«Δὲν εἶναι τμῆμα τῶν ἀγαθῶν σου αὐτὰ ποὺ δίνεις στὸν φτωχό»

 

    Γνωρίζουμε μὲ ποιὰ σταθερότητα οἱ πατέρες τῆς Ἐκκλησίας δίδαξαν ποιὰ πρέπει νὰ εἶναι ἡ στάση αὐτῶν ποὺ κατέχουν ἔναντι ἐκείνων ποὺ βρίσκονται σὲ ἀνάγκη: «Δὲν εἶναι τμῆμα τῶν ἀγαθῶν σου αὐτὰ ποὺ δίνεις στὸν φτωχό…, ἔτσι ἔλεγε ὁ ἅγιος Ἀμβρόσιος. Αὐτὸ ποὺ τοῦ δίνεις τοῦ ἀνήκει γιατὶ ἰδιοποιεῖσαι ὅ,τι δόθηκε γιὰ ὅλους. Ἡ γῆ δόθηκε γιὰ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους καὶ ὄχι μόνο γιὰ τοὺς πλούσιους».

Ἡ ἀτομικὴ ἰδιοκτησία δηλαδὴ δὲν ἀποτελεῖ γιὰ κανέναν δικαίωμα ἀπόλυτο καὶ χωρὶς προϋποθέσεις. Δὲν ὑπάρχει κανένας λόγος νὰ κρατᾶς γιὰ ἀποκλειστική σου χρήση αὐτὸ ποὺ ξεπερνᾶ τὴν προσωπική σου ἀνάγκη, ὅταν οἱ ἄλλοι δὲν ἔχουν τὰ ἀπαραίτητα.

Μὲ μιὰ λέξη: Τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας δὲν πρέπει ποτὲ νὰ ἀσκεῖται ἐπὶ ζημία τῆς κοινῆς ὠ
φέλειας κατὰ τὴν παραδοσιακὴ διδασκαλία τῶν μεγάλων πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν μεγάλων θεολόγων.

[…] ἐμεῖς οἱ χριστιανοί, κάναμε τὴ θρησκεία, γιὰ ἕνα μεγάλο διάστημα, τὸ ὄπιο τοῦ λαοῦ καὶ γινήκαμε συνένοχοι φοβερῶν ἀδικιῶν ποὺ διαρκοῦν ἀκόμα, συντρίβοντας ἔτσι τὶς μάζες τῆς ἠπείρου μας.

Τέτοια λάθη ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῶν Χριστιανῶν ὁδήγησαν τὸν Μὰρξ νὰ φαντασθῆ πὼς ἡ θρησκεία ἀπὸ τὴν ἴδια της τὴ φύση εἶναι ἀλλοτριωμένη καὶ ἀλλοτριωτική.

 

Ντὸν Χέλντερ Καμάρα, Δημοκρατία, Πανεπιστήμιο, Ἀνάπτυξη, μτφρ. Ἑ. Ὀρεινοῦ, ἐκδ. Μήνυμα, 1974

  

σοσιαλισμός καὶ θρησκευτικὴ συνείδηση

 

«Ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐγωιστῆ ἀνθρώπου εἶναι ἡ βάση καὶ ὁ ἀπαραίτητος ὅρος τοῦ ἀστικοῦ κράτους».

Κὰρλ Μὰρξ

Ὅσον ἀφορᾶ στὴν ἀνάπτυξη τῆς θρησκευτικῆς συνείδησης, δὲν δεχόμαστε τὴν ἀφελῆ καὶ λανθασμένη ἀντίληψη κατὰ τὴν ὁποία ἡ πρόοδος τῆς γνώσης καὶ ἡ ἀλλαγὴ τῆς κοινωνικῆς δομῆς θὰ ἦταν ἐπαρκεῖς γιὰ νὰ καθορίσουν ριζοσπαστικὲς ἀλλαγές. Αὐτὴ ἡ ἀντίληψη ποὺ ἀπορρέει ἀπὸ τὴ φιλοσοφία τοῦ διαφωτισμοῦ καὶ τοῦ ὑλισμοῦ τοῦ XVII αἰῶνα δὲν ἄντεξε στὴ δοκιμασία. Οἱ ρίζες τῆς θρησκείας εἶναι πιὸ βαθιές. […] Δὲν εἶναι ἀλήθεια ὅτι ἡ χριστιανικὴ συνείδηση στέκεται ἀπαραιτήτως ἐμπόδιο στὴν κατανόηση τῶν καθηκόντων καὶ τῶν προοπτικῶν (τῆς οἰκοδόμησης τοῦ σοσιαλισμοῦ) καὶ τῆς δέσμευσης σὲ αὐτὸν τὸν ἀγῶνα. Ἀντίθετα πιστεύουμε ὅτι ἡ φιλοδοξία μιᾶς σοσιαλιστικῆς κοινωνίας ὄχι μόνον μπορεῖ νὰ ἀνοίξει τὸν δρόμο στοὺς ἀνθρώπους ποὺ ἔχουν μιὰ θρησκευτικὴ πίστη, ἀλλὰ μιὰ τέτοια φιλοδοξία μπορεῖ νὰ βρεῖ ἕνα κίνητρο στὴ θρησκευτικὴ συνείδηση ἡ ὁποία καὶ ἡ ἴδια εἶναι ἀντιμέτωπη μὲ τὰ δράματα καὶ τὰ προβλήματα τοῦ σύγχρονου κόσμου […].

Palmiro Togliatti, γ. γ. Ἰταλικοῦ Κομμουνιστικοῦ Κόμματος στο Robert Crawford, Τὶ εἶναι ἡ θρησκεία, μτφρ. Μ. Μπλέτας, ἐκδ. Σαββάλας

ἡ ἔσω ὁδὸς τῆς ἀναρχίας

 

Γιὰ νὰ ἀνακτήσει τὸ ἄτομο τὴν αὐτονομία του, θὰ πρέπει νὰ ἀποσπάσει τὸν ἑαυτό του ἀπὸ τὸν ἐξωτερικὸ κόσμο καὶ νὰ στραφεῖ ἐντός του. Αὐτὴ ἡ στροφὴ πρὸς τὰ ἐντὸς περιλαμβάνει ἀκόμα καὶ ἕνα εἶδος μεταφορικῆς αὐτοκαταστροφῆς, ἀλλὰ αὐτὴ εἶναι πού, παραδόξως, ἐπιτρέπει σὲ κάποιον νὰ αἰσθανθεῖ μιὰ βαθύτερη σύνδεση μὲ τὸν κόσμο. […] Ἡ πνευματικὴ αὐτο-εξάλειψη γιὰ τὴν ὁποία μιλάει ὁ Landauer εἶναι, ταυτόχρονα, μιὰ δημιουργία ἑνὸς νέου ἑαυτοῦ ποὺ εἶναι βαθύτερα συνδεδεμένος μὲ τὴ ζωὴ καὶ τὸν κόσμο. Αὐτὴ ἡ πράξη αὐτολύτρωσης, ἢ αὐτοδημιουργίας, ἕπεται, ἀναγκαστικά, τῆς προετοιμασίας τοῦ ἐδάφους, τῆς καταστροφῆς τῶν προϋπαρχόντων ἑαυτῶν ποὺ παραμένουν προσκολλημένοι στὶς ὑπαρχουσες συνθῆκες καὶ κοινωνικὲς σχέσεις.

