Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

χριστιανικὸς ἀντιδικτατορικὸς τύπος

 


Ἕνας χριστιανικὸς καταπέλτης ἐνάντια στὴ χούντα καὶ τὸν ἀντιχριστιανικὸ συμβιβασμὸ τῆς τότε εκκλησιαστικῆς διοίκησης ἀπὸ τὸ χριστιανοσοσιαλιστικὸ ἔντυπο ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ (ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ 1ο φύλλο)


«[…] Εἶναι ἀσήμαντο γιὰ σᾶς ὅτι Ἕλληνες παρακολουθοῦνται, καταδιώκονται, βασανίζονται, φυλακίζονται, ἐξορίζονται δολοφονοῦνται ἀπὸ τοὺς τυράννους τῆς πατρίδος μας; […] Γιὰ ποιὸν Θεὸ μιλᾶτε καὶ σὲ ποιὰ γλῶσσα; Εἶναι μιὰ ἄνευ προηγουμένου ἱστορικὴ κατάσταση νὰ ἐπικαλεῖσθε τὸν Θεό, Θεὸ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ νὰ σιωπᾶτε μπροστὰ στὸ δρᾶμα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴ στιγμὴ ποὺ καὶ αὐτὲς ἀκόμα οἱ πέτρες οὐρλιάζουν. Πολὺ μεγάλο τὸ ἔγκλημα, μεγάλη κι ἡ προδοσία. […] Ἂν εἴχατε σχέσεις μὲ τὸν Χριστό, ἔστω καὶ ἐλάχιστες, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶστε πρωτοπόροι στὸν ἀγώνα ἐνάντια στὴ βία καὶ τὴν καταπάτηση των ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων. Ποτάμι χύθηκε τὸ αἷμα τῶν νέων φοιτητῶν, ἐργατῶν καὶ ἄλλων ἀδελφῶν μας κι ἐσεῖς οὔτε μιὰ λέξη συμπαθείας δὲν εἴπατε στὰ θύματα τῆς βαρβαρότητος. Εἶσθε συνένοχοι μὲ τοὺς ἐκμεταλλευτὲς καὶ βασανιστὲς τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ θὰ λογοδοτήσετε μιὰ μέρα ὁπωσδήποτε γι’ αὐτό. Ἡ σιωπή σας ἀπέναντι στὸ ἔγκλημα εἶναι ἡ πιὸ πρακτικὴ μορφὴ τῆς ἀθεΐας σας […] ἀπὸ ἐσᾶς περίμεναν οἱ χριστιανοὶ πολλά. Σεῖς δὲν τοὺς δώσατε τίποτα. Κανένας θεωρητικὸς ἀθεϊστὴς δὲν θὰ μποροῦσε νὰ κάνει τόσο κακὸ στὴν πατρίδα μας ὅσο ἐσεῖς οἱ «χριστεπώνυμοι»… Σὲ ὅλους τοὺς κοινωνικοὺς ἀγῶνες πήρατε πάντοτε θέση ὑπὲρ τῆς οἰκονομικῆς ὀλιγαρχίας καὶ κατὰ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦτο γιατὶ τὸ πορτοφόλι της ἦταν πιὸ βαρὺ ἀπὸ τὶς ἄδειες τσέπες τῶν φτωχῶν. Γέμισαν πάλι οἱ φυλακὲς καὶ τὰ ξερονήσια ἀπὸ ἀγωνιστὲς τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς δικαιοσύνης κι ἐσεῖς ἐπιμένετε στὴ σιωπή σας  […]. Ἐσεῖς δὲ Σεβασμιώτατοι καὶ Αἰδεσιμολογιώτατοι (ἔχετε ἕνα σωρὸ τίτλους ἐκτὸς τοῦ ἁγίου) τὶ κάνατε γιὰ νὰ ἐμποδίσετε τὸν προσωποποιημένο σατανὰ νὰ σκοτώνει τὰ παιδιά σας; […]».

