεχθῆ αὐτὴ τὴν ἀδικία, αὐτὴ τὴν προσβολὴ πρὸς τὴν «ἀλήθεια», τὴ «δικαιοσύνη». […]

«Τοσαῦτα ἔτη δουλεύω σοι»: Ὑπολογίζει τὸν χρόνο, τὴν κτίση· ὄχι τὴν αἰωνιότητα, τὴν ἄκτιστη χάρη, ποὺ μιᾷ ροπῇ κάνει θεολόγο τὸν ληστὴ ποὺ μετανοεῖ.

Κατηγορεῖ τὸν ἀδελφό του γιὰ ἀσωτεία καὶ ἀνταρσία καὶ ὁ ἴδιος δὲν ὑπακούει στὸν πατέρα του. Ἐνῶ διαλαλεῖ τὴν διαρκῶς ἄψογη στάση του - «οὐδέποτε ἐντολήν σου παρῆλθον» - τὴν ἴδια στιγμὴ ὄχι ἐντολὴ αὐστηρὴ γιὰ δουλειὰ ἀρνεῖται, ἀλλὰ παράκληση πατρικὴ γιὰ συμμετοχὴ σὲ οἰκογενειακὴ χαρὰ καταπατεῖ.

Ἀρχιμ. Βασιλείου Καθηγουμένου Ἱερᾶς Μονῆς Ἰβήρων, Ἡ παραβολὴ τοῦ ἀσώτου ὑιοῦ, ἐκδ. Δόμος, ²1995

«μιὰ σταξιά...»

[…] Ἔμεινε χωρὶς ἄρτον εἰς τὸ ἑρμάρι καὶ χωρὶς φωτιὰν εἰς τὴν ἑστίαν, χωρὶς φόρεμα, χωρὶς στρωμνήν, χωρὶς σκέπασμα, χωρὶς χύτραν καὶ χωρὶς στάμναν· καὶ χωρὶς ραπτικὴν μηχανήν!

Καὶ τὸ τρίτον παιδίον, ὁ Μῆτσος, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔβλεπα, ἤρχετο εἰς τὸ παντοπωλεῖον, καὶ ἐζήτει ἀπὸ τὸν μικρὸν μπακάλην, ὅστις ἦτο ἀκριβὴς εἰς τὰ σταθμά, ἀλλὰ δὲν ἐνόει ἀπὸ ἐλεημοσύνην, ἤρχετο καὶ ἐζήτει νὰ τοῦ στάξῃ «μιὰ σταξιὰ λάδι στὸ γυαλί», αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἄξιον νὰ στάξῃ μίαν σταγόνα νεροῦ εἰς πολλῶν πλουσίων χείλη, εἰς τὸν ἄλλον κόσμον.

Καὶ ᾐτιολόγει τὴν αἴτησίν του λέγον:

―Δὲν ἔχουμε πατέρα στὸ σπίτι!

Ἀλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Πατέρα στὸ σπίτι!