Saul Newman, ὁ ἀναρχο-μυστικισμὸς τοῦ Gustav Landauer καὶ ἡ κριτικὴ τῆς πολιτικῆς θεολογίας, μτφρ. Κωστὴς Ἀ. Πέτρου, ἐκδ. Firebrand

«Εἴμεθα ἐπαναστάται»

    Θέλομεν δηλαδὴ νὰ ἐπαναστατήσῃ ὁ ἐργάτης κατὰ τοῦ Κηφῆνος, ὁ Χωρικὸς κατὰ τοῦ Ἀφέντου, ὁ δοῦλος κατὰ τοῦ Κυρίου. […]

- Ἀντὶ Κυβερνητῶν καὶ Πλουσίων ἐκμεταλλευτῶν, νὰ ἔχωμεν Ἐργάτας δίδοντας ζωὴν καὶ Παράγοντας εὐτυχίαν,

- Ἀντὶ Ἀνακτόρων καὶ Κυβερνητικῶν Μεγάρων φιλοξενοῦντων τὴν πορνείαν, τὴν κλοπὴν καὶ τὸν φόνον, νὰ ἔχωμε παμμέγιστα κοινὰ Ἐργοστάσια παράγοντα δυνάμεις καὶ νεότητα […].

Οὕτως ἐννοοῦμεν τὴν Πρόοδον καὶ διὰ τῆς τοιαύτης Ἐπαναστάσεως ἐλπίζομεν τὴν ἐπιτυχίαν της, διὸ κηρυσσόμεθα Ἐπαναστάται καθ’ὁλοκλήρου τοῦ Σημερινοῦ Καθεστῶτος τῆς Ἀνθρωπότητος φθάνοντες ἔτι περαιτέρω, μέχρις Ἐπαναστάσεως κατὰ τοῦ Συμβολισμοῦ τῆς Θεότητος! Ἐπιζητοῦντες δηλ. τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ Θεοῦ ὃν κηρύσσουσι οἱ Τύραννοι καιὶ Δεσπόται διὰ τοῦ Ἀληθοῦς Θεοῦ ὃν ἐκήρυξεν ὁ Χριστὸς καὶ ὅστις καλεῖται ΘΕΟΣ ΑΓΑΠΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ καὶ ΑΛΛΗΛΟΒΟΗΘΕΙΑΣ, καὶ ὄχι Θεὸς σκλήροτητος, δακρύων, καὶ δουλείας.

 

Μαρίνος Ἀντύπας, ἐφημ.  Ἀνάστασις, ἀρ. 25 (17-09-1905), 1.

πρώτη καὶ δεύτερη Ἀνάσταση

 

Ἂν θεωροῦμε τὸν κόσμο, καὶ τὸν ἄνθρωπο στὸν κόσμο, ὡς δεδομένα αὐτονόητα, τότε ἀνάσταση οὔτε νοεῖται οὔτε ὑπάρχει. […]

Τὸ μεγάλο συμβὰν ποὺ πρωτίστως πρέπει νὰ βιωθεῖ στὴν ἀπερίσταλτη μυστηριακότητά του εἶναι ἡ πρώτη ἀνάσταση, δηλαδὴ ἡ ἀνάδυση τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης μέσα στὸν κόσμο. Αὐτὸ τὸ ἀρχεγονικὸ ρῖγος τῆς πρώτης ἐγέρσεως στὴν ὕπαρξη τὸ ἐβίωσε ἡ ψυχὴ σπαρακτικὰ καὶ ἐνθουσιαστικὰ κατὰ τὸν πρῶτο της καιρό. […]

Ἡ συνείδηση ποὺ θεωρεῖ τὴν ὕπαρξη αὐτονόητη τὴ θεωρεῖ καὶ νοητή. Συνεπῶς τὴν ὑπερβαίνει μὲ ἁπλὲς σκέψεις. Ἀρκεῖται νὰ πεῖ πὼς ὁ ἄνθρωπος κατάγεται ἀπὸ τὸ ζῶο γιὰ νὰ τελειώσει μιὰ γιὰ πάντα μὲ τὸ φαινόμενο τῆς συνειδήσεως στὸν κόσμο. Ἀρκεῖται νὰ πεῖ πὼς τὴ θρησκεια τὴ γέννησε ὁ φόβος καὶ ἡ ἄγνοια τῶν αἰτίων γιὰ νὰ τελειώσει μιὰ γιὰ πάντα μὲ τὸ φαινόμενο τὸ θρησκευτικό. Πρόκειται γιὰ μιὰν ἀρνητικὴ μυθολογία, ἡ ὁποία εὐτελίζει ὅ,τι στοιχειοθετεῖ τὴ μεγαλωσύνη τοῦ ἀνθρώπου. […]

Ἡ μέχρι τώρα πείρα τοῦ μεσογειακοῦ πνεύματος μᾶς ἔδειξε πὼς ἡ ψυχὴ ποὺ θὰ βιώσει τὸ θαῦμα τῆς πρώτης ἐγέρσεως στὸν κόσμο μπορεῖ νὰ εἶναι βέβαιη καὶ γιὰ τὴ δεύτερη ἔγερση. Ἡ βεβαιότητα αὐτὴ ἀντλεῖται ἀπὸ τὰ ἔγκατα τῆς ψυχῆς ποὺ ἔφτασε στὴν αὐτοσυνειδησία τοῦ ἀπερινόητου τῆς φανερώσεώς της στὸν κόσμο. Μιὰ βεβαιότητα ἐπισφαλὴς ποὺ ζητᾶ νὰ στερεωθεῖ «ἐν τοῖς λόγοις» τῆς ἔσχατης ἀρχῆς τοῦ πνεύματος, ποὺ εἶναι ὁ Θεός.

 

Χρήστου Μαλεβίτση, Ἐφημερία, ἐκδ. Ἁρμὸς

διττὴ ἐπανάσταση

 

Ευγένιος Ντελακρουά

«Το έθνος μας πήρε τα όπλα κατά των τυράννων του. Τετρακόσια χρόνια ήμασταν σκλάβοι των Οθωμανών και τώρα γίναμε ελεύθεροι, αφού δώσαμε το αίμα μας για την ελευθερία της πατρίδας. Σε όλα τα μέρη οι Έλληνες πολεμούν για την ελευθερία τους και μόνο στα νησιά οι κοτζαμπάσηδες δεν είδαν με καλό μάτι την ανάστασιν του Γένους. Αυτοί είχαν πάντα την εξουσία τους και τα συμφέροντά τους με τους Οθωμανούς. Μαζί με τους μπέηδες και τους πασάδες μας καταπίεζαν, μας έπαιρναν το βιός μας, μας καταφρονούσαν, μας έγδυναν, μας ρουφούσαν το αίμα μας και πλούτιζαν από τον ίδρωτα μας. Αυτά τα σκυλιά θέλουν να μας σκλαβώσουν και πάλι, καταλύοντας την ελληνική διοίκηση και καλούντες τον Καπουδάν Πασά να καταλάβει το νησί μας. […] Η νήσος Άνδρος είναι και αυτή δημιούργημα της φύσεως, καθώς και όλος ο κόσμος. Αλλά όταν δημιουργήθηκε ο κόσμος, δεν υπήρχαν πλούσιοι και φτωχοί, μεγολοκτήμονες και κολλήγοι. Η ανισότητα, η ανέχεια, η δυστυχία, είναι δημιουργήματα όχι του Θεού, αλλά αυτών που έχουν την εξουσία […]. Ο εθνικός αγώνας μας για να πάρει ουσιαστική σημασία πρέπει να ολοκληρωθεί με την κατάργηοη κάθε προνομίου και κάθε δικαιώματος, τα οποία υποβιβάζουν την πλειονότητα των γεωργών στην κατάσταση του δούλου […]».

(Η προκήρυξη συντάχτηκε στις αρχές της επανάστασης από τον Δημ. Μπαλή λαϊκό ηγέτη της Άνδρου - Δημ. Πασχάλη «Κοτσαμπάσηδες» Αθήνα 1973).