Ἀνδρέας Χ. Ἀργυρόπουλος, Χριστιανικὸς Ἀντιδικτατορικὸς Τύπος, Το έντυπο ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ, Ἁρμὸς 2021  

Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2026

«ὁ ἀγῶνας σημαντικότερος ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα»

 

Γιὰ προσέξτε ἕνα ἰδιαίτερο στοιχεῖο ποὺ περνάει ἀπαρατήρητο καὶ ὅπως τὸ θεωρῶ, πάρα πολὺ σηµαντικό. ∆ὲν τὸ λέω βέβαια πρώτη φορὰ σ’ ἐσᾶς, τὸ ἔχω ξαναπεῖ. Τὶ εἶναι ὡς ἡµέρα ἡ 25η Μαρτίου καὶ ἡ 28η Οκτωβρίου; Εἶναι ἐθνικὲς ἐπέτειοι. Ἐὰν πάρετε τὶς ἐθνικὲς ἐπετείους τῶν ἄλλων ἐθνῶν, θὰ δεῖτε ὅτι στὴν πλειοψηφία τους εἶναι ἢ ἐπέτειος γιὰ κάποια νίκη τοῦ ἔθνους τους ἢ εἶναι κάποια ἐπέτειος γιὰ τὴν ἐνθρόνιση ἑνὸς βασιλιᾶ. Εἴµαστε τὸ µόνο ἔθνος, ποὺ καὶ οἱ δύο ἐπέτειοι εἶναι ἀπόφαση γιὰ ἀγῶνα. ∆ὲν ἐξετάζουµε τὸ ἀποτέλεσµα, ἐξετάζουµε ἄλλο. Τὴν ἀπόφαση ποὺ παίρνουµε νὰ ἀγωνιστούµε. Καὶ ἡ 25η Μαρτίου καὶ ἡ 28η Ὀκτωβρίου εἶναι ἀποφάσεις τοῦ λαοῦ στὸ σύνολό του, […]. ∆ὲν ἐµπεριέχουν τὸ ἀποτέλεσµα, δὲν µᾶς ἐνδιαφέρει τὸ ἀποτέλεσµα, µᾶς ἐνδιαφέρει ὅτι παίρνουµε ἀπόφαση νὰ ἀγωνιστοῦµε.


Μανώλης Γλέζος, 2010

Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026

ὁ μικροαστισμὸς τῆς ἀριστερᾶς

 

Στέλιος Φαϊτάκης



    Ἡ πιὸ μεγάλη, ἡ οὐσιαστικὴ Ἅλωση τοῦ ἑλλαδικοῦ ἀνθρώπου εἶναι αὐτὴ ἡ συρρίκνωση τῆς ὕπαρξης τοῦ ἑλληνικοῦ ἀνθρώπου ὡς προσώπου, αὐτὴ ἡ συρρίκνωση τοῦ Ἔρωτα ὡς παραδοσιακοῦ ἐπίκεντρου τῆς Πράξης του, ὁ θετικισμός, ὁ φετιχισμὸς τοῦ ἐμπορεύματος -ὁ καταναλωτισμός- ποὺ στρέφει μεγάλο μέρος ακόμα καὶ τῆς ἑλληνικῆς Ἀριστερᾶς στὸν οἰκονομισμό, στὴν ἀδυναμία συνειδητοποίησης ὁλικὰ τῆς ζωῆς, στὴ φτώχεια τῆς προοδευτικῆς πρακτικῆς στὴν Ἑλλάδα, στὸ πεδίο τῆς ἰδεολογίας, τῆς αἰσθητικῆς, τῆς βαθύτερης, «ἐρωτικῆς» βίωσης τῆς ζωῆς. […]

Μεγάλο μέρος τῆς Ἀριστερᾶς δὲν ἔχει μιὰ στάση -καὶ μιὰ Πράξη- ζωῆς «προσώπου», φέρεται ὡς ἀνέραστος φορέας τοῦ οἰκονομισμοῦ καὶ τοῦ θετικισμοῦ, πολέμιος κάθε «ἐρωτικῆς» στάσης καὶ Πράξης ζωῆς, κάθε συμμετοχικῆς βίωσης τῆς ζωῆς, ὅπως θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι, γιὰ νὰ γίνεται δραστική, μέσα ἀπὸ τὴ συσσώρευση ἐντός μας τῶν μεγάλων λαϊκῶν καημῶν, τοῦ πόθου, τοῦ ὁράματος τοῦ ἀνθρώπου, νὰ καρπωθεῖ, νὰ ὑποτάξει, νὰ ἐνσαρκώσει κάνοντας Ἐμεῖς τὸ Ἄλλο, τὴ διασκορπισμένη ὕλη του κόσμου. […]

Ἡ διανόηση τῆς Ἀριστερᾶς συχνὰ εἶναι μιὰ διανόηση μικροαστική, ἀτομικιστική, δίχως ταυτότητα, δίχως βιώματα, δίχως κοινωνία μὲ τὸν παραγμένο πλοῦτο, τὸ Λόγο καὶ τὴν Πράξη τόσο τοῦ νοῦ ὅσο καὶ τοῦ πρὶν συλλογικοῦ σώματός μας, δίχως τὴ γνωριμία μὲ τὴν Ἱστορία, τὴ διάρκεια τοῦ συλλογικοῦ σώματός μας.