 

 

Τὸ κρυμμένο μέλλον

 

Ὁ Θεὸς μιλᾶ ἄμεσα –γιὰ νὰ χρησιμοποιήσω τὴ γλῶσσα τοῦ Ἡράκλειτου– μὲ σημεῖα. Οἱ πραγματικὲς κατηγορίες καὶ οἱ πραγματικὲς έλπίδες περιέχονται μέσα στὸν κόσμο καθ’ ἑαυτόν, ὄχι μόνο ἐξαιτίας τῆς περιορισμένης μας δυνατότητας νὰ καταλάβουμε καὶ τῆς αδυναμίας μας, ἀλλὰ ἀντικειμενικὰ (an sich). Ἀκριβῶς ὁ ἀτελὴς κόσμος εἶναι γεμάτος ἀπὸ πραγματικὰ σύμβολα, πραγματικὲς ἀλληγορίες, πραγματικὰ πρότυπα. Ἡ φύση εἶναι ἡ καλυμμένη εἰκόνα τοῦ ἑαυτοῦ της, ἕνα σύμβολο ἐκ τῶν ἔνδον καὶ ὄχι μόνο γιὰ μᾶς, μιὰ ἄλληγορία τοῦ κρυμμένου της μέλλοντος. Τὰ βουνὰ καὶ ή θάλασσα εἶναι ἀντικειμενικά, πραγματικὰ σύμβολα. Κρύβουν κάτι γιὰ τὸ ὁποῖο τὰ ἴδια δὲν γνωρίζουν τίποτα, κρύβονται ἀπὸ τὸν ἑαυτό τους, εἶναι μὲ συγκεκριμένο τρόπο οὐτοπικὰ ὡς πρὸς τὸν ἑαυτό τους· ὡς πρὸς τὴν κλίση του καὶ ὡς πρὸς τὸ ὑπολανθάνον στοιχεῖο του κάτι εἶναι παρὸν ἂν καὶ στὴν πραγματικότητα δὲν ὑπάρχει. Ὅλοι μας νοσταλγοῦμε τὸ ρομαντικὸ «γαλάζιο λουλούδι». Ἡ κλίση εἶναι τὸ ἀντικειμενικό πανομοιότυπο τῆς πρόθεσης, ή ὁποία εἶναι ὑποκειμενική. Ἡ κλίση ὁδηγεῖ πρὸς αὐτὸ τὸ ὁποῖο δὲν ἔχει ἀκόμη συμβεῖ, ή πρόθεση πρὸς αύτὸ τὸ ὁποῖο δὲν εἶναι ἀκόμη γνωστό. Τὸ μόνο ἐνδιαφέρον μέρος τῆς ὀντολογίας εἶναι ἡ ὀντολογία τοῦ «ὄχι ἀκόμα». Ἡ ἐμπειρικὴ ἀλήθεια ἐκτείνεται μονάχα σὲ ὅ,τι ἤδη ὑπάρχει- δὲν περικλείει αὐτὸ ποὺ θὰ εἶναι (das fieri).

 

Ἔρνστ Μπλόχ, Οὐτοπία καὶ Ἐπανάσταση, μτφρ. Στέφανου Ροζάνη, Ἔρασμος 1985

ἀπὸ τὴ Madre tierra στὴν Παναγία

 

The Virgin and the zapatista

του Αντώνη Ανδρουλιδάκη

Πνευματικότητα, πολιτική και το χαμένο μάθημα της ελληνικής Αριστεράς

Ένα μεγάλο μέρος του σύγχρονου πολιτικού λόγου –ιδίως εκείνου που αυτοπροσδιορίζεται ως «προοδευτικός»– αντιμετωπίζει την πίστη του λαού μας είτε με αμηχανία είτε με ευθεία περιφρόνηση. Η πίστη παρουσιάζεται ως κατάλοιπο του παρελθόντος, ως ιδιωτική ιδιορρυθμία ή, στη χειρότερη εκδοχή, ως εμπόδιο στον εκσυγχρονισμό και τη χειραφέτηση. Αυτή η στάση δεν είναι ουδέτερη. Παράγει πολιτικά αποτελέσματα. Και το βασικό της αποτέλεσμα είναι ότι κόβει τον δεσμό ανάμεσα στον λαό και την πολιτική. Γιατί για μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας η λαϊκή πίστη δεν είναι ιδεολογία. Δεν είναι δόγμα προς υπεράσπιση ούτε μηχανισμός εξουσίας. Είναι τρόπος ζωής. Είναι μνήμη, πένθος, γιορτή, κοινότητα. Είναι η γλώσσα με την οποία ο λαός έμαθε να αντέχει την ήττα, την κατοχή, τη φτώχεια, την απώλεια. Είναι ο τρόπος με τον οποίο έμαθε να στέκεται όρθιος όταν όλα γύρω του κατέρρεαν.

Όταν αυτή η πίστη λοιδορείται, δεν αποδυναμώνεται η Εκκλησία ως θεσμός εξουσίας. Αποξενώνεται ο ίδιος ο λαός από τον συλλογικό του εαυτό. Και τότε η πολιτική μένει χωρίς κοινωνικό σώμα, χωρίς ρίζες, χωρίς μνήμη, χωρίς εμπιστοσύνη. Ό,τι καλύτερο για τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, δηλαδή.

Το μάθημα των Ζαπατίστας

Ένα από τα λιγότερο κατανοημένα –και συχνά αποσιωπημένα– στοιχεία της εμπειρίας των Ζαπατίστας στην επαρχία Τσιάπας είναι ότι δεν αρνήθηκαν τις τοπικές πνευματικές και θρησκευτικές παραδόσεις των ιθαγενών κοινοτήτων. Δεν τις θεώρησαν «οπισθοδρομικές», ούτε εμπόδιο στον πολιτικό αγώνα. Αντίθετα, τις ενσωμάτωσαν πολιτικά, τις μετέτρεψαν σε έδαφος συλλογικής αξιοπρέπειας, κοινοτικής συνοχής και αντίστασης.

Για τους Ζαπατίστας: Η Γη (Madre Tierra) είναι ζωντανό ον, όχι πόρος. Ο κόσμος είναι σχέση, όχι αντικείμενο. Ο χρόνος είναι κυκλικός, όχι γραμμικός. Το άτομο δεν νοείται έξω από το κοινό (la comunidad). Η πνευματικότητα δεν είναι ιδιωτική πίστη, αλλά τρόπος ζωής.

Οι Ζαπατίστας κατάλαβαν κάτι απλό αλλά βαθύ: ένας λαός δεν χειραφετείται όταν λοιδορείται. Δεν ζήτησαν από τις κοινότητες να αποκοπούν από την κοσμοαντίληψή τους για να γίνουν «σύγχρονες». Δεν επέβαλαν έναν εισαγόμενο, άθεο ή τεχνοκρατικό λόγο. Είπαν: αγωνιστείτε από εκεί που είστε. Γι’ αυτό και το κεντρικό τους σύνθημα, «να κυβερνάς υπακούοντας», δεν είναι απλώς πολιτική θέση. Είναι ηθική στάση. Ριζωμένη σε μια πνευματικότητα όπου η εξουσία δεν νοείται ως κυριαρχία, αλλά ως διακονία.

Η ορθόδοξη παρανόηση

Στην Ελλάδα κυριαρχεί μια βαθιά παρανόηση: ότι η Ορθοδοξία ως λαϊκή πνευματικότητα είναι ταυτισμένη με τον αυταρχισμό, τον εθνικισμό ή τη συντήρηση. Όμως στον πυρήνα της, η ορθόδοξη θεολογία δεν μιλά για έναν Θεό-αφέντη. Μιλά για έναν Θεό της κένωσης, της αγάπης, της σχέσης. Έναν Θεό που δεν επιβάλλεται, αλλά προσκαλεί. Που δεν κυβερνά με φόβο, αλλά με ελευθερία.

Αυτός ο Θεός δεν είναι ο προτεσταντικός Θεός της Δύσης και δεν έχει καμία συγγένεια με την αγορά, την πειθαρχία, τον ανταγωνισμό. Αντίθετα, βρίσκεται πιο κοντά σε εκείνη τη ζαπατιστική πνευματικότητα που βλέπει το ιερό μέσα στο κοινό, στη γη, στη φροντίδα, στη συλλογική απόφαση.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι η πίστη. Το πρόβλημα είναι η εργαλειοποίησή της: είτε από την εξουσία, είτε από την αντίδραση, είτε από μια πολιτική που φοβάται να μιλήσει τη γλώσσα του λαού.

Η αποικιοκρατικοποιημένη διανόηση

Σε πλήρη αντίθεση με τους Ζαπατίστας, ένα μεγάλο τμήμα της ελληνικής αριστερής διανόησης λειτούργησε τις τελευταίες δεκαετίες ως φορέας εσωτερικευμένης αποικιοκρατίας. Υιοθέτησε άκριτα εισαγόμενα σχήματα, γλώσσες και ιεραρχίες «προόδου», αντιμετωπίζοντας τη λαϊκή πίστη, την οικογένεια, την πατρίδα και τις μορφές κοινοτικής ζωής όχι ως πεδία πολιτικού μετασχηματισμού, αλλά ως βάρη προς εξάλειψη.

Έτσι, αντί να συγκρουστεί με την εξουσία, συγκρούστηκε με τον ίδιο τον λαό. Αντί να αποδομήσει την κυριαρχία, αποδόμησε τη λαϊκή αυτοεκτίμηση. Έγινε μεταφραστής ξένων λόγων προς έναν λαό που δεν αναγνώριζε τον εαυτό του σε αυτούς. Και όταν ο λαός δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του στον λόγο που του απευθύνεται, δεν χειραφετείται· αποσύρεται.

Τι σημαίνει πολιτική με ρίζες

Κάτι αντίστοιχο με την εμπειρία των Ζαπατίστας θα μπορούσε να συμβεί και εδώ. Όχι με θεοκρατικά σχήματα. Όχι με κρατικοεκκλησιαστικές συγχωνεύσεις. Αλλά με μια πολιτική που δεν ντρέπεται για τη λαϊκή πίστη, δεν την ιδιοποιείται, δεν τη γελοιοποιεί και δεν την αφήνει έρμαιο των πιο σκοτεινών εκδοχών της. Μια πολιτική που καταλαβαίνει ότι η επανιεροποίηση της συλλογικής ζωής –της πατρίδας ως κοινότητας ευθύνης, της οικογένειας ως χώρου φροντίδας, της πίστης ως ηθικού ορίου στην εξουσία– μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην πλήρη εμπορευματοποίηση του ανθρώπου.

Γιατί χωρίς σεβασμό, δεν υπάρχει χειραφέτηση.

Οι Ζαπατίστας μας θυμίζουν κάτι κρίσιμο: η αλλαγή δεν ξεκινά από την άρνηση της ταυτότητας, αλλά από τη μετατόπισή της προς την αξιοπρέπεια και το Κοινό. Δεν αλλάζεις τον κόσμο ξεριζώνοντας τον άνθρωπο από τον εαυτό του. Τον αλλάζεις βοηθώντας τον να σταθεί όρθιος και να αντισταθεί απο εκεί όπου βρίσκει απάγκιο και παρηγοριά. Και όποιος θέλει να μιλήσει στον λαό, δεν μπορεί να ξεκινά λέγοντάς του ότι όσα τον κράτησαν όρθιο είναι «πρόβλημα».

 

«Εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἐπαναστάσεων»

Van Gogh

«Εἶναι ἀλήθεια ὅτι οἱ ἀγρότες, ὁ πρωτογενὴς τομέας ποὺ στενάζει καὶ ὑποφέρει δὲν εἶναι κάτι ξένο πρὸς ἐμᾶς. Οὔτε εἶναι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εἶναι σαδιστὲς καὶ θέλουν νὰ κλείνουν τοὺς δρόμους γιὰ νὰ ταλαιπωροῦν τοὺς συνανθρώπους τους. Ἄλλωστε καὶ οἱ ἀγρότες περιμένουν τὰ παιδιά τους στὶς γιορτές, τὰ ἐγγόνια τους. Περιμένουν τοὺς οἰκείους, τοὺς συγγενεῖς, τοὺς φίλους καὶ κανεὶς δὲν ἔχει ὄρεξη νὰ περνάει τὶς γιορτὲς πάνω στὴν Ἐθνικὴ Ὁδὸ καὶ νὰ βρίσκεται ἐκεῖ μὲ τὸ τρακτέρ του καὶ μὲ τὰ μηχανήματά του. Ἀλλοίμονο, δὲν θὰ πρέπει σὲ καμία περίπτωση νὰ μετατοπίσουμε τὰ ὅποια προβλήματα ἐντὸς τῆς κοινωνίας τῶν πολιτῶν καὶ νὰ στρέψουμε τὸν ἕναν ἀδελφὸ ἐναντίον τοῦ ἄλλου ἀδελφοῦ. Ἀλλὰ ἀντίθετα θὰ πρέπει νὰ ἑνώνουμε τὶς δυνάμεις μας, γιατὶ καὶ οἱ διεκδικήσεις εἶναι απαραίτητες. Δὲν εἶναι κακὸ νὰ διεκδικοῦμε καὶ ἰδιαίτερα νὰ διεκδικοῦμε ὑπὲρ τῶν ἄλλων καὶ ὄχι ὑπὲρ τῶν ἑαυτῶν μας. Μεγαλύτερη ἀξία ἔχει ἡ διεκδίκηση ἡμῶν ποὺ δὲν εἴμαστε ἀγρότες ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν, παρὰ τῶν ἀγροτῶν γιὰ τὸν ἑαυτό τους καὶ γιὰ τὰ δικά τους, ἂς τὸ ποῦμε, συμφέροντα.

Εἶναι ὑποχρέωσή μας σὰν κοινωνία καὶ σὰν ἀλληλεγγύη. Καὶ ἡ διεκδίκηση δὲν σημαίνει ἐχθρότητα οὔτε σημαίνει ἐχθροπάθεια οὔτε σημαίνει ἀμφισβήτηση. Εἶναι συνταγματικὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖο κατοχυρώνεται σὲ μιὰ εὐνομούμενη δημοκρατία καὶ νομίζω ὅτι αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ χαροποιεῖ καὶ τὴν πολιτεία. Θὰ πρέπει νὰ τὴ χαροποιεῖ ὅτι ὑπάρχουν διεκδικήσεις καὶ αὐτὲς θὰ μεταφέρονται καὶ στὴν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση καὶ νὰ ταρακουνοῦνται οἱ ἰσχυροὶ αὐτοῦ τοῦ κόσμου καὶ νὰ μὴν ξεγελιοῦνται ἀπὸ τὰ λαμπάκια τῶν Χριστουγέννων καὶ ἀπὸ τὶς διακοσμήσεις τῆς περιόδου αὐτῆς, ἀλλὰ νὰ βλέπουν στὰ πραγματικὰ προβλήματα τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τοῦ τόπου μας, τῆς πατρίδος μας ἀλλὰ καὶ γενικότερα τῆς ζωής μας.

Νομίζω ὅτι θὰ γίνουν τὰ ἀναγκαία βήματα ἀπὸ ὅλες τὶς πλευρὲς καὶ κάτι καλὸ θὰ βγεῖ. Ἐμεῖς, ὅμως, καὶ ἐγὼ προσωπικὰ συμπαρίσταμαι μὲ ὅλη μου τὴν ψυχή. Εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἀγώνων. Εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἐπαναστάσεων. Εἶμαι ὑπὲρ τῶν διεκδικήσεων. Γιατὶ ὁ ἐφησυχασμὸς δὲν κάνει ποτὲ καλὸ στὴν ἐξουσία. Ποτέ. Μιὰ δημοκρατία θέλει καὶ συμπολίτευση καὶ ἀντιπολίτευση γιὰ νὰ εἶναι ὑγιής».