 


Κωστὴς Μοσκώφ, Ἡ διοργάνωση τοῦ ἐπαναστατικοῦ μας ὀνείρου, ἐκδ. Καστανιώτη

Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου 2026

«Δὲν εἶναι τμῆμα τῶν ἀγαθῶν σου αὐτὰ ποὺ δίνεις στὸν φτωχό»

 


    Γνωρίζουμε μὲ ποιὰ σταθερότητα οἱ πατέρες τῆς Ἐκκλησίας δίδαξαν ποιὰ πρέπει νὰ εἶναι ἡ στάση αὐτῶν ποὺ κατέχουν ἔναντι ἐκείνων ποὺ βρίσκονται σὲ ἀνάγκη: «Δὲν εἶναι τμῆμα τῶν ἀγαθῶν σου αὐτὰ ποὺ δίνεις στὸν φτωχό…, ἔτσι ἔλεγε ὁ ἅγιος Ἀμβρόσιος. Αὐτὸ ποὺ τοῦ δίνεις τοῦ ἀνήκει γιατὶ ἰδιοποιεῖσαι ὅ,τι δόθηκε γιὰ ὅλους. Ἡ γῆ δόθηκε γιὰ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους καὶ ὄχι μόνο γιὰ τοὺς πλούσιους».

Ἡ ἀτομικὴ ἰδιοκτησία δηλαδὴ δὲν ἀποτελεῖ γιὰ κανέναν δικαίωμα ἀπόλυτο καὶ χωρὶς προϋποθέσεις. Δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος νὰ κρατᾶς γιὰ ἀποκλειστική σου χρήση αὐτὸ ποὺ ξεπερνᾶ τὴν προσωπική σου ἀνάγκη, ὅταν οἱ ἄλλοι δὲν ἔχουν τὰ ἀπαραίτητα.

Μὲ μιὰ λέξη: Τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας δὲν πρέπει ποτὲ νὰ ἀσκεῖται ἐπὶ ζημία τῆς κοινῆς ὠ
φέλειας κατὰ τὴν παραδοσιακὴ διδασκαλία τῶν μεγάλων πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν μεγάλων θεολόγων.

[…] ἐμεῖς οἱ χριστιανοί, κάναμε τὴ θρησκεία, γιὰ ἕνα μεγάλο διάστημα, τὸ ὄπιο τοῦ λαοῦ καὶ γινήκαμε συνένοχοι φοβερῶν ἀδικιῶν ποὺ διαρκοῦν ἀκόμα, συντρίβοντας ἔτσι τὶς μάζες τῆς ἠπείρου μας.

Τέτοια λάθη ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν Χριστιανῶν ὁδήγησαν τὸν Μὰρξ νὰ φαντασθῆ πὼς ἡ θρησκεία ἀπὸ τὴν ἴδια της τὴ φύση εἶναι ἀλλοτριωμένη καὶ ἀλλοτριωτική.

 

Ντὸν Χέλντερ Καμάρα, Δημοκρατία, Πανεπιστήμιο, Ἀνάπτυξη, μτφρ. Ἑ. Ὀρεινοῦ, ἐκδ. Μήνυμα, 1974

  

Κυριακή 14 Ιουνίου 2026

σοσιαλισμός καὶ θρησκευτικὴ συνείδηση

 

«Ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐγωιστῆ ἀνθρώπου εἶναι ἡ βάση καὶ ὁ ἀπαραίτητος ὅρος τοῦ ἀστικοῦ κράτους».