 

Μητροπολίτης Φθιώτιδος Συμεὼν

ὁ προστάτης ἅγιος τῶν πρώτων Ἑλλήνων ἀναρχικῶν

 

Στὴν Ἑλλάδα τοῦ 19ου αἰώνα οἱ ἀναρχικὲς ὀμάδες δὲν ἀσχολήθηκαν ἰδιαίτερα μὲ τὴν Ἐκκλησία γιατὶ οἱ ἱερεῖς ἦταν σάρκα ἀπὸ τὴν σάρκα τοῦ λαοῦ, καθὼς δὲν πληρώνονταν ἀπὸ πουθενὰ καὶ τοὺς ζοῦσε τὸ χωριό. Γι’ αυτὸ καὶ οἱ Ἕλληνες ἀναρχικοὶ τοῦ 19ου αἰώνα ἔχουν ἕναν ἅγιο νὰ τοὺς προστατεύει. Εἶναι ὁ ἅγιος Νέστωρας ποὺ ὑπῆρξε παλαιστὴς καὶ στενὸς φίλος τοῦ ἁγίου Δημητρίου προστάτη τῆς Θεσσαλονίκης. Ὁ ἅγιος Δημήτριος γεννήθηκε τὸ δεύτερο μισὸ τοῦ 3ου αἰώνα μ.Χ. στὴ Θεσσαλονίκη. Οἱ γονεῖς του ἦταν εὐλαβεῖς καὶ εὐκατάστατοι. Ὁ «εὐσεβέστατος» Δημήτριος, ἀνατράφηκε ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσίᾳ Κυρίου καὶ ἀναδείχθηκε «διδάσκαλος τῆς πίστεως τοῦ Χριστοῦ». Σὰν χριστιανὸς τῆς τότε ἐποχῆς δὲν ἀναγνώριζε ἐξουσίες. Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη πῆγε στὴ Θεσσαλονίκη ὁ αὐτοκράτορας Μαξιμιανὸς (296 ἢ 306), προκειμένου νὰ ἀπολαύσει τοὺς ἀγῶνες ποὺ διεξάγονταν μέσα στὰ πλαίσια τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς νίκης τῶν Ρωμαίων κατὰ τῶν Σκυθῶν. Στὴν ὑποδοχὴ δὲν παραβρέθηκε ὁ ἅγιος Δημήτριος παρόλο ποὺ ἦταν δούκας τῆς Θεσσαλονίκης γιατὶ σὰν γνήσιος χριστιανὸς δὲν ἀναγνώριζε θεσμοὺς καὶ ἐξουσίες. Ἦταν «ἀναρχικός». Τότε ἔδωσε διαταγὴ νὰ φυλακιστεῖ ὁ Δημήτριος. Στοὺς ἀγῶνες λάμβανε μέρος καὶ ἕνας μεγαλόσωμος αἀθλητής, ὁ Λυαῖος, ὁ ὁποῖος εἶχε μεγάλη φήμη γιὰ τὶς ἱκανότητές του στὸ ἄθλημα τῆς πάλης. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Λυαῖος προκαλοῦσε τὰ πλήθη νὰ παλέψουν μαζί του, ἕνας ἀπὸ τοὺς φίλους τοῦ Δημητρίου, ὁ Νέστωρας, ζήτησε τὴν εὐλογία τοῦ ἁγίου, προκειμένου νὰ ἀντιμετωπίσει τὸν Λυαῖο.

Ὁ ἅγιος Δημήτριος πράγματι εὐλόγησε τὸν Νέστωρα σφραγίζοντάς τον στὸ πρόσωπο μὲ τὸ σημεῖο τοῦ τίμιου σταυροῦ καὶ λέγοντάς του: «καὶ τὸν Λυαῖο θὰ νικήσεις καὶ γιὰ τὸν Χριστὸ θὰ μαρτυρήσεις». Ἡ μάχη μὲ τὸν Λυαῖο δὲν γινόταν μὲ τὰ χέρια, ἀλλὰ μὲ μαχαίρια. Μὲ τὸ πρῶτο χτύπημα ὁ Λυαῖος ἔπεσε νεκρός. Τὸ μαχαίρι τοῦ Νέστωρα τὸν χτύπησε κατευθείαν στὴν καρδιά.

Γιατὶ ὅπως θὰ ἀποφανθεῖ ὁ συντάκτης τῆς ἀναρχικῆς ἐφημερίδας «Φῶς» τοῦ Πύργου, «οἱ ἀναρχικοὶ πάντοτε έγνώριζον νὰ μεταχειρίζονται καλῶς τὸ ἐγχειρίδιον», (Νέον Φῶς 1.1.1898, φ.5, σ.2-3).

Ἀντώνης Πέππας, Ἕλληνες ἀναρχικοί (1980 - 2015)

Μπακούνιν καὶ ὀρθόδοξη θεολογία

 

Οἱ ἐκκλησιαστικὲς δομὲς ἐξουσίας ποὺ ἐπέκρινε ὁ Μπακούνιν λειτουργοῦσαν μὲ ἕναν πολὺ καταπιεστικὸ καί, μποροῦμε νὰ προσθέσουμε, ἀντιχριστιανικὸ τρόπο. Ὑπὸ αὐτὴ τὴν ἔννοια, οἱ ἀξίες ποὺ βρίσκονται στὸν πυρήνα τῆς κριτικῆς τοῦ Μπακούνιν (συμπεριλαμβανομένης ἀκόμη καὶ τῆς ἔννοιας τῆς εἐξέγερσης, ἐφόσον εἶναι μὴ βίαιη), ἂν καὶ τυπικὰ ἀντιθρησκευτικές, ἐμφανίζονται στὴν πραγματικότητα ὡς κάτι γιὰ τὸ ὁποῖο οἱ Χριστιανοὶ μποροῦν καί, νομίζω, θὰ ἔπρεπε νὰ νιώθουν μεγάλη οἰκειότητα ὑπὸ τὶς ἴδιες ἢ παρόμοιες συνθῆκες. […] Λόγω τοῦ κοινωνικοῦ πλαισίου ἀπὸ τὸ ὁποῖο προῆλθε ὁ Μπακούνιν, ἡ ἐξέγερσή του ἐνάντια στὸ κράτος καὶ τὶς θρησκευτικὲς ἀρχὲς καὶ ἡ ἐπίθεσή του ἐνάντια στὴν πίστη στὸ ὄνομα τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς ὀρθολογικότητας ἐμφανίζονται μὲ διαφορετικὸ φῶς. Ὅλα αὐτά, ὡστόσο, δύσκολα ἀποτελοῦν κριτικὴ στὸν Χριστιανισμό. Στὴν πραγματικότητα, ἂν ὁ Μπακούνιν εἶχε ἐνδιαφερθεῖ γιὰ τὴ χριστιανικὴ παράδοση καὶ εἶχε τὴν ὑπομονὴ νὰ ἐρευνήσει τὴ θεολογία ἀπὸ πιὸ κοντά, θὰ μποροῦσε νὰ εἶχε ἐκτιμήσει κάποιες ἀπὸ τὶς ἀξίες καὶ τὶς ἰδέες τῆς χριστιανικῆς παράδοσης - ἀξίες καὶ ἰδέες ποὺ εἶναι πολὺ συμβατὲς μὲ τὰ κύρια στοιχεῖα τοῦ δικοῦ του ἐπιχειρήματος, ὅπως ἡ ἀγάπη τῆς ἐλευθερίας. Δεδομένου τοῦ ἱστορικοῦ πλαισίου καὶ τοῦ τρόπου λειτουργίας τῶν ἐκκλησιαστικῶν δομῶν στὴν ὕστερη Ρωσικὴ Αὐτοκρατορία, ἡ ἐξέγερση ἐναντίον τους ἦταν μιὰ οὐσιαστικὴ θέση ποὺ μποροῦσαν νὰ υἱοθετήσουν τόσο οἱ ἄπιστοι ἀναρχικοὶ ὅσο καὶ οἱ πιστοὶ Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί. Κάποιος θὰ πρέπει πάντα νὰ ἔχει κατὰ νοῦ ὅτι οἱ περισσότερες ἀπὸ τὶς ἱστορικὲς ἐκδηλώσεις τοῦ Χριστιανισμοῦ σπάνια ἔχουν βοηθήσει στὴν προσπάθεια ἑνὸς ἀτόμου νὰ ἀγκαλιάσει καὶ νὰ κατανοήσει τὸν Χριστιανισμό. Ἂν κάποιος ἐπιδιώκει εἰλικρινὰ τὴν ἐλευθερία, ἐνῶ ταυτόχρονα ἐξετάζει τὶς ἱστορικὲς καὶ θεσμικὲς ἐκδηλώσεις τοῦ Χριστιανισμοῦ, μπορεῖ εὔκολα νὰ καταλήξει στὸν ἀθεϊσμὸ - καὶ αὐτὸ ἔχει συμβεῖ συχνά. Ὡστόσο, τὸ νὰ ἀπορρίπτει κανεῖς τὸν Χριστιανισμὸ λόγω καταπιεστικῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ πολιτικῶν δομῶν ἐξουσίας – δομῶν ποὺ ἀποκλίνουν ἔντονα ἀπὸ τὸν Χριστιανισμὸ - μοῦ φαίνεται ἐξίσου λογικὸ μὲ τὸ νὰ ἀπορρίπτει κανεῖς τὶς ἀριστερὲς ἰδέες ἐπειδὴ ὑπῆρχε ὁ Στάλιν καὶ ὑπῆρχαν οἱ Μπολσεβίκοι. Εἶναι ἡ ἴδια παράδοξη λογικὴ ποὺ λειτουργεῖ ὅταν οἱ ἄνθρωποι ἀπορρίπτουν τὴ δημοκρατία ὡς τέτοια ἐπειδὴ ὁρισμένες δυτικὲς χῶρες, μὲ τὸ σύνθημα τῆς «ἐπιβολῆς τῆς δημοκρατίας», ἐξαπολύουν ἐπιθετικὲς στρατιωτικὲς ἐκστρατεῖες γιὰ νὰ καταλάβουν ἄλλες χῶρες καὶ νὰ ἐκμεταλλευτοῦν τοὺς ἐνεργειακούς τους πόρους. Σὲ ὅλες αὐτὲς τὶς περιπτώσεις, συγκεκριμένες ἰδέες ἀπορρίπτονται λόγω κάποιας αἰτίας πού, στὴν πραγματικότητα, εἶναι ἀντίθετη μὲ τὴν ἀρχικὴ πρόθεση τῶν ἰδεῶν.

Davor Džalto, Anarchy and the Kingdom of God, From Eschatology to Orthodox Political Theology and Back, New York,  2021

Ἡ πλεονεξία εἶναι φόνος

Αὐτὸς ποὺ έχει τὴν ἐξουσία νὰ θεραπεύσει τὸ κακὸ τῆς πείνας, ἀλλὰ μὲ τὴ θέλησή του τὸ αναβάλλει, ἐπειδὴ θεωρεῖ τὴν πλεονεξία του σπουδαιότερη, θὰ μποροῦσε κάλλιστα νὰ καταδικάζεται μὲ αυτόὺς ποὺ διαπράττουν φόνο. […] Αὐτὸς ποὺ δὲν συντρέχει καὶ δὲν κάνει δικές του τὶς ανάγκες τοῦ διπλανοῦ του καὶ ὁ τσιγκούνης καταδικάζεται πρῶτος απ’ ὅλους τοὺς ἁμαρτωλούς.  

Μ. Βασιλείου, Ἐν λιμῷ καὶ αὐχμῷ

ἀπὸ τὴ μεταφυσικὴ τοῦ χορτασμοῦ στὴ φυσικὴ τῆς μοιρασιᾶς

Ὁ χορτασμὸς τῶν πεντακισχιλίων εἶναι μιὰ εἰκόνα γιὰ τὴ διαχείριση τοῦ κοινωνικοῦ προβλήματος. Ὁ Χριστὸς δὲν προσεύχεται γιὰ κάποια μαγικὴ λύση. Εὐλογεῖ τὰ ἀπειροελάχιστα τρόφιμα, δηλαδὴ τὰ μεταβάλλει ἀπὸ ὑλικὰ χορτασμοῦ σὲ ὑλικὰ κοινωνίας. Ὁ χορτασμὸς ἔρχεται, ἀκριβῶς ἐπειδὴ ὁ σκοπὸς τῶν λίγων τροφίμων δὲν ἦταν ὁ χορτασμός, ἀλλὰ τὸ μοίρασμα. Ἡ ἀπεύθυνση τοῦ Χριστοῦ στὸν οὐρανὸ δὲν εἶναι μετάθεση τοῦ προβλήματος στὴ μεταφυσική. Εἶναι τὸ ἄνοιγμα τοῦ κόσμου καὶ τῆς ὕλης σὲ μιὰ ἄλλη φυσική, σ' ἕναν σκοπὸ πέραν τῆς χρήσης.

«Ἡ Ἐκκλησία εἶναι στοὺς δρόμους»

 

Ο Φθιώτιδος Συμεών κατά τη χειροθεσία εις πρωτοπρεσβύτερο του π. Χρηστου Ζαρκαδούλα:

«Σε μία ατμόσφαιρα κοινωνικής αδικίας και αποκλεισμού εμφανίζονται δύο επαναστάτες, δύο αναρχικοί, οι οποίοι έτυχε να είναι γιατροί και να είναι επιστήμονες. Τον ένα τον έλεγαν Κοσμά και τον άλλον τον έλεγαν Δαμιανό και έρχονται αυτοί να σπάσουν αυτήν την ανισότητα, έρχονται στους ανθρώπους της εποχής τους και τους λένε: μη στεναχωριέστε αν δεν έχετε λεφτά, μη στεναχωριέστε αν είστε φτωχοί, εμείς είμαστε εδώ για τους φτωχούς, μη στεναχωριέστε αν αισθάνεστε αποκλεισμένοι, δεν είστε αποκλεισμένοι. Είμαστε εμείς εδώ αναργύρως, ανιδιοτελώς, χωρίς αμοιβή μονάχα γιατί αγαπάμε τον άνθρωπο και αγαπάμε τον άνθρωπο, γιατί αγαπάμε τον Θεό και επειδή αγαπάμε το Θεό, αγαπάμε τη δικαιοσύνη και επειδή αγαπάμε τον Θεό, δεν ανεχόμαστε την κοινωνική αδικία και επειδή αγαπάμε το Θεό δεν ανεχόμαστε την κοινωνική ανισότητα. (...) Είναι εφικτή η ισότητα, είναι εφικτή ίση πρόσβαση στα αγαθά, είναι εφικτή η δικαιοσύνη, δεν είναι κάτι ουτοπικό ή κάτι ανέφικτο ή κάτι που ακόμα δεν έχει ωριμάσει, γιατί λείπουν οι συνθήκες ή γιατί φταίνε οι κακοί πολίτες οι οποίοι δεν ήταν όπως έπρεπε ευσυνείδητοι, να εμπνέουν και σήμερα κοινωνικούς εργάτες μέσα στην κοινωνία, οι οποίοι δεν θέλουν να πατούν επί πτωμάτων για να προοδεύουν, οι οποίοι δεν θέλουν να βαφτίζουν βοσκοτόπια ακόμα και τις βραχονησίδες στις θάλασσες ή οτιδήποτε άλλο για να πλουτίζουν εύκολα και να κατασπαταλούν πόρους. Υπάρχουν και σήμερα ακόμη άνθρωποι, οι οποίοι θέλουν να πορεύονται με τον σταυρό και με τη λαμπάδα στο χέρι, όπως οι Άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός. (...)