Κὰρλ Μὰρξ

Ὅσον ἀφορᾶ στὴν ἀνάπτυξη τῆς θρησκευτικῆς συνείδησης, δὲν δεχόμαστε τὴν ἀφελῆ καὶ λανθασμένη ἀντίληψη κατὰ τὴν ὁποία ἡ πρόοδος τῆς γνώσης καὶ ἡ ἀλλαγὴ τῆς κοινωνικῆς δομῆς θὰ ἦταν ἐπαρκεῖς γιὰ νὰ καθορίσουν ριζοσπαστικὲς ἀλλαγές. Αὐτὴ ἡ ἀντίληψη ποὺ ἀπορρέει ἀπὸ τὴ φιλοσοφία τοῦ διαφωτισμοῦ καὶ τοῦ ὑλισμοῦ τοῦ XVII αἰῶνα δὲν ἄντεξε στὴ δοκιμασία. Οἱ ρίζες τῆς θρησκείας εἶναι πιὸ βαθιές. […] Δὲν εἶναι ἀλήθεια ὅτι ἡ χριστιανικὴ συνείδηση στέκεται ἀπαραιτήτως ἐμπόδιο στὴν κατανόηση τῶν καθηκόντων καὶ τῶν προοπτικῶν (τῆς οἰκοδόμησης τοῦ σοσιαλισμοῦ) καὶ τῆς δέσμευσης σὲ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα. Ἀντίθετα πιστεύουμε ὅτι ἡ φιλοδοξία μιᾶς σοσιαλιστικῆς κοινωνίας ὄχι μόνον μπορεῖ νὰ ἀνοίξει τὸν δρόμο στοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἔχουν μιὰ θρησκευτικὴ πίστη, ἀλλὰ μιὰ τέτοια φιλοδοξία μπορεῖ νὰ βρεῖ ἕνα κίνητρο στὴ θρησκευτικὴ συνείδηση ἡ ὁποία καὶ ἡ ἴδια εἶναι ἀντιμέτωπη μὲ τὰ δράματα καὶ τὰ προβλήματα τοῦ σύγχρονου κόσμου […].

Palmiro Togliatti, γ. γ. Ἰταλικοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος στο Robert Crawford, Τὶ εἶναι ἡ θρησκεία, μτφρ. Μ. Μπλέτας, ἐκδ. Σαββάλας


Σάββατο 6 Ιουνίου 2026

ἡ ἔσω ὁδὸς τῆς ἀναρχίας

 


Γιὰ νὰ ἀνακτήσει τὸ ἄτομο τὴν αὐτονομία του, θὰ πρέπει νὰ ἀποσπάσει τὸν ἑαυτό του ἀπὸ τὸν ἐξωτερικὸ κόσμο καὶ νὰ στραφεῖ ἐντός του. Αὐτὴ ἡ στροφὴ πρὸς τὰ ἐντὸς περιλαμβάνει ἀκόμα καὶ ἕνα εἶδος μεταφορικῆς αὐτοκαταστροφῆς, ἀλλὰ αὐτὴ εἶναι πού, παραδόξως, ἐπιτρέπει σὲ κάποιον νὰ αἰσθανθεῖ μιὰ βαθύτερη σύνδεση μὲ τὸν κόσμο. […] Ἡ πνευματικὴ αὐτο-εξάλειψη γιὰ τὴν ὁποία μιλάει ὁ Landauer εἶναι, ταυτόχρονα, μιὰ δημιουργία ἑνὸς νέου ἑαυτοῦ ποὺ εἶναι βαθύτερα συνδεδεμένος μὲ τὴ ζωὴ καὶ τὸν κόσμο. Αὐτὴ ἡ πράξη αὐτολύτρωσης, ἢ αὐτοδημιουργίας, ἕπεται, ἀναγκαστικά, τῆς προετοιμασίας τοῦ ἐδάφους, τῆς καταστροφῆς τῶν προϋπαρχόντων ἑαυτῶν ποὺ παραμένουν προσκολλημένοι στὶς ὑπαρχουσες συνθῆκες καὶ κοινωνικὲς σχέσεις.

Saul Newman, ὁ ἀναρχο-μυστικισμὸς τοῦ Gustav Landauer καὶ ἡ κριτικὴ τῆς πολιτικῆς θεολογίας, μτφρ. Κωστὴς Ἀ. Πέτρου, ἐκδ. Firebrand

Παρασκευή 1 Μαΐου 2026

«Εἴμεθα ἐπαναστάται»


    Θέλομεν δηλαδὴ νὰ ἐπαναστατήσῃ ὁ ἐργάτης κατὰ τοῦ Κηφῆνος, ὁ Χωρικὸς κατὰ τοῦ Ἀφέντου, ὁ δοῦλος κατὰ τοῦ Κυρίου. […]

- Ἀντὶ Κυβερνητῶν καὶ Πλουσίων ἐκμεταλλευτῶν, νὰ ἔχωμεν Ἐργάτας δίδοντας ζωὴν καὶ Παράγοντας εὐτυχίαν,

- Ἀντὶ Ἀνακτόρων καὶ Κυβερνητικῶν Μεγάρων φιλοξενοῦντων τὴν πορνείαν, τὴν κλοπὴν καὶ τὸν φόνον, νὰ ἔχωμε παμμέγιστα κοινὰ Ἐργοστάσια παράγοντα δυνάμεις καὶ νεότητα […].