Αναφερόμενος στον τιμώμενο κληρικό π. Χρήστο, ο Σεβασμιώτατος Φθιώτιδος κ. Συμεών ανέφερε:

«Αυτή την ημέρα των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού επέλεξα, για να τιμήσω έναν αγαπητό αγωνιστή κληρικό, τον ιερέα σας, αδελφό, σύντροφο και φίλο τον π. Χρήστο Ζαρκαδούλα να τιμήσω και να τον χειροθετήσω πρωτοπρεσβύτερο όχι μόνο για τους λόγους τους προφανείς εκκλησιαστικούς και πνευματικούς, αλλά αυτούς που είναι εμφανείς μεν αλλά όχι προφανείς στη συνήθη λογική, να τον τιμήσω και να τον επιβραβεύσω, γιατί ζει την Θεία Ευχαριστία όχι μόνο στο Θυσιαστήριο, στην Αγία Τράπεζα, που κατεξοχήν από δω ξεκινάει κάθε θυσιαστήριο και κάθε αγία τράπεζα αλλά ζει τη Θεία Ευχαριστία και ιερουργεί την παρουσία της Εκκλησίας στα μπλόκα των αγροτών, στους κοινωνικούς αγώνες, στα πεζοδρόμια, στην πιάτσα, παντού, στις συνελεύσεις των πολιτών, στα κοινωνικά κινήματα, εκεί όπου είναι ανάγκη να διατρανωθεί η κραυγή της δικαιοσύνης, της ισότητας, της αλήθειας και της αγάπης, γιατί και εκεί είναι Εκκλησία.

Η Εκκλησία είναι στους δρόμους, η Εκκλησία βρίσκεται παντού, η Εκκλησία κατ’ εξοχήν βρίσκεται κάτω από τις γέφυρες που είναι οι άστεγοι, η Εκκλησία βρίσκεται εκεί που είναι οι άνθρωποι οι πεινασμένοι, οι απογοητευμένοι, οι άνεργοι, οι αδικημένοι, οι φυλακισμένοι. Η Εκκλησία βρίσκεται παντού και ο π. Χρήστος επιτελεί στο ακέραιο αυτό το καθήκον του όχι απλώς με την άδεια μου, αλλά με την ευχή μου, με την ευλογία μου, με τον ενθουσιασμό μου και όταν δεν μπορώ εγώ να βρίσκομαι για λόγους πάνω της θελήσεώς μου, πάντοτε με εκπροσωπεί σε αυτές τις συναντήσεις και σε αυτούς τους αγώνες και πάντοτε έχει εντολή να είναι παρών για να υψώνει τη σημαία της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της αγάπης και να καταθέτει τη μαρτυρία του Ευαγγελίου του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, που δεν είναι Ευαγγέλιο των ισχυρών, αλλά είναι Ευαγγέλιο των αδυνάτων, που δεν είναι Ευαγγέλιο αυτών που έχουν στα χέρια τους τάχατες ισχύ και δύναμη».

 

ἄτιτλο

 

Μέσα στὸν τόσο φόβο του, ἔφτιαξε ἕναν ἔμπορο Θεό, Θεέ μου, σοῦ δίνω, δῶσε μου, Θεέ μου, σὲ σώζω, σῶσε με, καὶ μάταια περίμενε ἀπόκριση. Ὄχι. Ὁ Θεὸς ὑπάρχει γιὰ νὰ μὴν τοῦ ζητᾶς. Ὁ Θεὸς ὑπάρχει ὅταν δὲν τοῦ ζητᾶς. Τὰ παζάρια δὲν ἀνασταίνουν τὸν Θεό. Τὸν σκοτώνουν.

Παντελὴς Μπουκάλας, Ὁ Χριστὸς στὰ χιόνια, Ἑφτὰ νύχτες στὸν κόσμο τοῦ Ἀντρέι Ταρκόφσκι, ἐκδ. Ἄγρα

Ἡ σκόνη ποὺ ...ἔπεσε

 

«Τὸ πιὸ μεγάλο λάθος πού 'κανε ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωση ἦταν ποὺ ἀπαγόρευσε τὸν Θεὸ καὶ τὴ θρησκεία. Σήμερα θά 'χε ὅλον τὸν κόσμο μαζί της», ἀναφέρει ὡς καταστάλαγμα ζωῆς ὁ γέρος πιὰ ἀντάρτης Γιῶργος Ἀρμένης στὴν ταινία τοῦ Τάσου Ψαρρᾶ «Ἡ σκόνη ποὺ πέφτει». Ὅλοι οἱ συνειρμοὶ γιὰ τὸν φρικτὸ ἐκφυλισμὸ τοῦ σοσιαλισμοῦ συνηρημένοι στὴν πυκνὴ ἀφετηρία τῆς ἀποτυχίας, ἀπὸ τὴν ἁπλότητα τῆς λαϊκῆς ψυχῆς, ποὺ δόθηκε στ' ὄνειρο γιὰ ἕναν καλύτερο κόσμο.

«Εἶμαι ἐπαναστάτης»

 

Φρονῶ δηλαδὴ ότι, ὅπως τὸ φῶς τοῦ ἡλίου, ὁ ἀήρ, τὸ ὕδωρ κτλ. εἶνε εἰς τὴν καθολικὴν τῶν ἀνθρώπων χρῆσιν, οὕτω καὶ πάντα τὰ ἄλλα ὅσα ὁ ἄνθρωπος χρειάζεται, δύνανται νὰ καταστῶσι κοινά, ἐὰν οἱ ἀτελεῖς καὶ ἐγωιστικοὶ νόμοι, τοὺς ὁποίους ἐνομοθέτησεν ἡ ἐπίσης ἀτελὴς διάνοια τοῦ ἀνθρώπου, ἀντικαθιστῶσι διὰ τοῦ τελειοτάτου καὶ δικαιοτάτου τοῦ Ἰησοῦ, ὅστις παραγγέλλει «ἀγάπα τὸν πλησίον Σου ὡς σεαυτόν». Εἶνε δύσκολο ν’ ἀρνηθῇ τις ὅτι ἐὰν ὁ νόμος οὗτος ἐφαρμοσθῇ ποτέ, οἱ ἄνθρωποι θὰ ὦσιν ἀδελφοὶ κὶ ἡ χαρὰ καὶ τὸ μειδίαμα θὰ βασιλεύσωσι μεταξύ των ἀντὶ τῶν δακρύων αἵματος. […]

Διὰ τὴν ἐργασίαν μου ταύτην ἂς λυπηθῶσιν οἱ ἀφένται, οὐχὶ ὅμως καὶ οἱ πατριῶται, διότι ἐκ ταύτης κατὰ διάνοιαν μόνον ὠφελεῖται ὁ σοσιαλισμός, ἐμπράκτως δὲ ἡ Πατρίς, εἰς τὴν ὁποίαν τοὺς φόρους, τοὺς ἀγαθοὺς πολίτας καὶ τοὺς γενναίους στρατιώτας προσφέρει ὁ μεγάλος πληθυσμὸς τῶν σκληραγωγημένων καὶ ἐργαζομένων χωρικῶν καὶ ὄχι ὁ ἐλάχισστος τῶν ἐκφυλισμένων καὶ ἀργῶν τσιφλικιούχων.