Οὕτως ἐννοοῦμεν τὴν Πρόοδον καὶ διὰ τῆς τοιαύτης Ἐπαναστάσεως ἐλπίζομεν τὴν ἐπιτυχίαν της, διὸ κηρυσσόμεθα Ἐπαναστάται καθ’ὁλοκλήρου τοῦ Σημερινοῦ Καθεστῶτος τῆς Ἀνθρωπότητος φθάνοντες ἔτι περαιτέρω, μέχρις Ἐπαναστάσεως κατὰ τοῦ Συμβολισμοῦ τῆς Θεότητος! Ἐπιζητοῦντες δηλ. τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ Θεοῦ ὃν κηρύσσουσι οἱ Τύραννοι καιὶ Δεσπόται διὰ τοῦ Ἀληθοῦς Θεοῦ ὃν ἐκήρυξεν ὁ Χριστὸς καὶ ὅστις καλεῖται ΘΕΟΣ ΑΓΑΠΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ καὶ ΑΛΛΗΛΟΒΟΗΘΕΙΑΣ, καὶ ὄχι Θεὸς σκλήροτητος, δακρύων, καὶ δουλείας.

 

Μαρίνος Ἀντύπας, ἐφημ.  Ἀνάστασις, ἀρ. 25 (17-09-1905), 1.

Κυριακή 5 Απριλίου 2026

πρώτη καὶ δεύτερη Ἀνάσταση

 

Ἂν θεωροῦμε τὸν κόσμο, καὶ τὸν ἄνθρωπο στὸν κόσμο, ὡς δεδομένα αὐτονόητα, τότε ἀνάσταση οὔτε νοεῖται οὔτε ὑπάρχει. […]

Τὸ μεγάλο συμβὰν ποὺ πρωτίστως πρέπει νὰ βιωθεῖ στὴν ἀπερίσταλτη μυστηριακότητά του εἶναι ἡ πρώτη ἀνάσταση, δηλαδὴ ἡ ἀνάδυση τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης μέσα στὸν κόσμο. Αὐτὸ τὸ ἀρχεγονικὸ ρῖγος τῆς πρώτης ἐγέρσεως στὴν ὕπαρξη τὸ ἐβίωσε ἡ ψυχὴ σπαρακτικὰ καὶ ἐνθουσιαστικὰ κατὰ τὸν πρῶτο της καιρό. […]

Ἡ συνείδηση ποὺ θεωρεῖ τὴν ὕπαρξη αὐτονόητη τὴ θεωρεῖ καὶ νοητή. Συνεπῶς τὴν ὑπερβαίνει μὲ ἁπλὲς σκέψεις. Ἀρκεῖται νὰ πεῖ πὼς ὁ ἄνθρωπος κατάγεται ἀπὸ τὸ ζῶο γιὰ νὰ τελειώσει μιὰ γιὰ πάντα μὲ τὸ φαινόμενο τῆς συνειδήσεως στὸν κόσμο. Ἀρκεῖται νὰ πεῖ πὼς τὴ θρησκεια τὴ γέννησε ὁ φόβος καὶ ἡ ἄγνοια τῶν αἰτίων γιὰ νὰ τελειώσει μιὰ γιὰ πάντα μὲ τὸ φαινόμενο τὸ θρησκευτικό. Πρόκειται γιὰ μιὰν ἀρνητικὴ μυθολογία, ἡ ὁποία εὐτελίζει ὅ,τι στοιχειοθετεῖ τὴ μεγαλωσύνη τοῦ ἀνθρώπου. […]

Ἡ μέχρι τώρα πείρα τοῦ μεσογειακοῦ πνεύματος μᾶς ἔδειξε πὼς ἡ ψυχὴ ποὺ θὰ βιώσει τὸ θαῦμα τῆς πρώτης ἐγέρσεως στὸν κόσμο μπορεῖ νὰ εἶναι βέβαιη καὶ γιὰ τὴ δεύτερη ἔγερση. Ἡ βεβαιότητα αὐτὴ ἀντλεῖται ἀπὸ τὰ ἔγκατα τῆς ψυχῆς ποὺ ἔφτασε στὴν αὐτοσυνειδησία τοῦ ἀπερινόητου τῆς φανερώσεώς της στὸν κόσμο. Μιὰ βεβαιότητα ἐπισφαλὴς ποὺ ζητᾶ νὰ στερεωθεῖ «ἐν τοῖς λόγοις» τῆς ἔσχατης ἀρχῆς τοῦ πνεύματος, ποὺ εἶναι ὁ Θεός.

 


Χρήστου Μαλεβίτση, Ἐφημερία, ἐκδ. Ἁρμὸς

Τετάρτη 25 Μαρτίου 2026

διττὴ ἐπανάσταση

 

Ευγένιος Ντελακρουά

«Το έθνος μας πήρε τα όπλα κατά των τυράννων του. Τετρακόσια χρόνια ήμασταν σκλάβοι των Οθωμανών και τώρα γίναμε ελεύθεροι, αφού δώσαμε το αίμα μας για την ελευθερία της πατρίδας. Σε όλα τα μέρη οι Έλληνες πολεμούν για την ελευθερία τους και μόνο στα νησιά οι κοτζαμπάσηδες δεν είδαν με καλό μάτι την ανάστασιν του Γένους. Αυτοί είχαν πάντα την εξουσία τους και τα συμφέροντά τους με τους Οθωμανούς. Μαζί με τους μπέηδες και τους πασάδες μας καταπίεζαν, μας έπαιρναν το βιός μας, μας καταφρονούσαν, μας έγδυναν, μας ρουφούσαν το αίμα μας και πλούτιζαν από τον ίδρωτα μας. Αυτά τα σκυλιά θέλουν να μας σκλαβώσουν και πάλι, καταλύοντας την ελληνική διοίκηση και καλούντες τον Καπουδάν Πασά να καταλάβει το νησί μας. […] Η νήσος Άνδρος είναι και αυτή δημιούργημα της φύσεως, καθώς και όλος ο κόσμος. Αλλά όταν δημιουργήθηκε ο κόσμος, δεν υπήρχαν πλούσιοι και φτωχοί, μεγολοκτήμονες και κολλήγοι. Η ανισότητα, η ανέχεια, η δυστυχία, είναι δημιουργήματα όχι του Θεού, αλλά αυτών που έχουν την εξουσία […]. Ο εθνικός αγώνας μας για να πάρει ουσιαστική σημασία πρέπει να ολοκληρωθεί με την κατάργηοη κάθε προνομίου και κάθε δικαιώματος, τα οποία υποβιβάζουν την πλειονότητα των γεωργών στην κατάσταση του δούλου […]».

(Η προκήρυξη συντάχτηκε στις αρχές της επανάστασης από τον Δημ. Μπαλή λαϊκό ηγέτη της Άνδρου - Δημ. Πασχάλη «Κοτσαμπάσηδες» Αθήνα 1973).

 

 

Σάββατο 7 Φεβρουαρίου 2026

Τὸ κρυμμένο μέλλον

 


Ὁ Θεὸς μιλᾶ ἄμεσα –γιὰ νὰ χρησιμοποιήσω τὴ γλῶσσα τοῦ Ἡράκλειτου– μὲ σημεῖα. Οἱ πραγματικὲς κατηγορίες καὶ οἱ πραγματικὲς έλπίδες περιέχονται μέσα στὸν κόσμο καθ’ ἑαυτόν, ὄχι μόνο ἐξαιτίας τῆς περιορισμένης μας δυνατότητας νὰ καταλάβουμε καὶ τῆς αδυναμίας μας, ἀλλὰ ἀντικειμενικὰ (an sich). Ἀκριβῶς ὁ ἀτελὴς κόσμος εἶναι γεμάτος ἀπὸ πραγματικὰ σύμβολα, πραγματικὲς ἀλληγορίες, πραγματικὰ πρότυπα. Ἡ φύση εἶναι ἡ καλυμμένη εἰκόνα τοῦ ἑαυτοῦ της, ἕνα σύμβολο ἐκ τῶν ἔνδον καὶ ὄχι μόνο γιὰ μᾶς, μιὰ ἄλληγορία τοῦ κρυμμένου της μέλλοντος. Τὰ βουνὰ καὶ ή θάλασσα εἶναι ἀντικειμενικά, πραγματικὰ σύμβολα. Κρύβουν κάτι γιὰ τὸ ὁποῖο τὰ ἴδια δὲν γνωρίζουν τίποτα, κρύβονται ἀπὸ τὸν ἑαυτό τους, εἶναι μὲ συγκεκριμένο τρόπο οὐτοπικὰ ὡς πρὸς τὸν ἑαυτό τους· ὡς πρὸς τὴν κλίση του καὶ ὡς πρὸς τὸ ὑπολανθάνον στοιχεῖο του κάτι εἶναι παρὸν ἂν καὶ στὴν πραγματικότητα δὲν ὑπάρχει. Ὅλοι μας νοσταλγοῦμε τὸ ρομαντικὸ «γαλάζιο λουλούδι». Ἡ κλίση εἶναι τὸ ἀντικειμενικό πανομοιότυπο τῆς πρόθεσης, ή ὁποία εἶναι ὑποκειμενική. Ἡ κλίση ὁδηγεῖ πρὸς αὐτὸ τὸ ὁποῖο δὲν ἔχει ἀκόμη συμβεῖ, ή πρόθεση πρὸς αύτὸ τὸ ὁποῖο δὲν εἶναι ἀκόμη γνωστό. Τὸ μόνο ἐνδιαφέρον μέρος τῆς ὀντολογίας εἶναι ἡ ὀντολογία τοῦ «ὄχι ἀκόμα». Ἡ ἐμπειρικὴ ἀλήθεια ἐκτείνεται μονάχα σὲ ὅ,τι ἤδη ὑπάρχει- δὲν περικλείει αὐτὸ ποὺ θὰ εἶναι (das fieri).