Μαρίνος Ἀντύπας, «Προτιμῶ τὰς ἐνέσεις ἀπὸ τὰς καυτηριάσεις», ἐφ. Ἀνάστασις, ἀρ. 55 (24-3-1907)

οἱ κοσμικὲς διαστάσεις τῆς ἄσκησης

 

Μπάμπης Πυλαρινός, Μαζὶ

Εἶναι πολὺ εὔκολο νὰ θάψει κανεὶς τὸ κεφάλι του στὴν ἄμμο καὶ νὰ φανταστεῖ ὅτι ἡ ἄσκηση μπορεῖ μὲ κάποιο τρόπο νὰ περιοριστεῖ στὴ βόλεψη ἀντὶ στὶς κοσμικές της διαστάσεις. Ἡ πραγματικότητα τοῦ νὰ ζεῖ κανεὶς στὸν εἰκοστὸ πρῶτο αἰώνα, ὡστόσο, εἶναι ὅτι ἀκόμη καὶ ἡ νηστεία δὲν ἀφορᾶ πλέον ἁπλῶς στὸ τὶ τροφὴ βάζει κανεὶς στὸ στόμα του - δὲν μπορεῖ νὰ διαχωριστεῖ ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἔχει φτάσει μέσω ἑνὸς σούπερ μάρκετ, ὡς ἀποτέλεσμα μαζικῆς ταλαιπωρίας καὶ ἐκμετάλλευσης ἀπὸ τοὺς κακοπληρωμένους ἐργάτες ποὺ τὴν τοποθέτησαν σὲ ἕνα ράφι, μέχρι τὴν ἐκμετάλλευση τῶν πρωτογενῶν παραγωγῶν ποὺ τὴν καλλιέργησαν καὶ τῆς γῆς ποὺ καταπονήθηκε γιὰ νὰ τὸ παράξει. Δὲν μποροῦμε νὰ παραπλανήσουμε τοὺς ἑαυτούς μας πιστεύοντας ὅτι ἡ ἀγάπη μπορεῖ νὰ περιοριστεῖ στὸν γνωστὸ γείτονα μὲ τὸν ὁποῖο μποροῦμε εὔκολα νὰ συνυπάρξουμε καὶ ὄχι στὸν ξένο σὲ μιὰ ξένη γῆ, ποὺ ζεῖ ὑπὸ τὰ πυραυλικὰ πυρά, ποὺ τὰ κράτη στὰ ὁποῖα ζοῦμε στέλνουν στὰ σπίτια τους. Ἂν κάποιος ἀγωνίζεται γιὰ τὴν ἀγάπη ἀλλὰ κλείνει τὰ μάτια στὴν ἀντίληψη ὅτι ἡ σχετικὰ ἀσφάλεια τῆς ζωῆς του ἔρχεται μὲ τὸ κόστος τῆς βίας τοῦ κράτους καὶ τῶν ἐκμεταλλευτικῶν πρακτικῶν τοῦ καπιταλισμοῦ, τότε δὲν ἀγωνίζεται καθόλου γιὰ τὴν ἀγάπη. Τὸ νὰ ζεῖ κανεὶς ὡς Χριστιανὸς πάντα σήμαινε νὰ εἶναι τὸ πρόβλημα γιὰ τοὺς ἔχοντες τὴν ἐξουσία καὶ ἡ συντονισμένη προσπάθεια νὰ καλυφθεῖ αὐτὴ ἡ πραγματικότητα ἢ νὰ διευκολυνθεῖ ἡ ζωὴ μὲ τὸ νὰ μένει κανεὶς σιωπηλὸς ἢ νὰ ἐναγκαλίζεται τὴν ἐξουσία εἶναι μία ἀπὸ τὶς μεγάλες ἀποτυχίες τῆς χριστιανικῆς παράδοσης. Ὅπως πολλοὶ μεγάλοι θεολόγοι σὰν τὸν ἅγ. Ἰωάννη Δαμασκηνό, τὸν ἅγ. Μάξιμο τὸν Ὁμολογητὴ καὶ τὸν ἅγ. Γρηγόριο τὸν Νύσσης, καὶ ὅπως ὄντως ὁ ἴδιος ὁ Χριστὸς διαπίστωσαν, τὸ νὰ μιλᾶς γιὰ τὴ θεολογία εἶναι ἡ προσπάθεια πρὸς μιὰ ὑπερκόσμια ἀλήθεια, μιὰ ἀλήθεια ποὺ συχνὰ θὰ εἶναι ἄβολη γιὰ τοὺς ἔχοντες τὴν ἐξουσία καὶ πάντα θὰ ἀντιτίθεται σὲ ἐκείνους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ ἐλέγχουν καὶ νὰ ἐξαναγκάζουν ἄλλους ἀνθρώπους.

Orthodoxy and Anarchism, Contemporary Perspectives, Edited by Davor Džalto

«Κύριε τὶς ὅμοιός σοι;»

Στέλιος Φαϊτάκης, Ὄνειρο

 Δὲν ξέχασε (ὁ Κύριος) τῶν καταπιεσμένων τὴν κραυγὴ (Ψαλμὸς 9, 13)

«Τώρα θὰ ἔλθω ἐγὼ», λέει ὁ Κύριος, «γιατὶ οἱ ἀβοήθητοι καταπιέζονται καὶ οἱ φτωχοὶ στενάζουν• τὴ σωτηρία θὰ φέρω στοὺς κατατρεγμένους» (Ψαλμὸς 11, 6)

Κανένα δὲν περιφρόνησε φτωχὸ οὔτε γιὰ τὴ θλίψη του ἀδιαφόρησε• δὲν ἔκρυψε ἀπὸ αὐτὸν τὸ πρόσωπό του μὰ στὴν κραυγή του γιὰ βοήθεια ἀνταποκρίθηκε (Ψαλμὸς 21, 25)

Ποιὸς Κύριε σὰν κι ἐσένα; Λυτρώνεις τὸν ἀδύναμο ἀπὸ τὸν δυνατότερό του, τὸν δύσμοιρο καὶ τὸν φτωχὸ ἀπ’ τὸν καταπιεστή του (Ψαλμὸς 34, 10)

Μακάριος ὅποιος νοιάζεται τὸν φτωχὸ καὶ τὸν ἀδύναμο· θὰ τὸν λυτρώσει ὁ Κύριος στῆς δυστυχίας τὴ μέρα (Ψαλμὸς 40, 1)

Ἄκουσε ὁ Κύριος τοὺς φτωχοὺς καὶ τοὺς αἰχμαλώτους τοῦ λαοῦ του δὲν καταφρόνεσε (Ψαλμὸς 68, 34)

Ἡ γῆ φοβήθηκε καὶ σώπασε ὅταν σηκώθηκε ὁ Θεὸς νὰ κρίνει γιὰ νὰ σώσει ὅλους τοὺς δύστυχους τῆς γῆς […] φέρτε δῶρα στὸν τρομερό, σ’ Αὐτὸν ποὺ κόβει τὸν ἀέρα τῶν ἀρχόντων καὶ τὸν φοβοῦνται οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς (Ψαλμὸς 75, 9-10 · 12-13)

Σηκώνεται ὁ Θεὸς μὲς στῶν θεῶν τὴ σύναξη· στὸ μέσο τῶν θεῶν δικάζει: «Ὣς πότε ἄδικα θὰ κρίνετε καὶ θὰ χαρίζεστε στοὺς ἀσεβεῖς; Δικαιοσύνη ἀποδῶστε στὸ ὀρφανὸ καὶ στὸν φτωχό· δῶστε τὸ δίκιο τοῦ φτωχοῦ καὶ τοῦ ἄπορου. Ἐλευθερῶστε τὸν ἀδύνατο καὶ τὸν φτωχό, λυτρῶστε τους ἀπὸ τὴν ἐξουσία τῶν ἀνόμων» (Ψαλμὸς 81, 1-4)

 

μεσοπονήσαντες

Γ. Κόρδης - Στάλκερ

 Ὁ ἕνας δὲν πιστεύει καθόλου στὸν Θεὸ κι ὁ ἄλλος πιστεύει σὲ τέτοιο βαθμὸ ποὺ ἀκόμη κι ἀνθρώπους μαχαιρώνει προσευχόμενος... (Φ. Ντοστογιέφσκι, Ὁ ἠλίθιος)

Στὸ μέσον τῆς θυέλλης τῶν παγιώσεων - Σταυρὸς ὡς κράτημα ἀναδεῦον.

Μεσοπονήσαντες νῦν τὴν ἐγκράτειαν... (Κάθισμα ὄρθρου τῇ Δευτέρᾳ τῆς Δ' Ἑβδομάδος)