 

Ἔρνστ Μπλόχ, Οὐτοπία καὶ Ἐπανάσταση, μτφρ. Στέφανου Ροζάνη, Ἔρασμος 1985

Κυριακή 4 Ιανουαρίου 2026

ἀπὸ τὴ Madre tierra στὴν Παναγία

 


The Virgin and the zapatista

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Πνευματικότητα, πολιτική και το χαμένο μάθημα της ελληνικής Αριστεράς

Ένα μεγάλο μέρος του σύγχρονου πολιτικού λόγου –ιδίως εκείνου που αυτοπροσδιορίζεται ως «προοδευτικός»– αντιμετωπίζει την πίστη του λαού μας είτε με αμηχανία είτε με ευθεία περιφρόνηση. Η πίστη παρουσιάζεται ως κατάλοιπο του παρελθόντος, ως ιδιωτική ιδιορρυθμία ή, στη χειρότερη εκδοχή, ως εμπόδιο στον εκσυγχρονισμό και τη χειραφέτηση. Αυτή η στάση δεν είναι ουδέτερη. Παράγει πολιτικά αποτελέσματα. Και το βασικό της αποτέλεσμα είναι ότι κόβει τον δεσμό ανάμεσα στον λαό και την πολιτική. Γιατί για μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας η λαϊκή πίστη δεν είναι ιδεολογία. Δεν είναι δόγμα προς υπεράσπιση ούτε μηχανισμός εξουσίας. Είναι τρόπος ζωής. Είναι μνήμη, πένθος, γιορτή, κοινότητα. Είναι η γλώσσα με την οποία ο λαός έμαθε να αντέχει την ήττα, την κατοχή, τη φτώχεια, την απώλεια. Είναι ο τρόπος με τον οποίο έμαθε να στέκεται όρθιος όταν όλα γύρω του κατέρρεαν.

Όταν αυτή η πίστη λοιδορείται, δεν αποδυναμώνεται η Εκκλησία ως θεσμός εξουσίας. Αποξενώνεται ο ίδιος ο λαός από τον συλλογικό του εαυτό. Και τότε η πολιτική μένει χωρίς κοινωνικό σώμα, χωρίς ρίζες, χωρίς μνήμη, χωρίς εμπιστοσύνη. Ό,τι καλύτερο για τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, δηλαδή.

Το μάθημα των Ζαπατίστας

Ένα από τα λιγότερο κατανοημένα –και συχνά αποσιωπημένα– στοιχεία της εμπειρίας των Ζαπατίστας στην επαρχία Τσιάπας είναι ότι δεν αρνήθηκαν τις τοπικές πνευματικές και θρησκευτικές παραδόσεις των ιθαγενών κοινοτήτων. Δεν τις θεώρησαν «οπισθοδρομικές», ούτε εμπόδιο στον πολιτικό αγώνα. Αντίθετα, τις ενσωμάτωσαν πολιτικά, τις μετέτρεψαν σε έδαφος συλλογικής αξιοπρέπειας, κοινοτικής συνοχής και αντίστασης.

Για τους Ζαπατίστας: Η Γη (Madre Tierra) είναι ζωντανό ον, όχι πόρος. Ο κόσμος είναι σχέση, όχι αντικείμενο. Ο χρόνος είναι κυκλικός, όχι γραμμικός. Το άτομο δεν νοείται έξω από το κοινό (la comunidad). Η πνευματικότητα δεν είναι ιδιωτική πίστη, αλλά τρόπος ζωής.

Οι Ζαπατίστας κατάλαβαν κάτι απλό αλλά βαθύ: ένας λαός δεν χειραφετείται όταν λοιδορείται. Δεν ζήτησαν από τις κοινότητες να αποκοπούν από την κοσμοαντίληψή τους για να γίνουν «σύγχρονες». Δεν επέβαλαν έναν εισαγόμενο, άθεο ή τεχνοκρατικό λόγο. Είπαν: αγωνιστείτε από εκεί που είστε. Γι’ αυτό και το κεντρικό τους σύνθημα, «να κυβερνάς υπακούοντας», δεν είναι απλώς πολιτική θέση. Είναι ηθική στάση. Ριζωμένη σε μια πνευματικότητα όπου η εξουσία δεν νοείται ως κυριαρχία, αλλά ως διακονία.

Η ορθόδοξη παρανόηση

Στην Ελλάδα κυριαρχεί μια βαθιά παρανόηση: ότι η Ορθοδοξία ως λαϊκή πνευματικότητα είναι ταυτισμένη με τον αυταρχισμό, τον εθνικισμό ή τη συντήρηση. Όμως στον πυρήνα της, η ορθόδοξη θεολογία δεν μιλά για έναν Θεό-αφέντη. Μιλά για έναν Θεό της κένωσης, της αγάπης, της σχέσης. Έναν Θεό που δεν επιβάλλεται, αλλά προσκαλεί. Που δεν κυβερνά με φόβο, αλλά με ελευθερία.

Αυτός ο Θεός δεν είναι ο προτεσταντικός Θεός της Δύσης και δεν έχει καμία συγγένεια με την αγορά, την πειθαρχία, τον ανταγωνισμό. Αντίθετα, βρίσκεται πιο κοντά σε εκείνη τη ζαπατιστική πνευματικότητα που βλέπει το ιερό μέσα στο κοινό, στη γη, στη φροντίδα, στη συλλογική απόφαση.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι η πίστη. Το πρόβλημα είναι η εργαλειοποίησή της: είτε από την εξουσία, είτε από την αντίδραση, είτε από μια πολιτική που φοβάται να μιλήσει τη γλώσσα του λαού.

Η αποικιοκρατικοποιημένη διανόηση

Σε πλήρη αντίθεση με τους Ζαπατίστας, ένα μεγάλο τμήμα της ελληνικής αριστερής διανόησης λειτούργησε τις τελευταίες δεκαετίες ως φορέας εσωτερικευμένης αποικιοκρατίας. Υιοθέτησε άκριτα εισαγόμενα σχήματα, γλώσσες και ιεραρχίες «προόδου», αντιμετωπίζοντας τη λαϊκή πίστη, την οικογένεια, την πατρίδα και τις μορφές κοινοτικής ζωής όχι ως πεδία πολιτικού μετασχηματισμού, αλλά ως βάρη προς εξάλειψη.

Έτσι, αντί να συγκρουστεί με την εξουσία, συγκρούστηκε με τον ίδιο τον λαό. Αντί να αποδομήσει την κυριαρχία, αποδόμησε τη λαϊκή αυτοεκτίμηση. Έγινε μεταφραστής ξένων λόγων προς έναν λαό που δεν αναγνώριζε τον εαυτό του σε αυτούς. Και όταν ο λαός δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του στον λόγο που του απευθύνεται, δεν χειραφετείται· αποσύρεται.

Τι σημαίνει πολιτική με ρίζες

Κάτι αντίστοιχο με την εμπειρία των Ζαπατίστας θα μπορούσε να συμβεί και εδώ. Όχι με θεοκρατικά σχήματα. Όχι με κρατικοεκκλησιαστικές συγχωνεύσεις. Αλλά με μια πολιτική που δεν ντρέπεται για τη λαϊκή πίστη, δεν την ιδιοποιείται, δεν τη γελοιοποιεί και δεν την αφήνει έρμαιο των πιο σκοτεινών εκδοχών της. Μια πολιτική που καταλαβαίνει ότι η επανιεροποίηση της συλλογικής ζωής –της πατρίδας ως κοινότητας ευθύνης, της οικογένειας ως χώρου φροντίδας, της πίστης ως ηθικού ορίου στην εξουσία– μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην πλήρη εμπορευματοποίηση του ανθρώπου.

Γιατί χωρίς σεβασμό, δεν υπάρχει χειραφέτηση.

Οι Ζαπατίστας μας θυμίζουν κάτι κρίσιμο: η αλλαγή δεν ξεκινά από την άρνηση της ταυτότητας, αλλά από τη μετατόπισή της προς την αξιοπρέπεια και το Κοινό. Δεν αλλάζεις τον κόσμο ξεριζώνοντας τον άνθρωπο από τον εαυτό του. Τον αλλάζεις βοηθώντας τον να σταθεί όρθιος και να αντισταθεί απο εκεί όπου βρίσκει απάγκιο και παρηγοριά. Και όποιος θέλει να μιλήσει στον λαό, δεν μπορεί να ξεκινά λέγοντάς του ότι όσα τον κράτησαν όρθιο είναι «πρόβλημα».